پائيدار امن لاءِ سفارتي ڪوششن ۾ تيزي، هڪ مثبت عمل!!

وفاقي گهرو وزير محسن نقوي جو هڪ هفتي ۾ ايران جو ٻيو دورو ڪرڻ کانپوءِ آرمي چيف جنرل عاصم منير به ايران روانو ٿي ويو آهي. اهو ان ڳالهه جو اشارو آهي ته پاڪستان آمريڪا ايران تڪرار کي پختي عزم سان حل ڪرڻ لاءِ سرگرم عمل آهي. سفارتي ڪوششن ۾ هي غير معمولي تيزي ظاهر ڪري ٿي ته ايران ۽ آمريڪا جي وچ ۾ پردي پويان جاري رابطا هڪ حساس مرحلي ۾ داخل ٿي چڪا آهن. گهرو وزير ۽ آرمي چيف جو دورو هڪ اهڙي وقت ۾ ٿي رهيو آهي، جڏهن ايران ۽ آمريڪا جي وچ ۾ آخري معاهدي لاءِ هڪ تعطل جاري نظر اچي رهيو آهي ۽ ٻنهي طرفن جي لچڪ جي کوٽ ڪنهن به امن ڪوشش کي نقصان پهچائي سگهي ٿي ۽ وچ اوڀر ۾ هڪ نئين خوفناڪ جنگ جو خطرو وڌائي سگهي ٿي. هن وقت عالمي برادري محسوس ڪري رهي آهي ته جيڪڏهن هاڻي ڪا اڳڀرائي ٿي ته صورتحال قابو کان ٻاهر نڪري سگهي ٿي. انهن حالتن ۾، ايران جنگ جي حوالي سان صدر ٽرمپ جي اختيارن کي محدود ڪرڻ لاءِ آمريڪي سينيٽ جي قرارداد هڪ وڏو قدم آهي. آمريڪي سينيٽ ايراني بحري ناڪي بندي کي ختم ڪرڻ ۽ آمريڪي فوجن کي واپس ڪڍڻ لاءِ هڪ قرارداد 50 ووٽن مان 47 ووٽن سان منظور ڪئي. هن قرارداد کان پوءِ، صدر ٽرمپ لاءِ ڪانگريس جي باضابطه منظوري کان سواءِ جنگ جاري رکڻ غير قانوني هوندو.

جيتوڻيڪ وائيٽ هائوس هن قرارداد جي خلاف ويٽو پاور استعمال ڪرڻ جو اعلان ڪيو آهي ۽ صدر ٽرمپ اعلان ڪيو آهي ته هو ايران جي حوالي سان اسرائيلي وزيراعظم جي برابر آهي، پر هي صورتحال ان ڳالهه جو ثبوت آهي ته آمريڪا ۾ قانون سازن جي اڪثريت هن ڇڪتاڻ جي حق ۾ ناهي. هن وقت عالمي سطح تي سڀ کان وڏي پريشاني اها آهي ته جيڪڏهن جنگ جي چڻنگ ٻيهر ڀڙڪي ته اها آفت صرف پارٽين يا انهن جي پاڙيسري ملڪن تائين محدود نه رهندي، پر هن ڀيري اسٽريٽجڪ طور تي اهم ڳاڙهي سمنڊ وارو علائقو به ان جي لپيٽ ۾ اچي سگهي ٿو. هيءَ صورتحال بين الاقوامي معيشت لاءِ هڪ خوفناڪ خواب وانگر هوندي، جنهن جو خيال ئي پريشان ڪندڙ آهي. شايد هن ممڪن آفت کي نظر ۾ رکندي، عالمي برادري جون وڏيون طاقتون هاڻي کلي عام جنگ بندي ۽ امن جي ضرورت تي زور ڏئي رهيون آهن. تازو بيجنگ جي هڪ اجلاس ۾، چين ۽ روس جي صدرن گڏيل طور اعلان ڪيو آهي ته دنيا کي هن وقت جنگ جي نه، پر امن جي فوري ضرورت آهي. چين ۽ روس جو اهو گڏيل موقف ان حقيقت کي مضبوط ڪري ٿو ته ڪنهن به نئين ايڊونچر جي صورت ۾، عالمي سياست جا بلاڪ مضبوط ٿيندا ۽ هي صورتحال سرد جنگ جي هڪ نئين دور جي شروعات ثابت ٿيندي. دنيا هاڻي ڪنهن به جنگ جو معاشي بار برداشت نٿي ڪري سگهي. ايران نار جي علائقي ۾ سامونڊي بندش سڀني بين الاقوامي مارڪيٽن کي غير يقيني صورتحال ۾ وجهي ڇڏيو آهي. ڪچي تيل ۽ گئس جي فراهمي ۾ خلل سڄي دنيا ۾ مهانگائي جي نئين لهر پيدا ڪئي آهي، جنهن سان عام ماڻهو جي زندگي مشڪل بڻجي وئي آهي. انهن مشڪل حالتن ۾، علاقائي ملڪن تي پائيدار امن قائم ڪرڻ لاءِ دٻاءُ پڻ وڌي رهيو آهي. ڇاڪاڻ ته سعودي عرب، قطر ۽ گڏيل عرب امارات جهڙا ملڪ چڱي طرح ڄاڻن ٿا ته انهن جي جاگرافيائي سرحدن جي ويجهو ڪا به جنگ انهن جي معاشي مقصدن ۽ ترقيءَ جي خواهشن کي تباهه ڪري سگهي ٿي. تنهنڪري اهي هاڻي اهو به زور ڏئي رهيا آهن ته سفارتڪاري جو رستو چونڊيو وڃي.

