گذريل ڏينهن امن جي نوبيل انعام لاءِ نامزد ٿيندڙ عالمي دهشتگرد آمريڪي صدر ڊولڊ ٽرمپ فلسطيني مزاحمتي تنظيم حماس کي غزا جنگبندي معاهدو قبول ڪرڻ لاءِ ڊيڊ لائين ڏئي ڇڏي. پرڏيهي ميڊيا رپورٽن موجب، آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ جو چوڻ آهي ته حماس وٽ معاهدي تي صحيح ڪرڻ لاءِ آچر جي شام 6 وڳي تائين جو وقت آهي. حماس وٽ معاهدي جو هي آخري موقعو آهي، معاهدي تي ٻين ملڪن صحيحون ڪري ڇڏيون آهن. آمريڪي صدر حماس کي ڌمڪي ڏيندي چيو ته جيڪڏهن حماس معاهدو نه ڪري سگهي ته ان کي سخت نتيجا ڀوڳڻا پوندا. جڏهن ته معاهدو ڪرڻ سان حماس جي ويڙهاڪن جي به جان بچي سگهي ٿي. ٽرمپ فلسطيني عوام کي به چتاءُ ڏنو ته بيگناهه فلسطيني غزا شهر خالي ڪري محفوظ هنڌن ڏانهن منتقل ٿي وڃن. ياد رهي ته آمريڪي صدر اسرائيلي وزيراعظم سان گڏ پريس ڪانفرنس ڪندي 20 نقاطي غزا امن ٺاهه جو اعلان ڪيو هو ۽ چيو هو ته معاهدي تي هڙني مسلم ۽ عرب ملڪن اتفاق ڪيو آهي. پاڪستان آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ پاران پيش ڪيل تجويز ڪيل غزه امن منصوبي کان پاڻ کي پري رکڻ جي ڪوشش ڪندي نظر اچي ٿو ۽ نائب وزيراعظم ۽ پرڏيهي وزير اسحاق ڊار واضح ڪيو آهي ته اهو منصوبو اٺ مسلمان ملڪن پاران پيش ڪيل نقطن کان مختلف آهي. اسحاق ڊار چيو ته هي اسان جو دستاويز ناهي. ياد رهي ته وائيٽ هائوس پاران امن منصوبي جا نقطا اسرائيلي وزيراعظم نيتن ياهو ۽ صدر ٽرمپ جي ملاقات شيئر ڪرڻ کان ڪجهه ڪلاڪ اڳ، پاڪستاني وزيراعظم شهباز شريف امن منصوبي جو استقبال ڪيو هو ۽ چيو هو ته هو صدر ٽرمپ جي 20 نقطن واري منصوبي جو استقبال ڪري ٿو، جنهن جو مقصد غزه ۾ جنگ جي خاتمي کي يقيني بڻائڻ آهي. امن منصوبي جو اعلان ڪرڻ وقت، صدر ٽرمپ اهو به دعويٰ ڪئي ته وزيراعظم شهباز شريف ۽ فيلڊ مارشل عاصم منير سندس غزه منصوبي جا 100 سيڪڙو حامي هئا. ٻئي ڏينهن، پرڏيهي وزير اسحاق ڊار آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ جي غزه امن منصوبي کان پاڻ کي پري ڪندي نظر آيو. پاڪستاني حڪومت جي هن بدلجندڙ موقف کان پوءِ سوال اهو پيدا ٿئي ٿو ته هي اوچتو تبديلي ڇو آئي؟ ڇا پاڪستان شروعات ۾ ٽرمپ جي منصوبي جي حمايت ۾ جلدي ڪئي هئي؟ ڇا موقف ۾ تازي تبديلي اسرائيلي وزيراعظم نيتن ياهو جي اصرار تي منصوبي ۾ ڪيل ترميمن جو رد عمل آهي، يا پاڪستان ۾ اندروني سياسي دٻاءُ ان جي پويان اصل سبب آهي؟ اهو ياد رکڻ گهرجي ته ٽرمپ جي غزه منصوبي ۽ پاڪستان جي ان جي حمايت تي پاڪستاني سياستدانن ۽ سوشل ميڊيا استعمال ڪندڙن طرفان وڏي پيماني تي تنقيد ڪئي وئي آهي. ٽائمز آف اسرائيل جي هڪ رپورٽ موجب، نيتن ياهو، ٽرمپ سان ملاقات دوران معاهدي ۾ ڪجهه تبديليون ڪيون. رپورٽ ۾ چيو ويو آهي ته انهن ترميمن جي تحت، غزه مان اسرائيلي فوجن جي واپسي هاڻي مخصوص شرطن سان مشروط آهي ۽ سيڪيورٽي زون قائم ڪرڻ جي تجويز کي به بعد ۾ شامل ڪيو ويو. اڳ ۾ پيش ڪيل منصوبو اسرائيل جي ريڊ لائينن بابت واضح نه هو. جڏهن ته، اسحاق ڊار موجب، اسرائيلي وزيراعظم نيتن ياهو جي مداخلت کانپوءِ، آمريڪي منصوبي کي تبديل ڪيو ويو ۽ شرطون شامل ڪيون ويون جن جي تحت اسرائيل جي واپسي حماس جي هٿيار ڦٽا ڪرڻ سان مشروط آهي. بعد ۾، خانگي چينل جيو نيوز تي شاهزيب خانزاده جي پروگرام ۾، جڏهن ميزبان کان پڇيو ويو ته ڇا هي اهوئي معاهدو آهي جنهن تي توهان متفق ٿيا هئا، اسحاق ڊار پنهنجو نقطو ورجائيندي چيو ته ان ۾ اهي سڀئي ترميمون شامل نه هيون جيڪي اسان تجويز ڪيون هيون. اسحاق ڊار موجب ته گڏيل بيان ۾، اسان صدر ٽرمپ جي مختلف نقطهءِ نظر کي تسليم ڪيو آهي ۽ ان جي تعريف ڪئي آهي، ۽ ان کانپوءِ اسان پنهنجي ايجنڊا کي به ورجايو ته اسان ڪهڙن مقصدن لاءِ پرعزم آهيون ۽ اسان صدر ٽرمپ ۽ سندس ٽيم سان گڏجي ان کي حاصل ڪنداسين ۽ اٺ ملڪ ان لاءِ پرعزم آهن. نائب وزيراعظم اسحاق ڊار چيو ته قطر سميت ٻن عرب ملڪن يقين ڏياريو آهي ته حماس معاهدي کي قبول ڪندو. اسحاق ڊار وڌيڪ وضاحت ڪئي ته مان اهو واضح ڪرڻ چاهيان ٿو ته اسان ڪنهن به (ابراهيم) معاهدي جو حصو نه بڻجنداسين. اسان جي پاليسي ساڳي آهي. اسرائيل کي جيئن آهي تيئن رهڻ ڏيو، اسان اسرائيل کي تسليم نه ڪنداسين. اسان جو مقصد صرف انساني امداد فراهم ڪرڻ، خونريزي کي روڪڻ ۽ ويسٽ بينڪ کي بچائڻ آهي. اسان سڀني اٺن ملڪن سان گڏ هن ڪم لاءِ پرعزم آهيون ۽ جڏهن به ضرورت پوندي اسان موجود هونداسين، اسان عزم ڏنو آهي. ميزبان جي سوال تي نيتن ياهو جي جواب جي ضمانت ڪير ڏيندو؟ ڇا توهان ٽرمپ تي ڀروسو ڪندا ته هو ان کي لاڳو ڪندو؟ ڊپٽي وزيراعظم چيو، “ڪير ان جي ضمانت ڏئي سگهي ٿو؟” اهوئي سبب آهي جو اسان سڌو سنئون اسرائيل سان رابطو نه ڪيو. يورپي ڪوششون ناڪام ٿي ويون. هاڻي چونڊ وڌيڪ فلسطيني زندگين کي خطري ۾ وجهڻ يا انهن کي فوري طور تي بچائڻ آهي. مون کي لڳي ٿو ته اهو صدر ٽرمپ ذريعي بهتر طور تي حاصل ڪري سگهجي ٿو. غزه ۾ جنگ جو خاتمو ۽ تباهه ٿيل علائقي جي تعمير نو اهي عنصر آهن جن جي ڪري آمريڪي صدر فريم ورڪ معاهدو جاري ڪيو. جيتوڻيڪ هن فريم ورڪ جون گهڻيون وضاحتون آمريڪي صدر پاڻ مهيا ڪيون آهن، پر عرب ۽ ٻين اسلامي ملڪن جهڙوڪ: قطر، سعودي عرب، مصر، اردن، ترڪي، گڏيل عرب امارات، پاڪستان ۽ انڊونيشيا پڻ معاهدي لاءِ زور ڏنو. اسرائيلي وزيراعظم نيتن ياهو ان کي تسليم ڪيو، جيتوڻيڪ هو هڪ آزاد فلسطيني رياست جي مخالفت ڪري ٿو.معاهدي تي تيزي سان اڳتي وڌڻ لاءِ، ٽرمپ حماس کي معاهدي کي قبول ڪرڻ يا رد ڪرڻ لاءِ آچر تائين جو الٽيميٽم ڏنو آهي۔ جيڪڏهن حماس جو جواب نه ۾ آهي، ته پوءِ جنگ جاري رهندي. تجويز ڪيل منصوبو گهڻو ڪري ساڳيو آهي جيڪو بائيڊن تقريبن هڪ سال اڳ اعلان ڪيو هو. غزه ۾ وڏي پيماني تي فلسطيني موت، تباهي ۽ خوراڪ جي کوٽ جو هڪ سال، جڏهن ته حماس جي قيد ۾ رکيل اسرائيلي قيدين کي اڃا به وڌيڪ تڪليف برداشت ڪرڻي پئي آهي. اسرائيلي ميڊيا جي رپورٽن موجب، اڳوڻي آمريڪي صدر بائيڊن جو معاملو اڳتي وڌڻ ۾ ناڪام ٿيو ڇاڪاڻ ته نتن ياهو، پنهنجي ڪابينا جي ميمبرن جي دٻاءُ هيٺ، پنهنجين گهرجن ۾ اضافو ڪيو.هي ھي پهريون ڀيرو آهي جو آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ اسرائيل تي جنگ ختم ڪرڻ لاءِ دٻاءُ وجهي رهيو آهي ۽ حماس خلاف مسلم ملڪن مٿان سختي پيو ڪري۔ٽرمپ هڪ اهڙي اڳواڻ جي حيثيت سان پنهنجي سڃاڻپ ٺاهي آهي جنهن کي رد ڪرڻ ڏکيو آهي، ڇاڪاڻ ته ڪو به يوڪريني صدر وولوديمير زيلنسڪي وانگر اوول آفيس ۾ ذليل ٿيڻ نٿو چاهي، پر مختلف ملڪن جي اڳواڻن جي وائيٽ هائوس ڇڏڻ کان پوءِ شيون اڪثر تبديل ٿينديون آهن.جيئن ئي نيتن ياهو واشنگٽن ڊي سي کان اسرائيل واپس وڃڻ لاءِ روانو ٿيو، سندس عملي پنهنجي وزيراعظم جي مختلف بيانن تي ٻڌل هڪ وڊيو ٺاهي. وڊيو جو هڪ حصو اسرائيل سان گڏ هڪ آزاد فلسطيني رياست قائم ڪرڻ جي ٻن رياستي حل تي هو، هڪ اهڙي دعويٰ جنهن کي برطانيه ۽ ٻيا مغربي ملڪ تسليم ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيا آهن ۽ ٻيو صدر ٽرمپ تجويز ڪيل منصوبي ۾ هڪ آزاد فلسطيني رياست جي قيام جي به حمايت ڪرڻ. منصوبي ۾ چيو ويو آهي ته غزه جي ٻيهر ترقي ۽ فلسطيني اٿارٽي جي سڌاري پروگرام تي عمل درآمد فلسطيني خود اراديت ۽ رياست جي لاءِ سازگار حالتون پيدا ڪندو، جنهن کي اسان فلسطيني عوام جي خواهش طور تسليم ڪريون ٿا.فلسطيني رياست جو مبهم امڪان به نيتن ياهو لاءِ وڏي پيماني تي موجود آهي. هن وائيٽ هائوس ۾ ٽرمپ جي سخت حمايت ڪئي، انگريزي ۾ چيو ته هو غزه ۾ جنگ ختم ڪرڻ جي سندس منصوبي جي حمايت ڪري ٿو، جنهن ۾ سندس چوڻ آهي ته سندس جنگي مقصد حاصل ڪري رهيو آهي.وڊيو ۾، نيتن ياهو اسرائيل واپس اچڻ کان اڳ پنهنجي ماڻهن کي عبراني ٻولي ۾ پيغام ڏيندي نظر اچي رهيو آهي، جڏهن کانئس پڇيو ويو ته ڇا هو فلسطيني رياست جي حق ۾ آهي.؟ ته هن چيو، “نه، بلڪل نه. اهو معاهدي ۾ به لکيل ناهي. پر اسان هڪ ڳالهه چئي آهي ته اسان فلسطيني رياست جي قيام جي سخت مزاحمت ڪنداسين.” هن چيو ته ٽرمپ پڻ ان تي متفق ٿي چڪو آهي.منصوبي جي طاقت ان جو تسلسل آهي. منصوبي جي ڪمزوري اها آهي ته ان ۾ گهڻي تفصيل جي کوٽ آهي، جيڪا ٽرمپ جي سفارتڪاري جو هڪ اهم جزو آهي.