خدارا تعليم تي روز نوان تجربا نه ڪريو!

دنيا جي ترقيءَ جو دارومدار تعليم تي آهي، يعني ترقيءَ جي هر وک علم کان شروع ٿئي ٿي ۽ اها وک دنيا تي حڪمراني ڪري ٿي، پر افسوس اسان جي ملڪ ۾ وجود کان وٺي اڄ تائين تعليم کاتي ۾ سڌارن آڻڻ جي بجاءِ ان تي نوان نوان تجربا ڪري پوري تعليمي نظام جو ٻيڙو ٻوڙيو ويو آهي. پراڻن استادن وٽ پڙهيل سياستدان انهن استادن کي غلط قرار ڏيئي پنهنجي عقلمنديءَ جا جوهر ڏيکارين ٿا. جيئن ڪانءُ مور جي چال هلڻ جي ڪوشش ڪئي ۽ پنهنجي چال به وساري ڇڏي، سو اسان جا بيوروڪريٽ توڙي وزير به روز نيون پاليسيون ٺاهي تعليمي نظام کي سڌارڻ بجاءِ بگاڙ طرف ڌڪڻ ۾ مصروف آهن ۽ اسان جو سماج وري استادن تي ڪاوڙيل نظر ايندو آهي ته استادن تعليم جي تباهي ڪئي آهي. سوچڻ جهڙي ڳالهه آهي ته استاد ويچاري جي هٿ ۾ آهي ڇا؟ استاد نه پاليسي ٺاهڻ ۾ شامل آهي، نه نصاب ترتيب ڏيڻ ۾ شامل آهي.  استادن تي سرڪاري حڪم صادر ٿئي ٿو ۽ هو ان حڪم جو پابند هجي ٿو. جيڪڏهن هو حڪم جو انڪار ڪري ٿو کيس بدلي ڪري ڏورانهن علائقن ڏانهن موڪليو وڃي ٿو. بس ان کي جيڪا ٺهيل پاليسي ملي ٿي يا جيڪو نصاب ملي ٿو ان کي پڙهائڻ جو پابند آهي. اسان وٽ ظلم اهو ته پاليسي ساز ادارن ۾ استاد شامل ئي نه آهي. تازو سنڌ حڪومت فيصلو ڪيو آهي ته استادن جي ڀرتي هاڻي ٽيچنگ لائسنس ٽيسٽ سان مشروط هوندي، ايندڙ ٽيسٽ سيپٽمبر 2026 ۾ ٿيندي ۽ گهٽ ۾ گهٽ 50 سيڪڙو نمبر لازمي هوندا. صرف لائسنس يافته اميدوار ئي استاد بڻجي سگهندا. جڏهن ته انهن لاءِ پروموشن ۾ الڳ ڪوٽا به رکيو ويندو. پاليسي ۾ تبديليون ڪندي نوان اسپيشلائيزيشن، B.Ed لاءِ برجنگ ڪورس ۽ ECCE کي شامل ڪرڻ جي منظوري ڏني وئي. جڏهن ته شفافيت لاءِ ٿرڊ پارٽي ٽيسٽنگ ۽ ادارن جي بهتري تي به زور ڏنو ويو.

منهنجو صرف اهو سوال آهي ته تعليم جهڙي حساس شعبي تي روزانو نوان تجربا تعليمي نظام کي ڪٿي بيهاريندا؟ هن مھل تائين استادن جي ڀرتي، ميوزڪ ٽيچر جي ڀرتي ۽ نصاب جي تبديليءَ وارو معاملو ئي حل نه ڪري سگهيا آهيو ته ٽيچنگ لائسنس ٽيسٽ واري پاليسي رائج ڪري سنڌ جي تعليم کي اڃان وڌيڪ نقصان ڏيندا. ڇو ته تعليمي پاليسين موجب ڪوبه استاد تيستائين ڪامياب استاد ناهي ٿي سگهندو، جيستائين ان کي ذهني سڪون نه هوندو. پڙهائڻ ڪو آسان ڪم نه آهي پڙهڻ کان وڌيڪ مشڪل ڪم پڙهائڻ آهي ۽ پڙهائڻ لاءِ تجربو گهرجي. ان کان اهم اها ڳالهه آهي ته ان پڙهائي جي عمل کي بهتر بنائڻ لاءِ بهترين منتظمين جي ضرورت آهي، ان سڄي عمل کي ڪارآمد بنائڻ لاءِ ماهر آفيسر ضروري آهي. جيڪڏهن ڪو وزير يا وڏيرو ٻار جي پڙهائڻ واريون پاليسيون ٺاهيندو ته ڪڏهن به تعليمي نظام نه سڌرندي. هن وقت سرڪار هيڊ ماسترن کي اختيار ڏنا آهن ته توهان پنهنجي اسڪولن جي پاڻ مرمت ڪرايو. بظاهر