هن وقت عالمي منظرنامي ۾ واضح ۽ اهم تبديليون نظر اچي رهيون آهن. توقع آهي ته 2030ع تائين اڃان وڏيون تبديليون اچي سگهن ٿيون. ڇو ته دنيا هڪ گهڻ قطبي ترتيب ڏانهن وڌي رهي آهي ۽ هڪ قطبي نظام جيڪو ڪمزور ٿي چڪو آهي، جنهن ۾ آمريڪا عالمي نظام کي واحد سپر پاور طور هلائي رهيو هو. تقريبن ٽي ڏهاڪا اڳ سوويت يونين جي ٽٽڻ کان پوءِ آمريڪا عالمي نظام تي قابض ٿي چڪو هو. اهڙيءَ طرح آمريڪي جارحيت پوري دنيا اندر ڪيترائي نوان عالمي مسئلا پيدا ڪيا. آمريڪا جيڪو ڪڏهن دنيا جو واحد سپر پاور طور سڃاتو ويندو هو، هاڻي وڏي تبديلي مان گذري رهيو آهي. موجوده صدر ڊونلڊ ٽرمپ سڄي دنيا ۾ هڪ هلچل مچائي ڇڏي آهي سندس قول ۽ فعل ۾ تضاد کيس وائکو ڪري بدنام ڪري ڇڏيو آهي. اهوئي سبب آهي جو آمريڪي پاليسيون بين الاقوامي تنقيد کي منهن ڏئي رهيون آهن. جيتوڻيڪ تمام وڏا ٽيرف لاڳو ڪرڻ سان مختصر مدت ۾ آمريڪي دولت ۾ اضافو ٿي سگهي ٿو، پر انهن جا ڊگهي مدي تائين اثر انتهائي نقصانڪار هجڻ جو امڪان آهي. هن وقت معاشي طور تي چين تيزي سان اڳتي وڌي رهيو آهي، چيني صنعت دنيا ۾ پنهنجا جهنڊا ڦڙڪائڻ شروع ڪري ڇڏيا آهن. جديد ٽيڪنالاجي ذريعي چين مسلسل پنهنجي معاشي حيثيت کي مضبوط ڪري رهيو آهي. روس جو اسٽريٽيجڪ ڪردار پڻ عالمي سطح تي اثر انداز ٿي رهيو آهي. اهو چوڻ صحيح ٿيندو ته ويجهي مستقبل ۾ چين ۽ روس آمريڪا کي ان جي سپر پاور لقب کان محروم ڪري سگهن ٿا. جيتوڻيڪ چيني شيون اڪثر ڪري تمام گهڻيون پائيدار نه هونديون آهن پوءِ به اهي عالمي مارڪيٽن تي قبضو ڪري رهيون آهن. ڇاڪاڻ ته اهي سستيون آهن. جيڪڏهن چيني صنعت پنهنجين شين کي وڌيڪ پائيدار بڻائڻ ۾ ڪامياب ٿي وڃي ٿي ته چين آسانيءَ سان عالمي مارڪيٽ تي غلبو حاصل ڪري سگهي ٿو. چين جي صنعتي طاقت آمريڪا لاءِ هڪ خوف جي گھنٽي آهي؛ يقينن ڪيترائي ملڪ ان سان مقابلو نه ڪري سگهندا. هن وقت آمريڪا کي نه رڳو معاشي طور تي، پر فوجي طور تي پڻ هڪ عالمي طاقت طور سڃاتو وڃي ٿو. اهو هن وقت ڪيترن ئي رياستن سان تڪرار ۾ آهي. وچ اوڀر ۾ آمريڪا ۽ ايران جي وچ ۾ ڪجهه وقت اڳ جنگ شروع ٿي هئي، پر هاڻي هڪ عارضي جنگ بندي لاڳو آهي. ايران هڪ مضبوط پارٽي جي حيثيت سان آمريڪا جو مقابلو ڪري رهيو آهي. ان جي باوجود ڳالهيون جاري رهيون آهن، پر ڪامياب نه ٿيون آهن. ڇاڪاڻ ته تهران واشنگٽن پاران ڪيل مطالبن کي قبول ڪرڻ کان انڪار ڪري ٿو. آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ جو سڀ کان وڏو مطالبو اهو آهي ته ايران ايٽمي مواد کان دستبردار ٿئي، پر ايران ايٽمي مواد ۽ ٻين وڏن مطالبن کي ڇڏڻ کان انڪار ڪري رهيو آهي. جيڪڏهن جنگ ايران جي انهن مطالبن کي قبول ڪرڻ کانسواءِ بند ٿي وڃي ته ان جو مطلب اهو ٿيندو ته آمريڪا ڪمزور ٿي ويو آهي. ان صورت ۾ ٻيا ملڪ به آمريڪا کي چئلينج ڪرڻ لاءِ تيار ٿي ويندا. يورپي يونين به هڪ الڳ بلاڪ بڻجڻ جي طرف وڌي سگهي ٿو ۽ گلوبل سائوٿ ۾ هڪ نئون بلاڪ ٺهي سگهي ٿو. هينئر به گلوبل سائوٿ ڪيترن ئي مسئلن کي منهن ڏئي ٿو، تنهنڪري اهو يورپي يونين ڏانهن جهڪي سگهي ٿو يا روس ۽ چين سان اتحاد ٺاهي سگهي ٿو. بهرحال هڪ وڏو مسئلو اهو آهي ته گلوبل سائوٿ ملڪن جا پاڻ ۾ اهم اختلاف آهن، تنهنڪري اهي هڪ الڳ بلاڪ نٿا ٺاهي سگهن، هو هڪ يا ٻئي طاقت تي ڀروسو ڪندا رهندا. سياسي طور تي غير مستحڪم ترقي پذير ايشيائي ملڪ ڪمزور رهندا جيستائين اهي ڪنهن به صورت ۾ سياسي استحڪام حاصل نه ڪن. هن وقت عالمي تبديليون ٿي رهيون آهن ۽ مستقبل ۾ هڪ نئون منظرنامو سامهون ايندو. انهن تبديلين جا اثر مختلف قسمن جا هوندا. ڪيتريون ئي وڏيون طاقتون زوال پذير ٿي سگهن ٿيون، جڏهن ته ڪجهه هن وقت تمام ڪمزور طاقتون اڀري سگهن ٿيون. اهم ڳالهه اها آهي ته انهن تبديلين لاءِ سڀني کي تيار رهڻو آهي. جيڪڏهن تبديلين کي نه سمجهيو ويو ته نقصان تمام گهڻو ٿيندو. ان امڪان کي به رد نٿو ڪري سگهجي ته مصنوعي بيماريون هٿيار طور استعمال ٿي سگهن ٿيون. جراثيمن جا حملا ڊرون يا ٻين ٽيڪنالاجين ذريعي ڪري سگهجن ٿا. مناسب حفاظتي انتظامن کانسواءِ ٿوري وقت ۾ وڏي تعداد ۾ موت واقع ٿي سگهن ٿا. ياد رکو ڪمزور ملڪ عالمي تبديلين کان وڌيڪ متاثر ٿيندا. اهي قومون جيڪي مقابلي لاءِ تيار هونديون آهن اهي ئي پاڻ کي بچائي سگهنديون. ان لاءِ تعليم ۽ جديد تحقيق ضروري آهي؛ ٻي صورت ۾ بقا ڏکي ٿي ويندي.
