پنجاب ۾ ٻوڏ ۽ وزيراعظم جي چين روانگي

وزيراعظم شهباز شريف 30 آگسٽ 2025 تي چين جي شهر تيانجن ۾ 25 هين شنگھائي تعاون تنظيم (ايس سي او) سربراهي اجلاس ۾ شرڪت لاءِ جهاز ۾ سوار ٿيو، جيڪو علاقائي اڳواڻن جي هڪ اهم گڏجاڻي آهي. بهرحال هي روانگي پاڪستان ۾ هڪ ڇتي بحث جو سبب بڻي آهي، جيڪو ملڪ ڪيترن ئي ڏهاڪن کانپوءِ ھڪ بدترين ٻوڏ کي منھن ڏئي رهيو آهي. 799 کان وڌيڪ ماڻهن جي فوتگي، 1,000 کان وڌيڪ زخمي ۽ لکين ماڻهن جي بي گھر ٿيڻ سان چوماسي جي برساتن پنجاب، پاڪستان جي زرعي پٺي کي پاڻيءَ ۾ ٻوڙي ڇڏيو آهي، جيڪو صوبي ۾ 39 سالن ۾ بدترين ٻوڏ آهي. سنڌو، چناب، ۽ راوي اٿلي پيا آھن، 1,400 کان وڌيڪ ڳوٺن کي پاڻي هيٺ آڻي ۽ لڳ ڀڳ هڪ ملين ماڻهن کي لڏڻ تي مجبور ڪيو آهي. جيئن ملڪ وڌندڙ پاڻي، پاڻيءَ سان ٿيندڙ بيمارين ۽ سپلاءِ چين جي رڪاوٽن کي منھن ڏئي رھيو آھي، هڪ وڏو سوال اڀري ٿو ته ڇا اهڙي سنگين قومي بحران دوران وزيراعظم جو ملڪ ڇڏڻ مناسب آهي؟

پاڪستان جي 2025 جي ٻوڏ جو بحران حيرت انگيز آهي. چوماسي جون برساتون، جيڪي موسمي تبديليءَ جي ڪري وڌيڪ شديد ٿيون ۽ مبينا طور تي ڀارت کان مٿي وهندڙ پاڻيءَ جي نيڪال جي ڪري وڌيڪ خراب پڻ، ملڪ ۾ تباهي مچائي آهي. پنجاب، جيڪو ملڪ جو اناج جو گودام آهي، سڀ کان وڌيڪ متاثر ٿيو آهي، جتي وسيع زرعي زمينون پاڻي هيٺ آهن ۽ سموريون برادريون بنيادي ضرورتن جهڙوڪ: کاڌي، صاف پاڻي ۽ طبي سهولتن کان محروم آهن. مرڻ وارن جو انگ، جيڪو اڳ ۾ ئي 799 تي آهي، وڌڻ جو خدشو آھي، گذريل هفتي گهٽ ۾ گهٽ 20 موت رڪارڊ ڪيا ويا آهن. گڏيل قومن جي اداري طرفان جاري ڪيل تنبيهن ۾ وڌيڪ برساتن جي اڳڪٿي ڪئي وئي آهي. جڏهن ته ايشيائي ترقياتي بئنڪ (اي ڊي بي) امدادي ڪمن لاءِ 3 ملين ڊالر جي ايمرجنسي گرانٽ جو واعدو ڪيو آهي. بيٺل پاڻيءَ جي ڪري پاڻيءَ سان ٿيندڙ بيمارين جي واڌ جي رپورٽن ڳوٺاڻن علائقن ۾، جتي طبي بنيادي ڍانچو اڳ ۾ ئي دٻاءُ هيٺ آهي، هڪ ثانوي صحت جي بحران جو خوف وڌائي ڇڏيو آهي.

اھڙي صورتحال ۾ سرڪاري قدم اڌوگابرا آھن. پنجاب انتظاميا شهري مرڪزن جي حفاظت لاءِ ٻوڏ جي بندن ۾ ڪنٽرولڊ ڀڃ ڊاھ وارو رستو اختيار ڪيو آهي، جيڪو بحران جي شدت کي ظاهر ڪري ٿو. وزيراعظم ميان محمد شھباز شريف پاڻ تازو هڪ گڏيل واٽر مئنيجمينٽ پلان جو اعلان ڪيو آهي ته جيئن ڊگهي مدي وارن خطرن کي منهن ڏجي، جيڪو نظامي مسئلن جهڙوڪ ناڪافي بنيادي ڍانچو ۽ خراب آفت جي تياري کي ظاهر ڪري ٿو، جيڪي انهن ٻوڏن کي وڌيڪ خراب ڪن ٿا، پر امدادي ڪمن ۾ دير ۽ ڪيترن ئي ڳوٺن تائين پهچ جي کوٽ سبب عوام جي مايوسي واضح آهي. سوشل ميڊيا پليٽ فارم گھرن مان تڙيل خاندانن ۽ ناقابل رسائي روڊن جي تصويرن سان ڀريل آهن، جيڪي وزيراعظم کي ملڪ ۾ رهڻ ۽ بحران جي جواب جي سڌي نگراني جي اپيلن کي وڌائي رهيا آهن.

