پاڪستان مان پوليو جي خاتمي نه ٿيڻ جا سبب ۽ حل

پاڪستان مان پوليو مڪمل طور ختم نه ٿيڻ جا ڪيترائي وڏا ۽ ننڍا سبب آهن، جيڪي هيٺ بيان ڪجن ٿا:

سماجي ۽ ثقافتي مسئلا: ڪيترن علائقن ۾ ماڻهن وٽ اهو غلط خيال آهي ته پوليو ويڪسين سَنڍ بڻائي ڇڏيندي يا ٻيا توليدي نقصان ڏيندي. والدين جي ڪجھ حصي ۾ ويڪسين بابت بي اعتمادي يا مذهبي غلط فهميون موجود آهن.

سيڪيورٽي ۽ امن امان جا مسئلا: خاص طور تي ڪي پي ڪي، بلوچستان ۽ قبائلي علائقن ۾ ويڪسين جون ٽيمون خطري کي منهن ڏين ٿيون. ڪڏهن ڪڏهن دهشتگرد گروهه به ويڪسين ڪندڙ ورڪرن کي نشانو بڻائي کين قتل ڪري ڇڏين ٿا، ايئن مھمن کي متاثر ڪن ٿا. اهڙين حالتن سبب ڪجھ علائقن تائين ٽيمون نه پهچي سگهنديون آهن، ٻار ويڪسين کان محروم رھجي ويندا آھن، جن کي بعد ۾ پوليو جو وائرس متاثر ڪندو آھي.

لاجسٽڪ ۽ رسائي جون مشڪلاتون: ڏورانهن، جابلو علائقن تائين ٽيمن جي رسائي ڏکي ٿيندي آهي. ڪجھ علائقن ۾ روڊ، رستا گهٽ هجڻ يا ڊگھا فاصلا ھجڻ سبب ويڪسين کي صحيح طرح محفوظ ڪرڻ ۽ پهچائڻ ۾ مشڪلاتون ٿين ٿيون، جنھن سان ويڪسين غير موثر ٿي ويندي آھي يا ٻارن تائين پھچي نه سگھندي آھي، جنھن سبب اھي ٻار جن تائين غير موثر ٿيل ويڪسين پھچندي آھي يا ويڪسين ئي نه پھچندي آھي انھن تي پوليو جو وائرس حملو ڪندو آھي.

آبادي جو وڌڻ ۽ لڏپلاڻ: پاڪستان ۾ آبادي تمام تيزي سان وڌي رهي آهي. ھڪ شهر مان ٻئي شهر يا سرحد پار افغانستان ڏانهن ايندڙ ۽ ويندڙ ماڻهن جي لڏپلاڻ سبب وائرس ٻيهر پکڙجي وڃي ٿو، سنڌ ۾ به ماڻھن جي لڏپلاڻ سبب وائرس پکڙجي ٿو.

حڪومتي نظام، انتظامي ڪمزوريون ۽ ڪرپشن: ڪڏهن ڪڏھن پوليو خلاف مھمن جي رٿابندي يا عملي انتظام ۾ خاميون هونديون آهن، ويڪسين وقت سر ۽ محفوظ طريقن سان ٽيمن تائين نه پھچندي آھي، مائيڪرو پلاننگ تي مڪمل عمل نه ٿيندو آھي. ڪرپشن سبب فنڊن جو صحيح استعمال نه ٿيڻ به هن مهم جي ناڪاميءَ جو هڪ وڏو سبب آهي، جنھن جي ڪري پوليو جو وائرس ٻارن تي حملا آور ٿيندو رهي ٿو.

والدين جي لاپرواهي: ڪيترا والدين پنهنجن ٻارن کي ويڪسين نه پياريندا آهن يا مهم دوران گهر ۾ لڪائي ڇڏيندا آهن. اھڙا ٻار جڏھن پوليو خلاف ويڪسين کان رھجي ويندا آھن ته پوليو جي وائرس جو شڪار ٿي پوندا آھن.

پاڪستان ۾ پوليو ختم نه ٿيڻ جا بنيادي سبب بي اعتمادي، افواهون، سيڪيورٽيءَ جا مسئلا، ڏورانهن علائقن تائين رسائي جون مشڪلاتون، آباديءَ جو وڌڻ، لڏپلاڻ، ۽ حڪومتي/انتظامي ڪمزوريون آهن.

