منشيات جي استعمال جي تاريخ انساني تاريخ جيتري پراڻي آهي. انسان شايد قديم زماني کان وٺي ان کي استعمال ڪندو رهيو آهي. دنيا جي سڀني خطن ۾ اهڙيون قدرتي ۽ غير ملڪي جڙي ٻوٽيون آهن جيڪي نشي جي طور استعمال ٿين ٿيون. دنيا ۾ منشيات جو استعمال صدين کان جاري آهي. ان حوالي سان قديم مذهبن ۽ تهذيبن ۾ ڪابه پابندي نه هئي. بهرحال، اسلام هر نشي آور شيءِ کي حرام قرار ڏنو آهي ۽ مسلمانن کي ان کان پري رهڻ جي هدايت ڪئي وئي آهي، پر اڄ، دنيا جي ٻين ملڪن وانگر، اسلامي ملڪن ۾ ان جو استعمال عام آهي. جڏهن ته افغانستان انهن ملڪن ۾ شمار ٿئي ٿو، جتي سڀ کان وڌيڪ مقدار ۾ منشيات پيدا ٿئي ٿي ۽ پاڪستان جا قبائلي علائقا منشيات جي اسمگلنگ لاءِ مشهور آهن. خيبر کان ڪراچي تائين ان جو استعمال پڻ وسيع آهي. تنهنڪري ان بابت اهو چوڻ صحيح ٿيندو ته منشيات جي عادين جي بوجهه پاڪستان ۾ عوامي صحت جي نظام کي متاثر ڪيو آهي. گڏيل قومن جي تنظيم جو چوڻ آهي ته ڇهن لکن کان وڌيڪ پاڪستاني منشيات جا عادي آهن. جيڪڏهن ماڻهن کي منشيات نه ملي ته اهي مري سگهن ٿا. ANF نه رڳو پاڪستان پر پوري دنيا کي منشيات جي لعنت کان نجات ڏيارڻ لاءِ پرعزم آهي. سال 2024-2025 دوران هاڻي تائين ملڪ ۾ مختلف قسم جون آگاهي سرگرميون منعقد ڪيون ويون آهن، جڏهن ته تعليمي ادارن ۾ منشيات جي استعمال خلاف شعور اجاڳر ڪرڻ لاءِ تقريبون منعقد ٿينديون رهيون آهن. هن وقت 90 سيڪڙو منشيات افغانستان ۾ پيدا ٿي رهي آهي. جنهن مان 0.4 سيڪڙو منشيات پاڪستان ۽ پوءِ پاڪستان کان مختلف ملڪن ڏانهن اسمگل ڪئي ويندي آهي ۽ باقي 50 سيڪڙو منشيات افغانستان کان، بندر عباس، ايران ۽ ٻين مختلف رستن ذريعي وچ ايشيائي ملڪن ڏانهن اسمگل ڪئي ويندي آهي. ڪجهه وقت اڳ، طالبان حڪومت افغانستان ۾ آفيم تي پابندي کي هڪ وڏي ڪاميابي طور پيش ڪيو، پر سوال اهو آهي ته جيڪڏهن ڏوڏيءَ جي پوک واقعي بند ٿي وئي آهي ته پوءِ حڪومت ميٿامفيٽامائن (آئيس) جي حملي جي سامهون خاموش تماشائي ڇو رهي آهي؟ تازو يو اين او ڊي سي جي انگن اکرن موجب، افغانستان ۾ ڏوڏيءَ جي پوک 20 سيڪڙو گهٽجي 10,200 هيڪٽر ٿي وئي آهي، جڏهن ته ان جو فصل 32 سيڪڙو گهٽجي 296 ٽن ٿي ويو آهي. حيرت انگيز طور تي، خشڪ آفيم جي قيمت پڻ 27 سيڪڙو گهٽجي تقريبن 570 ڊالر في ڪلو گرام ٿي وئي آهي. اهو رجحان واضح طور تي ظاهر ڪري ٿو ته مارڪيٽ آفيم کان پري ٿي آئيس جهڙي مصنوعي دوائن ڏانهن منتقل ٿي رهي آهي، پر ان جا تمام گهڻا منفي اثر پيا آهن ۽ سماج جي نوجوان طبقي ۾ ڪرپشن پيدا ڪرڻ ۾ پڻ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. گڏيل قومن جي هڪ رپورٽ موجب، هن وقت دنيا ۾ هڪ ڪروڙ کان وڌيڪ ماڻهو منشيات جا عادي آهن. آمريڪا ۾ منشيات جو استعمال سڀ کان وڌيڪ آهي. هيروئن جي استعمال جي لحاظ کان ايشيا سڀ کان مٿي آهي. هن وقت دنيا ۾ منشيات جي سڀ کان وڌيڪ طلب يورپ ۾ آهي. جتي لڳ ڀڳ 75 سيڪڙو ماڻهو ذهني دٻاءُ ۽ ٻين بيمارين کان عارضي طور تي نجات حاصل ڪرڻ لاءِ منشيات جو سهارو وٺندا آهن. جڏهن ته پاڪستان ۾ لڳ ڀڳ 20 لک ماڻهو صرف هيروئن جا عادي آهن. ورلڊ بينڪ جي هڪ رپورٽ موجب، پاڪستان جي تعليمي ادارن ۾ 43 سيڪڙو نوجوان شراب ۽ ٻين نشي آور شين جو استعمال ڪري رهيا آهن. جيڪڏهن اسان ان حوالي سان عالمي صورتحال تي نظر وجهون ته گڏيل قومن جي آفيس آن ڊرگس اينڊ ڪرائم (UNODC) جي هڪ رپورٽ موجب، دنيا ۾ سراسري طور تي چار ڪروڙ (40 ملين) ماڻهو سالياني بنيادن تي منشيات جا عادي آهن. ورلڊ هيلٿ آرگنائيزيشن (ڊبليو ايڇ او) جي انگن اکرن مان ظاهر ٿئي ٿو ته دنيا ۾ هر سال (8 ملين) 80 لک کان وڌيڪ ماڻهو تماڪ جي استعمال سبب مرن ٿا، جن مان (1.2 ملين) ٻارنهن لک ماڻهن جو موت صرف تماڪ ڇڪڻ وارن سان گڏ اٿڻ ويهڻ جي ڪري ٿئي ٿو. انهن انگن اکرن کي استعمال ڪندي اندازو لڳائي سگهجي ٿو ته جيڪڏهن ملڪ ۾ منشيات جي استعمال تي ضابطو نه آندو ويو ته صورتحال نهايت ڳنڀير ٿي سگهي ٿي. تنهن هوندي به، مسئلي جي مستقل ۽ پائيدار حل لاءِ هڪ اثرائتي پاليسي ۽ جامع منصوبابندي تحت ٺوس ۽ اثرائتن قدمن جو فقدان آهي. پوليس ان ڳالهه ۾ ناڪام وئي آهي ته تعليمي ادارن ۾ منشيات ڪيئن ٿي پهچي ۽ ڪيئن وڪرو ٿئي ٿي ۽ ان جو روڪٿام يا علاج ڪيئن ڪري سگهجي ٿو. ضرورت ان ڳالهه جي آهي ته سموريون حڪومتون هن مسئلي کي حل ڪرڻ لاءِ ڪوششون نٿيون وٺن، ان تي تحقيق نٿيون ڪن۔ حڪومت جي فرض ۾ شامل آهي ته نوجوان نسل کي نشي جي لعنت کان نجات ڏيارڻ ۽ ان جي مستقبل کي محفوظ بڻائڻ لاءِ سڀ توانائيون ۽ وسيلا استعمال ڪري. منشيات جي خاتمي واري وزارت ۽ اينٽي نارڪوٽڪس فورس کي منشيات جي خاتمي لاءِ باقاعدي تحريڪ هلائڻ گهرجي. ان سان گڏ جيستائين اسان مان هر فرد انفرادي طور تي منشيات خلاف ڪردار ادا ڪرڻ جو فيصلو نٿو ڪري تيستائين اسان منشيات کان پاڪ معاشري جو هدف حاصل نٿا ڪري سگهون. منشيات اهڙو مسئلو آهي جنهن جو مقابلو ڪرڻ لاءِ اجتماعي ڪوشش جي ضرورت آهي. نوجوانن ۾ نشي جي مقبول ڪلچر سان ذهني صحت جي مسئلن جي وڌندڙ سطح جا وڏا سبب آهن، جنهن ڪري منشيات جي استعمال ۾ خطرناڪ حد تائين واڌ ٿي رهي آهي. پاڪستان ان متاثر رياستن مان هڪ آهي جيڪي ان خطري جو شڪار ٿي چڪيون آهن، منشيات جو استعمال هڪ عالمي چيلينج آهي، پر محدود انساني ۽ مالي وسيلن سان حڪومت پنهنجي شهرين جي سهڪار بنا، سماج مان ان لعنت کي ختم نٿي ڪري سگهي.