سرڪار جو اهو عمل بهتر ڏسڻ ۾ اچي ٿو، پر ان پٺيان آڊٽ ۽ ٻيا معاملا جڏهن سامهون ايندا ته هيڊ ماسترن خلاف ڪيس داخل ٿيندا ۽ اسڪول جو سڄو ڍانچو پريشان ٿيندو. ڇو ته سرڪار پنهنجي ڪرپشن کي ڍڪ ڏيڻ لاءِ اها پاليسي مرتب ڏني آهي، جيڪا مستقبل ۾ تعليمي سرشتي تي اثرانداز ٿيندي. هيڊ ماستر يا استاد اسڪول جي تعليمي سلسلي جو ذميوار هوندو آهي. جڏهن ته ٺيڪيداري نظام تعليمي سرشتي کي متاثر ڪندو آهي. سرڪار جون ابتيون سبتيون پاليسيون رائج ته ٿي وڃن ٿيون، پر هر سال تعليم تي نئون تجربو نهايت ئي منجهائيندڙ آهي. هونئن به خانگي ادارن کي هٿي سرڪار جي غلط پاليسين سبب ملي ٿي. ڇو ته تعليم جو ٻٽو معيار اڳ ئي قوم کي پريشان ڪري چڪو آهي. شهرن ۾ انگلش ميڊيم ۽ آڪسفورڊ جا ڪورس پڙهايا وڃن ٿا، پر ٻهراڙين ۾مدي خارج اهوئي پراڻو ڪتاب جيڪو غلطين سان ڀريل آهي، اهو پڙهايو وڃي ٿو. مادري ٻوليءَ کي خارج ڪرڻ جا جتن ٿي رهيا آهن ۽ زور وري چيني ۽ عربي تي ڏيڻ جون تياريون ڪيون پيون وڃن. سڀاڻي ايران دنيا تي حڪمراني ڪندو ته ڇا اسڪولن ۾فارسي پڙهائي ويندي؟ ائين هرگز نه هجڻ گهرجي ته جيڪو ملڪ پئسا ڏئي اسان ان ملڪ جي ٻولي رائج ڪيون يا ان ملڪ جو سسٽم هلايون. اسان جي پنهنجي ٻولي پنهنجي ثقافت پنهنجو ڍانچو آهي، ان ڪري نيون نيون پاليسيون ٺاهي ۽ نوان نوان تجربا ڪري پريشان نه ڪيو وڃي. استادن جو معيار پرکڻ جا ٻيا به کوڙ سارا طريقا آهن، جن تحت توهان سماج جا ساڃاهه وند ٿي ايوانن ۾ ويٺل آهيو. خدارا تعليم تي رحم ڪريو تجربا نه ڪريو. استادن جي ڀرتيءَ جون پاليسيون تبديل ڪرڻ سان ڪجهه به نه ورندو. پراڻي قانون تي عمل ڪرايو غلط ماڻهن تي سخت نگرانيءَ وارو عمل سخت ڪريو. استادن کي پڙهائيءَ لاءِ آزاد ڪريو. ڪرپشن کي ٻنجو ڏيو، پنهنجا نوازي پاليسي تبديل ڪريو ۽ استادن کي جديد تعليم جي پٽاندڙ سکيا ڏيو. اسڪولن ۾ جديد سائنس ۽ ڪمپيوٽر جي تعليم لازمي رائج ڪريو. استادن جي ٽريننگ ۽ سکيا جو پروگرام مضبوط ڪريو. استادن کي تعليمي پاليسي ۽ نصابي عمل ۾ شريڪ ڪريو ته تعليم ۾ بهتري اچي سگهي ٿي. باقي پراوا محل ڏسي پنهنجا جهوپڙا نه ساڙيو. هي آمريڪا، برطانيا ۽ چين نه آهي، بلڪه هيءَ اسان جي صديون پراڻي سنڌ آهي جنهن جي نامور استادن پنهنجي ذميواريءَ جو احساس ڪندي سياستدان، بيوروڪريٽ ۽ سائنسدان پيدا ڪيا، پر اڄ توهان جي جديد دور ۾ نه اسڪولن جي بلڊنگ آهي نه فرنيچر آهي ۽ نه ئي وري پيئڻ جو صاف پاڻي آهي ته پوءِ استادن جي ڀرتيءَ جي ٽيچنگ لائسنس پاليسي رائج ڪرڻ سان ڇا ٿيندو؟ بھتر اهو آهي ته تعليمي نظام کي حصن پتين ۾ ورهائي پنهنجا نوازي واري ڪاري قانون کي هٿي وٺرائڻ جي بجاءِ هلندڙ تعليمي نظام کي ڪار آمد بڻايو، ان تي توجهه ڏيو ته جيئن  تعليمي نظام وڌيڪ موثر بڻجي سگهي.