اسان جي سماج ۾ ڪڏهن ڪڏهن اهڙا جملا ٻڌڻ ۾ ايندا آهن، جيڪي سوچڻ تي مجبور ڪن ٿا. اهڙو ئي هڪ خيال اهو آهي ته: “مذهب مرد کي ڪردار سيکارڻ ۾ ناڪام رهيو آهي.” اها ڳالهه بظاهر سخت ۽ تڪراري لڳي ٿي، پر ان جي پٺيان سماجي حقيقتون ۽ انساني تجربا لڪل آهن، جن کي سمجهڻ ضروري آهي. پهريون سوال اهو ٿو پيدا ٿئي ته ڇا واقعي مذهب ناڪام ٿيو آهي؟ جيڪڏهن مذهب جي اصل تعليم ڏانهن ڏٺو وڃي ته هر مذهب، خاص طور تي اسلام، انسان کي اعليٰ اخلاق، انصاف، رحم ۽ احترام سيکاري ٿو. مرد لاءِ خاص طور تي هدايت آهي ته هو عورت سان عزت، نرمي ۽ انصاف سان پيش اچي. پوءِ سوال اهو آهي ته جڏهن تعليمات واضح آهن ته پوءِ مسئلو ڪٿي آهي؟ اسان جي سماج ۾ گهڻا ماڻهو مذهب کي صرف رسمن ۽ عبادتن تائين محدود ڪري ڇڏين ٿا، جڏهن ته ڪردار، اخلاق ۽ انسانيت جي تعليم کي نظرانداز ڪيو وڃي ٿو. اسان جي سماج ۾ ڪيتريون ئي روايتون ۽ ثقافتي ريتون مذهب جي نالي تي لاڳو ڪيون وڃن ٿيون، جيڪي اصل ۾ مذهب جو حصو ئي ناهن. عورتن سان ناانصافي، انهن جي حقن جي لتاڙ ۽ مردن جي برتري جو تصور گهڻو ڪري ثقافت مان پيدا ٿيو آهي، نه ڪي مذهب مان. جڏهن اهي غلط روايتون مذهب سان ڳنڍيون وڃن ٿيون، ته پوءِ مذهب تي تنقيد ٿيڻ لڳي ٿي. جيڪڏهن ڪا عورت پنهنجي تجربن جي بنياد تي اهڙو بيان ڏئي ٿي ته ان کي مڪمل طور غلط به نٿو چئي سگهجي. ڇو ته هوءَ شايد پنهنجي چوڌاري اهڙا مثال ڏسي رهي آهي، جتي مردن جو ڪردار واقعي ڪمزور آهي، پر ساڳئي وقت اهو به سچ آهي ته ان ناڪامي جو ذميوار مذهب نه، پر انسانن جو عمل آهي.
