اسلام آباد هڪ ڀيرو ٻيهر عالمي سفارتڪاري جي مرڪز طور اڀري رهيو آهي، جتي آمريڪا ۽ ايران وچ ۾ ممڪن ٻئي دور جي مذاڪرات لاءِ تياريون زور شور سان جاري آهن. وفاقي گادي واري شهر ۾ سيڪيورٽي هاءِ الرٽ ڪئي وئي آهي، ريڊ زون کي مڪمل طور سيل ڪيو ويو آهي، جڏهن ته ملڪ جي مختلف حصن مان نفري طلب ڪئي وئي آهي. اهي انتظام رڳو هڪ سفارتي تقريب نه، پر هڪ اهڙي عالمي بحران جي عڪاسي ڪن ٿا، جيڪو ڪنهن به وقت نازڪ موڙ اختيار ڪري سگهي ٿو. انهيءَ پسمنظر ۾ آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ جا تازا بيان هن سموري صورتحال کي وڌيڪ اهم بڻائي ڇڏين ٿا. ٽرمپ جو چوڻ آهي ته “ايران سان لاڳاپيل سٺي خبر اچي سگهي ٿي” ۽ “ڪو سرپرائز متوقع آهي”، جڏهن ته هن اها به تصديق ڪئي آهي ته ايران سان ڊيل جو عمل اڳتي وڌي رهيو آهي ۽ مذاڪرات هفتي جي آخر تائين جاري رهندا. اهي بيان اميد جي هڪ نئين لهر پيدا ڪن ٿا، پر ساڳئي وقت غير يقيني صورتحال کي به گهرو ڪن ٿا.
مذاڪرات جو پهريون دور بغير ڪنهن حتمي نتيجي جي ختم ٿيو هو، پر ان دوران عارضي جنگبندي برقرار رهي. هاڻي حالتون وڌيڪ پيچيده ٿي ويون آهن. هڪ طرف ايران آبنائي هرمز کي تجارتي جهازن لاءِ کولڻ جو اعلان ڪيو آهي، پر ان کي جنگبندي سان مشروط به قرار ڏنو آهي؛ ٻئي طرف آمريڪا بحري ناڪابندي جاري رکڻ جو اعلان ڪري ڇڏيو آهي، جيستائين مڪمل معاهدو نه ٿئي. هي تضاد پاڻ ۾ هڪ نازڪ توازن جي نشاندهي ڪري ٿو. موجوده حالتن ۾ چار اهم منظرناما سامهون اچي رهيا آهن.
پهريون، “عارضي جنگبندي”، جيڪا ڪنهن به وقت ختم ٿي سگهي ٿي، ڇو ته بنيادي اختلاف اڃا تائين حل طلب آهن. ٻيو، “شيڊو وار” يعني پراڪسي ذريعي محدود تڪرار، جيڪو عراق، يمن ۽ بحيره احمر جهڙن علائقن ۾ وڌي سگهي ٿو. ٽيون، “خاموش سفارتڪاري”، جنهن ۾ پاڪستان، قطر، عمان ۽ سعودي عرب جهڙا ملڪ اهم ثالثي ڪردار ادا ڪري رهيا آهن. ان حوالي سان ٽرمپ پاران پاڪستاني قيادت، خاص طور وزيراعظم ۽ فوجي قيادت جي تعريف، اسلام آباد جي وڌندڙ سفارتي اهميت جو ثبوت آهي. چوٿون ۽ سڀ کان حساس منظرنامو آبنائي هرمز سان لاڳاپيل آهي، جيڪا عالمي تيل واپار جي اهم رڳ آهي. جيتوڻيڪ ايران هن وقت ان کي کولڻ جو اعلان ڪيو آهي، پر حالتون ڪنهن به وقت تبديل ٿي سگهن ٿيون. جيڪڏهن هي رستو ٻيهر بند ٿئي ٿو يا فوجي تڪرار وڌي ٿو، ته عالمي معيشت تي ان جا سنگين اثر پوندا.
انهن سڀني حالتن مان هڪ ڳالهه واضح ٿئي ٿي ته دنيا هن وقت “نه مڪمل جنگ، نه مڪمل امن” واري مرحلي مان گذري رهي آهي. اهڙي نازڪ وقت ۾ اسلام آباد مذاڪرات جي اهميت ٻيڻي ٿي وڃي ٿي. پاڪستان لاءِ هي هڪ اهم موقعو آهي ته هو پاڻ کي هڪ ذميوار ۽ اثرائتي ثالث طور پيش ڪري. بهرحال، اندروني سطح تي حڪومت کي اهو به خيال رکڻو پوندو ته سخت سيڪيورٽي انتظامن سبب شهري زندگي متاثر نه ٿئي. عوامي سهولتن ۽ قومي سلامتي وچ ۾ توازن قائم رکڻ ضروري آهي. آخرڪار، سوال اهو ئي رهي ٿو: ڇا اهي مذاڪرات واقعي امن ڏانهن قدم آهن يا رڳو وقت حاصل ڪرڻ جي هڪ حڪمت عملي؟ ٽرمپ جا “سرپرائز” وارا اشارا اميد ضرور پيدا ڪن ٿا، پر عالمي سياست ۾ اميد کان وڌيڪ حقيقتن جي اهميت هوندي آهي. جيڪڏهن وڏيون طاقتون سنجيدگي سان ڳالهين کي ترجيح ڏين ٿيون، ته شايد هڪ نئون باب کولجي سگهي ٿو. ٻي صورت ۾، هي به تاريخ جي انهن وڃايل موقعن ۾ شامل ٿي سگهي ٿو، جيڪي امن کي حقيقت بڻائڻ ۾ ناڪام رهيا.
