دي ائٽلانڪ سعودي عرب جي مستقبل ۽ آمريڪا سان لاڳاپن تي ولي عهد جو انٽرويو حصو حصو ٽيون

حصو ٽيون

9- دي ائٽلانٽڪ

توهان اسان کي گذريل ڀيري ٻڌايو هو ته توهان سعودي ماڻهن کي ڪيئن ٻڌي رهيا آهيو، اهو معلوم ڪيو ته انهن جي خواهش ڪهڙي آهي، انهن جا مفاد ڪهڙي تبديلي ۾ آهن. تنهنڪري اهو لڳي ٿو ته توهان مڪمل طور تي اختتام ٿيڻ واري لائين تائين نه پهتا آهيو. توهان ڪم مڪمل نه ڪيو آهي، اهي سڀئي تبديليون جيڪي توهان ڪرڻ چاهيو ٿا توهان ان جي ڪيترو ويجهو آهيو؟ ۽ توهان جي رٿابندي ان اختتام واري لائين کان ڪيئن مختلف آهي؟

ولي عهد

جيڪڏهن مان توهان کي ٻڌايان ته مان اختتام کي پهچي ويو آهيان، ان جو مطلب اهو ٿيندو ته مان هڪ خوفناڪ اڳواڻ آهيان. اختتام ٿيڻ واري لائين ڪجهه پري آهي. توهان بس ڊوڙندا رهو ۽ تيز ڊوڙندا رهو. وڌيڪ اختتام واريون لائينون ٺاهيندا رهو ۽ بس هلندا رهو. اسان جو مقصد ٻين کان تيز ٿيڻ ۽ ٻين کان وڌيڪ حاصل ڪرڻ آهي.

10- دي ائٽلانٽڪ

پر ڇا ڪا حد مقرر آهي؟ ڇا مان هتي اهي ساڳيون شيون ڪري سگهان ٿو جيڪي آئون قانوني طور آمريڪا ۾ ڪري سگهان ٿو؟ يا ان ۾ ڪنهن قسم جي رڪاوٽ آهي ڇو ته هي هڪ اسلامي ملڪ آهي؟

ولي عهد

سماجي طور تي؟

11- دي ائٽلانٽڪ

ها، مثال طور.

ولي عهد

اسلام ۾ ڪجهه شيون مسلمانن لاءِ حرام آهن ۽ خدا ان لاءِ هڪ سزا مقرر ڪئي آهي ۽ ڪجهه ٻيون شيون جيڪي خدا سزا جي وضاحت نه ڪئي آهي- يعني فيصلو ماڻهن ۽ خدا جي وچ ۾ آهي.

پر جيڪڏهن توهان غير ملڪي آهيو ته اسلامي تعليمات توهان تي لاڳو نه ٿينديون. تنهنڪري جيڪڏهن توهان هڪ غير ملڪي ماڻهو آهيو جيڪو سعودي عرب ۾ رهي ٿو يا سفر ڪري رهيو آهي، توهان کي اهو حق حاصل آهي ته توهان جيڪي چاهيو ٿا، توهان جي عقيدن جي بنياد تي، قطع نظر ته اهي جيڪي به هجن جيستائين اهي ملڪ جي قانونن جي مطابق هجن.

اهوئي آهي جيڪو رسول الله ﷺ جي دور ۾ ۽ چئن خلفاء راشدين جي دور ۾ ٿيو. انهن غير مسلمن تي سماجي ضابطا لاڳو نه ڪيا، قطع نظر ته اهي شهري آهن يا صرف پنهنجي ملڪ ۾ سفر ڪري رهيا آهن.

12- دي ائٽلانٽڪ

اسلامي قانون جي باري ۾ توهان جنهن رواني سان ڳالهايو ٿا، اهو واقعي سعودي عرب جي حڪمرانن ۾ منفرد آهي. اها پوزيشن جيڪا توهان وٺي رهيا آهيو هڪ تمام جديد پوزيشن آهي، پر اسلامي عالمن جي وچ ۾ اها تمام غير معمولي پڻ آهي. پوءِ ڇا اسان مستقبل ۾ سعودي عرب جي حڪمرانن کان اها توقع رکون ته پاڻ اسلامي قانون جي سوالن ۾ ذاتي دلچسپي وٺندا؟ ماضيءَ ۾ هن علائقي تي ديني عالمن جو قبضو هو.