ان پسمنظر ۾، 31 آگسٽ کان 1 سيپٽمبر 2025 تائين تيانجن ۾ ٿيندڙ 25 هين ايس سي او سربراهي اجلاس پاڪستان جي پرڏيهي پاليسي لاءِ هڪ اهم موقعو آهي. چين جي ميزباني ۾، ايس سي او جو سالگره سربراهي اجلاس رياستن جي سربراهن کي گڏ ڪندو، جن ۾ روس، ڀارت، ايران، ۽ وچ ايشيائي رياستون شامل آهن. ان سان گڏ مبصر رياستون ۽ ڳالهين جا شريڪ. اجلاس جو ايجنڊا وسيع آهي، جنهن ۾ علاقائي سلامتي، دهشتگردي جي خلاف جنگ، چين جي بيلٽ اينڊ روڊ جي شروعاتن ذريعي معاشي تعاون ۽ ثقافتي ڏي وٺ شامل آهن. پاڪستان لاءِ، جيڪو 2017 کان مڪمل ايس سي او ميمبر آهي، هي سربراهي اجلاس سرحدي سلامتي، توانائي جي رابطن ۽ واپاري رستن جهڙن اهم معاملن کي حل ڪرڻ جو موقعو فراهم ڪري ٿو، جيڪي ملڪ جي استحڪام ۽ ترقي لاءِ لازمي آهن.

وزيراعظم جي شيڊيول ۾ چيني صدر شي جن پنگ ۽ وزيراعظم لي ڪيانگ سان ٻه طرفيون ملاقاتون شامل آهن، جيڪي بظاھر پاڪستان- چين جي ويجهن لاڳاپن کي مضبوط ڪرڻ جا موقعا آهن. اهي ڳالهيون اهم نتيجا ڏئي سگهن ٿيون، جهڙوڪ چين- پاڪستان اقتصادي راھداري (سي پيڪ) تحت بنيادي ڍانچي جي منصوبن لاءِ عزم، قرض جي ٻيهر ترتيب يا ٻوڏ جي بحالي لاءِ خاص امداد. چين تاريخي طور تي پاڪستان جي بحرانن دوران بظاھر هڪ قابل اعتماد اتحادي رهيو آهي ۽ وزيراعظم جي موجودگي امداد لاءِ اپيلن کي مضبوط ڪري سگهي ٿي. ان کان علاوه، ايس سي او جو موسمي لچڪ ۽ علاقائي واٽر مئنيجمينٽ تي ڌيان پاڪستان جي بار بار ٿيندڙ ٻوڏن جي بنيادي سببن کي حل ڪرڻ جي ضرورت سان سڌو سنئون جڙيل آهي، جيڪو شايد گڏيل فنڊنگ يا ٽيڪنيڪل سهڪار کي کولي سگهي.

انهن سفارتي ضرورتن جي باوجود، وزيراعظم جي روانگي جي ظاهري شڪل پڪ سان مشڪل آهي. هڪ اهڙي قوم ۾ جتي حڪومت تي عوام جو اعتماد اڪثر ڪمزور هوندو آهي، انساني آفت دوران ملڪ ڇڏڻ عوامي مايوسي کي وڌيڪ ڳنڀير ڪرڻ جو خطرو آهي. 2022 جي ٻوڏن دوران، جنهن 33 ملين ماڻهن کي بي گھر ڪيو ۽ 30 بلين ڊالر جو نقصان پهچايو، وزيراعظم کي پرڏيهي مصروفيتن تي تنقيد کي منهن ڏسڻو پيو. جيتوڻيڪ هن امدادي ڪمن جي هم آهنگي ڪئي. سوشل ميڊيا تي حقيقي وقت ۾ اپڊيٽس ڏيکارين ٿيون ته خاندان گھرن جي ڇتن تي پھچي ويا آهن ۽ امدادي قافلا ڏورانهن علائقن تائين پهچڻ ۾ جدوجهد ڪري رهيا آهن، تنهن ڪري ذاتي طور تي ايس سي او سربراهي اجلاس ۾ شرڪت جو فيصلو ڪيترن کي بي حسي وارو لڳي ٿو. ناقد دليل ڏين ٿا ته مجازي شرڪت يا ڪنهن سينيئر آفيسر، جهڙوڪ پرڏيهي وزير، کي موڪلڻ سان سفارتي ذميوارين ۽ ملڪي ترجيحن ۾ توازن برقرار رکي سگهجي ها. آخرڪار، ٻوڏ صرف هڪ قدرتي آفت نه آهي پر ڳنڀير چئلينجن جو عڪس آهي. تباهه ٿيل بنيادي ڍانچو، ناڪافي آفت جي تياري ۽ ڀارت سان واٽر شيئرنگ تي جيو پوليٽيڪل تڪرار. اهي مسئلا وزيراعظم جي سڌي نگراني جي گهر ڪن ٿا.

