ڪابل ۾ رت جي راند، جڏهن شاگرد استاد جو تختو اونڌو ڪيو!

تاريخ جو ڦيٿو جڏهن ڦرندو آهي ته وڏن وڏن آمرن ۽ سازشين کي عبرت جو نشان بڻائي ڇڏيندو آهي. افغانستان جي سر زمين گذريل اڌ صديءَ ۾ ڪيترائي رت سان رنڱيل ڊراما ڏٺا، پر سيپٽمبر 1979ع جو اهو هفتو افغان سياست جو نهايت ئي ڪارو موڙ هو جنهن نه صرف هڪ پارٽي (PDPA) کي ٻه ٽڪر ڪيو، پر سموري پرڳڻي کي ڏهاڪن تائين جنگ ۾ ڌڪي ڇڏيو. نور محمد ترڪئي ۽ حفيظ الله امين جيڪي ڪڏهن هڪٻئي کي “پيءُ پٽ” سڏيندا هئا، اقتدار جي لالچ ۾ هڪٻئي جي رت جا پياسا بڻجي ويا.

ٻن انتهائن جو ٽڪراءُ: نور محمد ترڪئي، جيڪو پاڻ کي افغان انقلاب جو روحاني پيءُ چوندو هو، ماسڪو جي اشارن تي هلڻ وارو هڪ نظرياتي شخص هو. ٻئي پاسي حفيظ الله امين هڪ بيرحم منتظم هو جنهن پنهنجي وحشت ۽ درندگي سان پارٽي تي پنهنجو دٻدٻو قائم ڪري رکيو هو. انهن جي وچ ۾ پهريون وڏو اختلاف طريقيڪار تي هو. ترڪئي چاهيندو هو ته سڌارن جي اوٽ ۾ سوويت يونين جو آشيرباد حاصل ڪيو وڃي. جڏهن ته امين جو فلسفو صرف “طاقت ۽ بندوق” هو.

ماسڪو جو سفر ۽ موت جو ڄار: آگسٽ 1979ع ۾ جڏهن ترڪئي هوانا کان واپسي تي ماسڪو ترسيو ته سوويت قيادت هن کي صاف لفظن ۾ چيو ته “امين کي هٽائي نه ته انقلاب ٻڏي ويندو” ماسڪو امين الله کان تنگ ٿي چڪو هو. ڇو ته امين جي سختين عام افغانين کي ڪميونزم کان باغي ڪري ڇڏيو آهي. ترڪئي ڪابل واپس ته پهتو، پر اتي پهچڻ تي کيس خبر پئي ته امين جي جاسوسن کيس اڳ ۾ ئي اطلاع ڏئي ڇڏيو هو ته سندس انجام ڇا ٿيڻ وارو آهي. 14سيپٽمبر 1979ع ۾ صدارتي محل ۾ گولين جي پڙاڏي خاموشي ٽوڙي ڇڏي، امين تي قاتلاڻو حملو ٿيو جيڪو ناڪام ٿيو ۽ هن جواب ۾ اهو ڪجهه ڪيو جنهن جي روس کي به اميد نه هئي. ترڪئي کي گرفتار ڪيو ويو ۽ ڪجھه ڏينهن کانپوءِ ان کي منهن تي وهاڻو رکي گهٽا ڏئي ماريو ويو. شاگرد پنهنجي ئي استاد کي عبرتناڪ موت ڏئي ڪري ڪابل جي تخت تي قبضو ڪري ورتو.

حفيظ الله امين اقتدار سنڀاليندي ئي اهي ظلم ڪيا جن جو مثال تمام گهٽ ملي ٿو. سردار دائود خان جي معصوم ٻارڙن ۽ عورتن جو قتل عام هن جي درندگي جو هڪ ننڍڙو نمونو هو. هن هزارين افغانين کي“انقلاب دشمن” قرار ڏئي پل چرخي جيل جي حوالي ڪري ڇڏيو يا زمين ۾ زنده دفن ڪرائي ڇڏيو. سندس اهڙي وحشي رويي روس کي به خوفزده ڪري ڇڏيو. ڇو ته سندس اهو رويو روس کي سڄي دنيا ۾ بدنام ڪري رهيو هو، پر اقتدار جو اهو سج صرف 104 ڏينهن تائين اڀريو، جنهن روس جي پٺيءَ تي سوار ٿي امين وحشيت جو بازار گرم ڪئي ڪيو، انهيءَ روس 27 ڊسمبر 1979ع جي رات پنهنجي اسپيشل فورس وسيلي تاج بيگ محل تي حملو ڪيو. آپريشن اسٽارم333 جي نالي سان ان مشهور ڪارروائي ۾ سوويت سنائيپرز صرف 40 منٽن ۾ امين جي محل کي فتح ڪري ورتو. امين آخري وقت تائين پنهنجي ساٿي کي چيو: “روسي اسان جي مدد ڪندا” جڏهن هن کي ٻڌايو ويو ته حملي آور روسي ئي آهن ته هو ڀڻڪيو: “مون اندازو هڻي ورتو هو اهو سڀ سچ آهي.”