ولي عهد

اسلامي قانون ۾، اسلامي اسٽيبلشمينٽ جو سربراهه ولي الامر، حڪمران آهي. تنهنڪري حتمي حڪم مفتي جو ناهي. آخري فتويٰ بادشاهه لاءِ آهي. تنهنڪري مفتي ۽ فتويٰ بورڊ بادشاهه جي مشير وانگر آهن، جيڪي کيس صلاح ڏين، پر اسلامي تعليمات ۾، حڪمران، حتمي فتويٰ، بيعت رکي ٿو. آخري لفظ سعودي عرب جي بادشاهه لاءِ آهي. اهي ڄاڻن ٿا ته اهي بحث ڪري سگهن ٿا، توهان کي بحث ڪرڻو پوندو، توهان کي پنهنجو پاڻ کي بيان ڪرڻو پوندو، توهان کي ثبوت استعمال ڪرڻو پوندو، اسلامي فقه جي بنياد تي، پيغمبر جي وقت تي ٻڌل، خليفي جي وقت جي بنياد تي، توهان کي قرآن ۾ ڏسڻو پوندو. حديث تي بحث ڪرڻ، جيستائين توهان پنهنجو نقطو نه ٺاهيو ۽ پوءِ توهان کي پڪ ڪرڻ گهرجي ته ماڻهو ان لاءِ تيار آهن ۽ ان تي يقين رکن ٿا ۽ پوءِ بادشاهه اهو فيصلو ڪري ٿو، پر جيڪڏهن سڄي عمل ۾ وڃڻ کانسواءِ توهان هڪ بادشاهه جي حيثيت ۾ طاقت کي استعمال ڪيو ۽ فيصلو ڪيو ته اهو فيصلو عام ماڻهن کي صدمو ڏئي سگهي ٿو.

13- دي ائٽلانٽڪ

مون توهان کي حديث جي اهميت جي باري ۾ بار بار ڳالهائيندي ٻڌو آهي، مثال طور، اسلامي قانون جي بحث جي هن سطح جي ڳالهه اها ناهي جيڪا اسان عام طور تي ڪنهن ولي عهد يا بادشاهه کان ٻڌون ٿا.

ولي عهد

اهوئي مسلم دنيا ۾ انتهاپسند ۽ پرامن مسلمانن جي وچ ۾ ورهاڱي جو بنيادي سبب آهي. توهان وٽ هزارين حديثون آهن ۽ توهان کي خبر آهي، وڏي اڪثريت ثابت نه ڪئي وئي آهي ۽ ڪيترن ئي ماڻهن طرفان انهن جو استعمال ڪيو پيو وڃي جيئن اهي جيڪي ڪجهه ڪرڻ چاهين ٿا انهن جو جواز پيش ڪري سگهن. مثال طور، القاعده جا پيروڪار، داعش جا پيروڪار، پنهنجي نظريي جي تبليغ لاءِ اهي حديثون استعمال ڪري رهيا آهن، جيڪي بلڪل ضعيف آهن، صحيح حديث ثابت نه آهن.

سو، سادو لفظ آهي آهي جيڪو خدا قرآن جي ذريعي اسان کي نبي جي تعليمات تي عمل ڪرڻ لاءِ چيو آهي ۽ نبي ڪريم ﷺ جي زماني ۾ ماڻهو قرآن مجيد کي لکندا هئا ۽ پيغمبر جي تعليمات کي به لکندا هئا، تنهنڪري نبي ڪريم ﷺ جن حڪم ڏنو ته ان جي تعليم کي نه لکيو وڃي ته جيئن سندس تعليم جو بنياد قرآن ئي هجي، پوءِ جڏهن اسين پاڻ سڳورن جي تعليم ڏانهن وڃون ٿا. اسان کي تمام محتاط رهڻو پوندو ۽ اھي حديثون ٽن ڀاڱن ۾ ورهايل آھن.