پاڪستان ۾ پوليو خلاف مهمون ڪامياب بڻائڻ لاءِ هيٺ ڏنل 10 اهم تجويزن تي عمل ڪرڻ سان سٺا فائدا نڪري سگهن ٿا:

آگاهي ۽ عام تعليم ۾ اضافو: ماڻهن کي ٻڌايو وڃي ته ويڪسين محفوظ آهي ۽ توليدي عمل تي اثر انداز ٿيڻ جهڙيون ڳالھيون افواهه آهن. مسجدن، اسڪولن ۽ ميڊيا ذريعي درست ڄاڻ پهچائجي ۽ عام ماڻھن کي صحيح معلومات مھيا ڪجي.

مذهبي ۽ سماجي اڳواڻن جي شموليت: مولوي، استاد، سماجي ۽ سياسي  اڳواڻن کي مهم ۾ شامل ڪيو وڃي ته جيئن ويڪسين کي وڌيڪ ٻارن تائين رسائي سگهجي ۽ ڪوبه ٻار ڪٿي به ويڪسين کان رھجي نه وڃي.

ويڪسين ٽيم جي سيڪيورٽيءَ کي بهتر بڻائڻ: دهشتگردي ۽ خطري وارن علائقن ۾ پوليس ۽ سيڪيورٽي فورسن سان گڏجي ٽيمون موڪليون وڃن، جيڪي ٻارن تائين ويڪسين رسائين ۽ ايئن ٽيمن جي زندگين ۽ عزتن جو تحفظ ٿئي.

مشڪل علائقن تائين خاص رسائي: جبلن، ريگستاني ۽ ڏورانهن علائقن ۾ ٽيمون خاص گاڏين، موٽرسائيڪلن يا ٻيڙين ذريعي موڪليون وڃن، ويڪسين جي ڪولڊ چين به برقرار رکڻ جا مڪمل انتظام ڪيا وڃن.

ميڊيا مهم ۽ سوشل ميڊيا جو استعمال: ٽي وي، ريڊيو، فيس بڪ، واٽس ايپ ۽ يوٽيوب ذريعي مثبت پيغام ڏنا وڃن ۽ مقامي ٻولين ۾ مواد تيار ڪيو وڃي، جيڪو گھر گھر تائين رسايو وڃي، جتي پڙھيل ماڻھو اڻ پڙھيل ماڻھن کي اھو ڪارائتو مواد پڙھي ٻڌائي سمجھائي سگهن.

والدين لاءِ سهولتون ۽ ترغيبون: جيڪي والدين ٻارن کي ويڪسين پيارين، انهن کي صحتيابي جا سرٽيفڪيٽ، خوراڪ جا پيڪيج يا ٻين سهولتن سان همٿايو وڃي ته جيئن اھو ٻارن کي پوليو خلاف ويڪسين خوشي سان پيارين.

لڏپلاڻ تي ڪنٽرول ۽ سرحدي تعاون: افغانستان سان گڏجي سرحدن تي ويڪسين جا مرڪز قائم ڪيا وڃن ته جيئن وائرس هڪ ملڪ مان ٻئي ملڪ ۾ نه پکڙجي، ملڪ ۾ به لڏپلاڻ تي ڪنٽرول ڪيو وڃي، پبلڪ ٽرانسپورٽ ۾ سوار ٻارن کي به ويڪسين پيارڻ جا بندوبست ڪيا وڃن.

صحت کاتي ۽ ٻين ادارن ۾ هم آهنگي: حڪومت، نجي ادارا،NGOs  ۽ عالمي ادارا گڏجي منظم حڪمت عملي تي ڪم ڪن، اي پي آءِ جي ويڪسينيٽرن ذريعي روٽين جي ويڪسين جي ڪم کي موثر بڻايو وڃي.

هر مهم کانپوءِ جائزو ۽ سڌارا: هر مهم کانپوءِ ڪمزورين جو جائزو وٺي ايندڙ مهم لاءِ سڌارا آندا وڃن.

مستقل روٽين ايميونائيزيشن سسٽم کي مضبوط ڪرڻ: صرف مهمن تي ڀروسو ڪرڻ بدران اسپتالن ۽ ڪلينڪن ۾ به ويڪسين هميشه موجود هجي، سمورن ويم گھرن ۾ پوليو جي ويڪسين جا انتظام ڪيا وڃن ۽ ڄمندڙ ٻارن کي ويڪسين جو پھريون ڊوز 24 ڪلاڪن اندر ڏنو وڃي.

انهن نقطن تي عمل ڪرڻ سان هي پروگرام موثر نتيجا ڏئي سگهي ٿو.