ڀلا افغان رياست جو نظريو ڇا آهي؟ افغان رياست جا رياستي عنصر ۽ مضبوط ٿنڀا ڪهڙا آهن جن تي اها رياست انحصار ڪري ٿي؟ مذهبي ٽولي هجڻ جي باوجود به اهڙي ڪهڙي اڻوڻت يا رڪاوٽ آهي جنهن جي ڪري رياست ترقي نٿي ڪري سگهي؟ انهن وٽ اهي الهامي برڪتون ۽ چاهتون نٿيون لهن، انهن جا ماڻهو اڃان تائين بکون ٿا ڪاٽين، اهي دنيا سان ڪلهو ڪلهي سان ملائي نٿا هلي سگهن، انهن وٽ لٽريسي ريٽ گھٽ آهي، انهن وٽ خوشحالي ناهي، انهن وٽ صنعتي ڄار ناهن، انهن وٽ ترقيءَ جا سورج نٿا اڀرن، پر جي اهي سڀ ناهن ته انهن جو سبب ڇا آهي؟ طالبان پاڻ يا انهن جو اهڙو اسلام جنهن کي مسلمان به نٿا مڃين؟ يا انهن سڀني ڳالهين جو سبب رڳو پاڪستان آهي، انهن سڀني جو سبب رڳو اسان جي ملڪ جو هجڻ آهي يا انهن جي رڪاوٽ رڳو اسان جو عوام، اسان جون پاليسيون آهن، يا اسان جا حڪمران يا هي ڌرتي؟ ڇو ته گھڻن جو اهو به چوڻ آهي ته طالبان پنهنجي ان بڻ بڻياد واري ڳالھ تان نه لهندا، اهي جي طالبان مان پڙهيل لکيل، اڪابر يا بزنس مين ۽ انٽرپرونيوئر ٿي پيا ته پوءِ طالبان ڪير سڏرائيندو؟ پر پوءِ به اسان جا حڪمران انهن سان خدا ڪارڻ ڳالهيون ضرور ڪندا، معنيٰ انهن سان آزيون نيازيون، ايلاز منٿون، پٽڪا ميڙ، يا آڻ مڃيندا يا اهو ڪندا جيڪو آمريڪا چاهي يا اهو ڪندا جيڪو طالبان چاهيندا. ان ڪري ته دنيا جا سڀ مسلمان خراب، دنيا جا سڀ مسلمان دهشتگرد ۽ دنيا جا سڀ مسلمان دهشت پسند آهن، پر افغاني ناهن. آمريڪا جا سڀ ڊرون هاڻي ڊالر بڻجي ڪرندا، پر آمريڪا جو اهو سوفٽ ڪارنر ٻين مسلمانن جي لاءِ ڇو ناهي. ان جو مطلب ته افغان پاليسي دنيا جي پاليسين جو بدترين ڍونگ آهي، جيڪو هي سڀ پاليسي ميڪر پاڻ ٿا ڄاڻائين ۽ سمجهائين ۽ پاڻ ٿا ماڻهن جي آڏو اهي ڳالهيون رکن ته پوءِ اهڙي ڍونگ واري فلاسافي دنيا جي ماڻهن کي ڀلا سمجھ ۾ ڇو اچي.