ٽرمپ ۽ نيتن ياهو پاران منظور ڪيل دستاويز جنگ زدہ علائقي مان اسرائيلي فوجن جي واپسي لاءِ هڪ روڊ ميپ پڻ فراهم ڪري ٿو، پر اهو يقين سان نٿو چئي سگهجي ته جنگ ختم ڪرڻ لاءِ ٺهيل هي سفارتي معاهدو جاري رهندو يا ختم ٿيندو.جيڪڏهن هن معاهدي کي اڳتي وڌائڻو آهي، ته پوءِ سخت ڳالهيون ضروري آهن، پر ان صورت ۾، امڪان آهي ته اهو ٽٽي پوندو. هن وقت، سڀني وڏين اسرائيلي پارٽين ان جي حمايت ڪئي آهي، پر نتن ياهو جي اتحادي حڪومت ۾ انتهائي قوم پرست پارٽيون، جيڪي غزه ۾ هڪ نئون شهر تعمير ڪرڻ جي ٽرمپ جي منصوبي کان خوش آهن، سي تجويز ڪيل منصوبي جي مذمت ڪري رهيون آهن.جاري ڪيل وڊيو ۾ آمريڪي ۽ اسرائيلي غزه جي ساحل تي لطف اندوز ٿي رهيا آهن، ماڻهن کي ٻئي هنڌ منتقل ڪندي ۽ ان کي سياحتي مقام ۾ تبديل ڪندي ڏيکاريو ويو آهي.اسرائيلي ساڄي ڌر جا سخت گير خوش هئا ته رويرا منصوبو غزه مان ٻه ملين کان وڌيڪ فلسطينين کي منتقل ڪندو. يهودي انتهاپسند زمين تي قبضو ڪرڻ ۽ اتي يهودي آباديون ٺاهڻ چاهين ٿا. نئين تجويز ڪيل منصوبي ۾ چيو ويو آهي ته فلسطينين کي منتقل ٿيڻ تي مجبور نه ڪيو ويندو. اسرائيلي ناڻي وارو وزير، هڪ سخت گير قوم پرست، ٽرمپ جي معاهدي جو مقابلو 1938 جي ميونخ معاهدي سان ڪري رهيو آهي.هن معاهدي ۾، آمريڪا ۽ فرانس چيڪوسلواڪيا کي مجبور ڪيو ته هو پنهنجي زمين نازي جرمني کي ڏئي.جيڪڏهن حماس ڊيل قبول ڪري ٿو ۽ نيتن ياهو پنهنجي اتحادي حڪومت ۽ ٻين انتهاپسندن جهڙوڪ سموترچ کي راضي ڪرڻ جي ڪوشش ڪري ٿو، ته پوءِ هن وٽ ڳالهين کي ناڪام ڪرڻ ۽ حماس کي ناڪامي جو الزام ڏيڻ جا ڪيترائي جواز هوندا. ٽرمپ جي ڊيل جو فريم ورڪ اسرائيل کي ڪيترائي موقعا ڏئي ٿو ته هو ڪنهن به شرط کي ويٽو ڪري جيڪا ان کي پسند ناهي. اهڙي صورتحال ۾، هڪ صدي کان وڌيڪ عرصي کان هلندڙ هن سنگين تڪرار کي ختم ڪرڻ ممڪن ناهي. اسرائيل ۽ آمريڪا کان علاوه، برطانيه سميت ڪيترائي ملڪ اهو سمجهن ٿا ته ڊگهي مدت ۾، ڪو به حل فلسطين جي آزادي کان سواءِ پائيدار امن قائم نٿو ڪري سگهي. هن معاهدي کانپوءِ عرب ۽ اسلامي ملڪن پاران جاري ڪيل گڏيل بيان موجب، اهي غزه مان اسرائيلي فوجن جي مڪمل واپسي ۽ بين الاقوامي قانون جي تحت ٻه رياستي حل جي بنياد تي هڪ آزاد فلسطيني رياست جي قيام تي متفق ٿيا آهن، جنهن ۾ غزه مغربي ڪناري سان گڏ فلسطيني رياست جو حصو هوندو. ان کي بين الاقوامي عدالت انصاف جي فيصلي جي قانوني مثال طور پيش ڪري سگهجي ٿو ته اسرائيل جو فلسطيني زمين تي قبضو غير قانوني آهي. نيتن ياهو جو خيال آهي ته ٽرمپ جو معاهدو کيس شدت پسند گروپ حماس تي برتري ڏئي ٿو. هو اردن درياءَ ۽ سمنڊ جي وچ واري زمين تي ڪنهن به فلسطيني حق کي تسليم نٿو ڪري. هي هڪ منصوبو نه آهي، پر سمجهڻ لاءِ ٻه مختلف نسخا آهن. ٻنهي تشريحن جو فريم ورڪ ڪافي مبهم آهي، جيڪا هڪ اميد افزا شروعات ناهي.