اهڙي صورتحال ۾ پاڪستان ڏينهن رات هڪ اهم ثالث طور سرگرم آهي، جنهن جو ڌيان سفارتڪاريءَ ذريعي فوجي تڪرار جي روڪٿام آهي. ايران کي پيغام پهچائڻ لاءِ اسانجي وزيرن توڙي آرمي چيف جا هنگامي دورا ۽ لڳاتار ملاقاتون ڪجهه مثبت سگنل ڏئي رهيون آهن. حج کانپوءِ اسلام آباد ۾ سڌيءَ طرح ڳالهين جي ٻئي دور جون رپورٽون پڻ آهن. اميد آهي ته هن سفارتي تڪڙ جي نتيجي ۾ امن معاهدو ٿيندو ۽ دنيا جي معاشي ۽ سياسي اڀ تان غير يقيني واري صورتحال جا ڪڪر هٽي ويندا. ڇو ته آمريڪا ۽ ايران جي وچ ۾ هلندڙ تڪرار کي ختم ڪرڻ لاءِ پاڪستان جون سفارتي ڪوششون يقينن ڪنهن نتيجي تي ضرور پهچنديون. تازين رپورٽن موجب آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ ايران تي واضح ڪيو آهي ته جيڪڏهن ايران طرفان سندس تجويزن تي مثبت جواب نه مليو ته هو جنگ ٻيهر شروع ڪرڻ لاءِ تيار آهن. ڳالهين ۾ بنيادي رڪاوٽ ايٽمي پروگرام جو معاملو آهي. آمريڪا جو مطالبو آهي ته ايران پنهنجو ايٽمي افزودگي جو عمل مڪمل طور تي بند ڪري ۽ پنهنجو سمورو افزوده يورينيم ملڪ کان ٻاهر منتقل ڪري. ٻئي پاسي ايران جو موقف آهي ته هو ڪجهه حد تائين لچڪ ڏيکارڻ لاءِ تيار آهي، پر آمريڪا جا مطالبا حد کان وڌيڪ آهن. في الحال ايران واشنگٽن جي تازن جوابن جو جائزو وٺي رهيو آهي ۽ سفارتي سطح تي رابطا جاري آهن ته جيئن ڪنهن حتمي نتيجي تي پهچي سگهجي. صدر ٽرمپ جو چوڻ آهي ته هو ڪجهه ڏينهن انتظار ڪرڻ لاءِ تيار آهي، پر جيڪڏهن معاهدو نه ٿيو ته صورتحال خراب ٿي سگهي ٿي. هن وقت سموري دنيا جون نظرون ٻنهي ملڪن جي ڳالهين تي لڳل آهن، ڇو ته انهن ڳالهين جو اثر سڌو سنئون عالمي معاشي صورتحال ۽ تيل جي اگهن تي پئجي رهيو آهي. جنگ شروع ٿيڻ کان وٺي آمريڪا ۽ ايران جي وچ ۾ پاڪستان جو ثالث وارو ڪردار ڪنهن کان به ڳجهو ناهي. هڪ آمريڪي عهديدار جيڪو سفارتي ڪوششن بابت بريفنگ ڏئي رهيو هو، ڳالهين کي “تڪليف ڏيندڙ” قرار ڏنو. آمريڪي عهديدار چيو ته مسودا “هر روز اڳتي پوئتي” ٿي رهيا آهن. اهو اڃان تائين واضح ناهي ته ايران اهڙي دستاويز تي دستخط ڪرڻ لاءِ تيار آهي جيڪو مستقبل ۾ ايران لاءِ پائيدار هوندو، ڇو ته ايران آمريڪا جي چال بازين کان خوب واقف آهي. ٻئي پاسي ٽرمپ جي ويجهن ذريعن دعويٰ ڪئي آهي ته ٽرمپ گذريل ڪيترن ئي ڏينهن کان مايوس آهي ۽ ان ڳالهه هڪ آخري وڏي فوجي آپريشن جو امڪان وڌائي ڇڏيو آهي، جنهن کانپوءِ هو فتح جو اعلان ڪري جنگ ختم ڪري سگهي ٿو.