پهريون، جنهن کي متواتير چئبو آهي. ان جو مطلب اهو آهي ته ڪيترن ئي ماڻهن ان کي رسول الله ﷺ کان ٻڌو، ٿورن ماڻهن انهن ٿورن ماڻهن کان ٻڌو، ٿورن ماڻهن اهو ٻڌو آهي ته اهو دستاويز ڪيو ويو آهي. اهي لڳ ڀڳ سپر مضبوط آهن ۽ اسان کي انهن جي پيروي ڪرڻ گهرجي. انهن جو تعداد گهٽ ۾ گهٽ 100 حديثون آهن.

ٻيو درجو اهو آهي جنهن کي اسين انفرادي حديث چوندا آهيون: تنهنڪري، هڪ شخص ان کي رسول الله کان ٻڌو ۽ ٻئي شخص اهو ان شخص کان ٻڌو، سڄي طريقي سان ان کي دستاويز ڪندڙ تائين يا ٿورن ماڻهن رسول الله ﷺ کان ٻڌو، ٿورن ماڻهن رسول الله ﷺ کان ٻڌو ۽ هڪ شخص ان کي انهن ٿورن ماڻهن کان ٻڌو. تنهنڪري حديث جي نسبت ۾ هڪ شخص جو تعلق آهي ته اسان ان کي هڪ واحد حديث چوندا آهيون. جنهن کي اسين احد چوندا آهيون ۽ توهان کي اهو مطالعو ڪرڻ گهرجي ته ڇا اهو صحيح آهي، ڇا اهو قرآن جي تعليم سان متفق آهي، جيڪڏهن اهو متواتير جي تعليم سان آهي ۽ جيڪڏهن اهو ماڻهن جي فائدي سان آهي ۽ انهي جي بنياد تي توهان ان کي استعمال ڪندا آهيو يا نه.

ٽئين کي خبر چئبو هو: ان کي ڪنهن نبيءَ کان ٻڌو آهي، وغيره وغيره ۽ ڳنڍين مان ڪي اهڙا به آهن جيڪي اڻڄاڻ آهن. اهي هزارين حديثون آهن ۽ اهو ته توهان کي هرگز استعمال نه ڪرڻ گهرجي، سواءِ هڪ صورت ۾: جيڪڏهن توهان وٽ ٻه اختيار آهن ۽ اهي ٻئي تمام سٺا آهن. ۽ توهان ان صورت ۾ اها خبر حديث استعمال ڪري سگهو ٿا، بشرطيڪه اها ماڻهن جي فائدي ۾ هجي.

ان ڪري اسان ڪوشش ڪري رهيا آهيون ته ان کي سڃاڻڻ ۽ شايع ڪرڻ جي، مسلم دنيا کي آگاهي ڏيڻ لاءِ ته توهان حديث کي ڪيئن استعمال ڪندا آهيو ۽ مان سمجهان ٿو ته اهو هڪ وڏو فرق آڻيندو. اها وقت جي ضرورت آهي. اسان آخري مرحلن ۾ پهچي چڪا آهيون، مان سمجهان ٿو ته اسان ان کي شايع ڪري سگهون ٿا ۽ شايد اڄ جي ڏينهن کان صرف ٻن سالن کانپوءِ. اهي ئي صرف صحيح طريقي سان دستاويزي حديثون آهن. ڇاڪاڻ ته ماڻهو جڏهن مختلف ڪتاب پڙهندا آهن ته انهن ۾ اهو عقل يا ذهانت يا علم نه هوندو آهي ته هو حديثن جي سلسلن کي ڳولين ۽ انهن ۾ فرق ڪري سگهن، اسان صرف ايترو ٿا چئون ته اهو عمل ثابت آهي.