پنج آڪٽوبر، سڄي عالم ۾ استادن جي عظمت ۽ علمي جلال جي ياد جو ڏينهن طور ملهائجي ٿو، جيڪو نه رڳو هڪ تقريري رسم آهي، پر فڪري تجديد، روحاني تعظيم ۽ انساني ترقيءَ جي تسلسل جو اظهار پڻ آهي. استاد، انساني تهذيب جو معمار، فڪر جو فنڪار ۽ فطرت جي فهم جو فيلسوف آهي. سندس وجود انسانيت جي فڪر کي فلاح ڏانهن ۽ ذهنن کي ظلمت مان ضياءَ ڏانهن رهنمائي ڪندڙ روشنيءَ جو مينار آهي.
استاد جو پيشو، نبوي پيشو آهي، اهڙو پيشو جيڪو پنهنجي جوهر ۾ تبليغ، تعليم ۽ تربيت جي تثليث تي بيٺل آهي. پيغمبرِ انسانيت ﷺ فرمايو: “مان موڪليو ويو آهيان ته تعليم ۽ تزڪيه سان ماڻهن کي ڪمال ڏيان.” اهو ارشاد استاد جي منصب کي نبوي ميراث بڻائي ٿو. دنيا جا سڀ اعزاز، عهدا ۽ ادارا پنهنجي بقا لاءِ جنهن قوت جا مرھون منت آهن، اها قوت علم آهي ۽ علم جي سرچشمي جو نالو استاد آهي.
قديم دور ۾ به جڏهن فڪر فلسفي سان همڪلام ٿيندو هو، تڏهن استاد کي “روحاني مرشد” سڏبو هو. افلاطون ۽ سقراط جا مدرسا هجن يا سنڌ جون صوفي درگاهون، علم ۽ حلم جو سرچشمو هميشه استادن جا قلوب رهيا. سنڌ جي مٽيءَ ۾ ته استاد جو تقدس صوفيت جي خوشبو سان ڀريل آهي. هتي استاد کي “اديب”، “عالم”، ۽ “عاقل” جي صورت ۾ عزت ڏني ويندي هئي. ڇاڪاڻ ته سنڌي سماج علم کي عبادت ۽ استاد کي عبادت گذار سمجهندو هو.
استاد جو ڪردار رڳو نصابي ڪتاب تائين محدود ناهي، بلڪه اخلاقي تزڪيي، فڪري روشني ۽ انساني وقار جي بحاليءَ جو محور آهي. هو شاگردن ۾ علمي شعور سان گڏ، اخلاقي شعور به پيدا ڪري ٿو، جيڪو سماج جي تعمير جو بنيادي ستون آهي. استاد ئي اهو هٿ آهي، جيڪو اڻپوري ذهن کي مڪمل فڪر ۾ بدلائي ٿو ۽ اڻڄاڻ دل کي بصيرت جي دريءَ تائين وٺي وڃي ٿو.
جڏهن قومون زوال ۾ وڃن ٿيون، ته دانشورن جا در بند ٿي وڃن ٿا ۽ استاد جو احترام گهٽجي وڃي ٿو. جنهن معاشري ۾ استاد جي عزت ختم ٿئي ٿي، اُتي علم زوال ۽ عمل بغاوت بڻجي وڃي ٿو. اڄ اسان جي قوم کي سڀ کان وڌيڪ ضرورت آهي ته هو پنهنجي استادن کي قومي سرمايو ۽ روحاني سرپرست سمجهي. ڇو ته انهن جي هٿن ۾ ئي ايندڙ نسل جي فڪر جي ڪِل ۽ عمل جي آبياري آهي.
استاد جي عظمت جو تصور فقط شاگرد جي زبان تائين محدود نه هجڻ گهرجي، پر سماج جي نظام ۾ داخل ٿيڻ گهرجي. حڪومتي پاليسين کان وٺي تعليمي ادارن تائين، استاد کي اهڙو مقام ڏنو وڃي، جيڪو سندس فڪري ۽ اخلاقي حيثيت سان مطابقت رکي. علمي ادارن جي عمارتن کي فقط ڪنڪريٽ نه، پر استادن جي عزم ۽ اخلاص جي سِرن سان جوڙڻ ضروري آهي. اسان جي ادبي تاريخ ۾ به استادن جي حيثيت تمام بلند رهي آهي. لطيف، سچل، بيدل ۽ بخاري جهڙا فڪر جا فاختا، پنهنجي درسن، بيتن ۽ ڪلام ۾ استاد کي انسانيت جو مهراڻ قرار ڏين ٿا. ڏاھو چوي ٿو:
“علم سندو انعام، اوطاقن ۾ اوج ٿئي.”
هي بيت واضح ڪري ٿو تہ علم جو فيض استاد جي دل مان نڪري ٿو، جيڪو سماج جي اوطاقن کي اجالا بخشي ٿو. اڄ جڏهن دنيا ٽيڪنالاجيءَ جي تڪڙ ۾ انساني احساس وڃائي رهي آهي، تڏهن استاد جو ڪردار اڳ کان وڌيڪ اهم ٿي چڪو آهي. جديد تعليم ۾ جڏهن روبوٽ ۽ آن لائين درسگاهون پيدا ٿي رهيون آهن، تڏهن به انساني همدردي، روحاني بصيرت ۽ اخلاقي تربيت جو ڪم رڳو استاد ئي ڪري سگهي ٿو.
پنجين آڪٽوبر جو ڏينهن، اسان لاءِ فقط جشن نه، پر عهدِ تجديدِ عزتِ معلم آهي. اچو ته اسين اهو واعدو ڪريون ته پنهنجي استادن کي عزت ڏينداسين، انهن جي خدمت کي عبادت سمجهنداسين، ۽ پنهنجي علمي وجود کي سندن حڪمت سان جوڙينداسين.
آخر ۾ اهو چئبو ته: استاد نه رڳو علم جو آئينو آهي، پر ضمير جو زنده ترجمان آهي. هو قومن کي اوج تي پهچائڻ وارو الهامي هٿ آهي، جنهن جي عزت سان ئي علم جو جلال ۽ انسانيت جو جمال قائم آهي.
پنج آڪٽوبر، سڄي عالم ۾ استادن جي عظمت ۽ علمي جلال جي ياد جو ڏينهن طور ملهائجي ٿو، جيڪو نه رڳو هڪ تقريري رسم آهي، پر فڪري تجديد، روحاني تعظيم ۽ انساني ترقيءَ جي تسلسل جو اظهار پڻ آهي. استاد، انساني تهذيب جو معمار، فڪر جو فنڪار ۽ فطرت جي فهم جو فيلسوف آهي. سندس وجود انسانيت جي فڪر کي فلاح ڏانهن ۽ ذهنن کي ظلمت مان ضياءَ ڏانهن رهنمائي ڪندڙ روشنيءَ جو مينار آهي.