محل جي ويڙھه ۾ امين جا ٻه پٽ جن جون عمرون 9 ۽ 11 سال هيون مارجي ويا. سوويت فوج جا 40 سپاهي به ان ڪارروائي ۾ ماريا ويا، جنهن کانپوءِ ببرڪ ڪارمل کي روس ڪابل جو نئون حڪمران بڻائي افغانستان جي قسمت جو فيصلو پاڻ پنهنجي هٿ ۾ ورتو.

ترڪئي ۽ امين جا اختلاف ڪي عوامي سڌاري جي لاءِ نه هئا، بلڪه اهي انقلابي جنون ۽ ذاتي آمريت جي جنگ هئي، جنهن افغانستان جي پرامن مستقبل جي قبر کوٽي ڇڏي. تاريخ جي صفحن مان اهو سبق ملي ٿو ته جڏهن ذاتي مفادن ۽ اقتدار جي لالچ کي عوامي خدمت تي اوليت ڏني ويندي آهي ته انجام تباهي کانسواءِ ٻيو ڪجھه به ناهي هوندو. ڪابل جو اهو واقعو اسان کي ٻڌائي ٿو ته استاد جو تختو اونڌو ڪرڻ وارو شاگرد پاڻ به ويجهوئي پنهنجن ئي سرپرستن جي هٿان ماريو ويو. سچ آهي ته: “جيڪو ٻين جي لاءِ کڏ کوٽيندو آهي، پاڻ ان ۾ ڪرندو آهي.” اهو محض اتفاق نه هو ته ترڪئي ۽ امين هڪ ٻئي جي ڳچي گلي پئجي ويا. اها ماسڪو جي هٿرادو پاليسي هئي جنهن پارٽي جي اندر ٻن ڌڙن پرچم  ۽ خلق کي ان ريت کيڏرايو جو اهي هڪٻئي جي رت جا پياسا ٿي پيا.

سوويت انٽيليجنس افغانستان ۾ پنهنجن ايجنٽن جي وسيلي ببرڪ ڪارمل (پرچم) کي سگھه ڏني ۽ هن کي يقين ڏياريائون ته هو اصل قيادت جو حقدار آهي. جڏهن ترڪئي ۽ امين روسي مرضي جي خلاف وڌيڪ خودمختياري ڏيکارڻ شروع ڪئي ته KGB انهن کي پاڻ ۾ ويڙهائڻ شروع ڪيو. مورخن مطابق، جولاءِ 1979ع ۾ جڏهن ترڪئي ماسڪو ويو ته سوويت ليڊر ليونيڊ برزنيف ۽ ڪي جي بي چيف پوري آندروپوف هن کي چٽو نياپو ڏنو: “امين توکي ختم ڪري ڇڏيندو، ان کان اڳ ته هو توکي ماري، تون ان کي هٽائي ڇڏ” اهو اهڙو زهريلو ٻج هو جنهن استاد ۽ شاگرد جي وچ ۾ شڪ پيدا ڪيا، جيڪي بعد ۾ تباهي تي ختم ٿيا.

ببرڪ ڪارمل ۽ انهيءَ جا ساٿي جن کي ترڪئي اڳ ئي سياسي جلاوطني ۾ موڪلي ڇڏيو هو. ماسڪو ۾ ويهي ڪي جي بي جي ڇتريءَ هيٺ امين جي خلاف سازشون ڪري رهيا هئا. روسين جو اصل منصوبو هو ته امين کي هٽائي ڪارمل کي آڻيون ۽ اهوئي اهڙو منصوبو هو، جنهن کي بعد ۾ 27 ڊسمبر1979 ع ۾ آپريشن اسٽارم 333 جي وسيلي انجام تائين رسايو ويو.

نتيجو اهو ٿيو ته روس سڌو سنئون حملو ڪري نه صرف امين بلڪه درحقيقت خلق گروپ جي قيادت جو خاتمو ڪري ڇڏيو. ببرڪ ڪارمل کي نميبيا کان کڻي ڪابل آندو ويو ۽ افغانستان تي سوويت قبضو شروع ٿي ويو. جيڪڏهن امين ۽ ترڪئي جي وچ ۾ نفرت نه وڌائي وڃي ها ۽ پارٽي جي اندر جمهوري طريقي ڪار کي واڌ ڏني وڃي ها ته شايد اهو خوني ٽڪراءُ ڪڏهن به ٿئي ها، پر ماسڪو پنهنجي ”پرچم نواز“ پاليسين جي وسيلي پاڻ پنهنجي پير تي ڪهاڙي هنئي، جيڪو روس جي انقلاب جي پٺيءَ تي سوار ٿي آيو هو، اهو پاڻ ئي روسي انقلاب جي چنبن ۾ اچي تباھ ٿي ويو.

ترڪئي اصل ۾ ان سازش جو پهريون شهيد هو ۽ ان جي مرڻ کانپوءِ افغانستان ڪڏهن پنهنجن پيرن تي نه بيهي سگهيو!