عوام جي قيادت جو تصور بحران جي وقت ۾ تمام گھڻو اهميت رکي ٿو. هڪ واضح موجودگي متاثر علائقن جو دورو، بي گھر ٿيل خاندانن سان ملاقات، يا امداد جي هم آهنگي جي اڳواڻي قومي حوصلي کي مضبوط ڪري سگهي ٿي ۽ احتساب جو مظاهرو ڪري سگهي ٿي. ماضي جي اڳواڻن، جهڙوڪ بينظير ڀٽو 1988 جي ٻوڏن دوران، ميداني مصروفيتن کي ترجيح ڏيڻ سان عوامي نيڪ نيتي حاصل ڪئي. ان جي ابتڙ، وزيراعظم شريف جي غير موجودگي اشرافيه جي بي حسي جي داستانن کي مضبوط ڪرڻ جو خطرو آهي، خاص طور تي جڏهن حڪومت جي سست رد عمل جي مقابلي ۾ جيڪي برادريون الڳ ٿيل آهن. ٻوڏ جي بندن کي ٽوڙڻ جو فيصلو، جيتوڻيڪ اسٽريٽيجڪ آهي، پر ڳوٺاڻن آبادين کي بي گھر ڪري ڇڏيو آهي ته جيئن شهري مرڪز بچايا وڃن، جنهن سان انهن ۾ ناراضگي وڌي آهي جيڪي سياسي مصلحت لاءِ قربان ٿيڻ جو احساس ڪن ٿا.

هنن دليلن جي روشني ۾آئون سمجهان ٿو ته هن موقعي تي وزيراعظم جو پرڏيهه سفر مڪمل طور تي مناسب ناهي. جيتوڻيڪ ايس سي او سربراهي اجلاس ناقابل انڪار اسٽريٽجڪ اهميت رکي ٿو، پر ٻوڏ جي بحران جي فوري ضرورت سوين جانين جي ذيان، لکين ماڻھن جي بي گھر ٿيڻ، ۽ امدادي ڪمن ۾ ناڪامي، اهڙي واضح، وسيلن واري قيادت جي تقاضا ڪري ٿي جيڪا صرف وزيراعظم فراهم ڪري سگهي ٿو. هڪ اعليٰ سطحي نمائندي کي موڪلڻ سان سفارتي ذميداري پوري ٿي ڪري سگهجي ها، پر ڏورانهن علائقن تائين پهچڻ ۾ ناڪاميءَ وزيراعظم مٿان تنقيد کي جنم ڏنو آهي. ان جي باوجود، سفر جو امڪاني فائدو ٻوڏ جي بحالي لاءِ امداد يا شراڪت حاصل ڪرڻ فيصلي کي پوءِ جي عدالت ۾ آڻي سگهي ٿو. جيڪڏهن وزيراعظم شريف ڪنڪريٽ عزمن سان واپس اچي جهڙوڪ بنيادي ڍانچي جي ٻيهر تعمير لاءِ چيني فنڊنگ يا موسمي لچڪ لاءِ ايس سي او جي حمايت ته اهو رد عمل کي گھٽائي سگهي ٿو. بهرحال، اهڙا نتيجا قياس آرائي آهن ۽ گھر ۾ قيادت جي فوري ضرورت ناهي. پاڪستان جي بار بار ٿيندڙ ٻوڏن جي تاريخ نظامي ناڪامين کي حل ڪرڻ جي فوري ضرورت کي واضح ڪري ٿي، ناڪافي بنيادي ڍانچي کان وٺي جيوپوليٽيڪل آبي تڪرارن تائين. اهي چئلينج وزيراعظم جي تڪڙي ۽ جوڳي ڌيان جي تقاضا ڪن ٿا، نه رڳو پاليسي اعلانن ۾ پر متاثر برادرين سان واضح، همدردي واري مشغوليءَ ۾.

اميد ته جڏھن پاڻي لھندو ته حڪومت ظاهري شڪل کان وڌيڪ عمل کي ترجيح ڏيندي. ايس سي او سربراهي اجلاس، جيتوڻيڪ اهم آهي، پر پاڪستان جي ٻوڏ ۾ تباهه ٿيل دلين جي مدد جي پڪار کي نظرانداز نٿو ڪري سگهي. بحران ۾ قيادت بين الاقوامي کيڪر کرڙي سان نٿي ماپجي، پر پنهنجي ماڻهن سان گڏ بيهڻ جي صلاحيت سان، جڏهن انهن کي سڀ کان وڌيڪ ضرورت هجي. وزيراعظم شريف جي وراثت ان تي منحصر هوندي ته ڇا هو انهن مقابلي وارن تقاضن ۾ توازن قائم ڪري سگهي ٿو يا اهو سفر قومي مايوسي جي وقت ۾ غلط ترجيحن جي علامت بڻجي ويندو.