اِيُ آگي جو اِحۡسانُ، جَنهِن هادِي ميڙِيُمِ هَهِڙو
جوانيءَ جي جمال ۾ جيڪو جڳ ۾ جلوو بڻجي جهلڪيو، سو حضور ﷺ آهي. جَکري جي ذات جَميل، جَميل ۾ جَلوو، ۽ جلوي ۾ جَهان جو جمال سمايل آهي. دنيا جي ڏيهن ۾، ڏاتن جي دولت رکندڙ، ڏاتارِ حقيقيءَ جي سڀ کان وڏي ڏات نبي ڪريم ﷺ جي ذات مبارڪ آهن.
”فَڪَانَ قَابَ قَوۡسَيۡنِ اَوۡ اَدۡنَىٰ“، ۾ “ق” جو قرين، قرب ۽ قيامت تائين قائم رهندڙ قرآن جي قول سان ڳنڍيل آهي. قوس ۾ قرب، قاب ۾ قرار ۽ او ادنيٰ ۾ قربتِ خاص آهي. اهوئي قرب آهي، جيڪو ڪنهن ٻئي ڪامل کي ڪڏهن ڪونه مليو، سواءِ ڪائنات جي ڪريم ﷺ جي.
روحاني رنگ: ڀٽائي گهوٽ، جوانيءَ جي جمال کي جنت جي جلال سان جوڙي ٿو. سڀني مرسلين جي رسالت، محمد ﷺ جي مرڪزي مقام تي اچي ٿي رڪجي. ان رات بيت المقدس ۾، سڀني نبين جا نُور گڏ ٿيا، پر امامت جي اعزاز ۾ مُصطفيٰ ﷺ اڳتي وڌيا. اهو ئي اهو شان آهي، جنهن لاءِ فارسي شاعر چيو:
“لا يمڪنہ الثناء كما كان حقه، بعد از خدا بزرگ توئي قصه مختصر.”
يعني تعريف جي ڪا انتها ناهي، خدا کانپوءِ سڀ کان وڏو تون آهين، ڳالھ ايتري سادي آهي.
نتيجو: هن تشريح مان صاف نظر اچي ٿو ته شاھ عبدللطيف، لفظن سان موسيقي به ٺاهي ٿو ۽ معنائن ۾ معراج به ڏيکاري ٿو. “جکري جهڙي جوان جي جوانيءَ ۾ جهان جي روشني سمايل آهي، “مهڙ مرسلين” جي مُقام ۾ نبوت جو نُور سمايل آهي، ۽ “قاب قوسين” ۾ قربِ خاص جو ڪمال سمايل آهي. اڄ جي دنيا لاءِ پيغام صاف آهي: حضور ﷺ جي اطاعت ئي جوانيءَ جو جلال، زندگيءَ جو جمال ۽ انسانيت جو ڪمال آ…
(2) دين اسلام جي روشني ۾ بيت جي تشريح: شاھ عبداللطيف ڀٽائي جي ڪلام ۾ ايمان جي روشني، قرآن جي معنويت ۽ حديث نبوي ﷺ جي خوشبو سمايل آهي. سر بلاول جو هي بيت حضور ﷺ جي مقام، سندن نبوت جي ڪمال ۽ امت مٿان رب پاڪ جي احسان کي بيان ڪري ٿو.
هن سٽ ۾ حضور ﷺ جي بي مثال هستيءَ جو بيان آهي. الله پاڪ پنهنجي محبوب کي اهڙي ڪمال، حسن ۽ ڪمالِ اخلاق سان نوازيو، جو سڄي دنيا ۾ ۽ سڀني ڏيهن ۾ اهڙو ڪوبه وجود پيدا نه ٿيو. حديث شريف ۾ آهي: الله پاڪ حضرت آدم جي اولاد مان ابراهيم کي چونڊيو، پوءِ ابراهيم جي اولاد مان اسماعيل کي، پوءِ اسماعيل جي اولاد مان ڪنان کي، پوءِ ڪنان مان قريش کي، پوءِ قريش مان بنو هاشم کي ۽ مون کي بنو هاشم مان چونڊيو.
“مُهڙ مڙني مرسلين، سرس سندس شان”
هتي حضور ﷺ جي ختم نبوت جو ذڪر آهي. پاڻ سڀني نبين جا امام ۽ سردار آهن. معراج جي رات بيت المقدس ۾ جڏهن سڀئي انبيا ڪرام گڏ ٿيا، ته حضور ﷺ جن امامت فرمائي. هيءَ ڳالھ قرآن ۾ به واضح آهي:
محمد ﷺ اوهان جي مردن مان ڪنهن جا والد نه، پر الله جا رسول ۽ سڀني نبيَن جي مُهر (خاتم) آهن.
هيءَ سٽ معراج جي سفر جي عڪاسي ڪري ٿي. جڏهن حضور ﷺ سدرة المنتھيٰ تي ويا، ۽ رب پاڪ سان ملاقات نصيب ٿي، تڏهن قرآن پاڪ ۾ بيان ٿيو: ”فَڪَانَ قَابَ قَوۡسَيۡنِ اَوۡ اَدۡنَىٰ“، (النجم 9)
يعني حضور ﷺ رب جي ايترا قريب ٿيا، جو ٻن ڪمانن جيترا يا ان کان به ويجهو. اهو قرب ڪنهن ٻئي نبي يا ولي کي نصيب نه ٿيو.
اِيُ آگي جو اِحۡسانُ، جَنهِن هادِي ميڙِيُمِ هَهِڙو
هيءَ سٽ الله پاڪ جي وڏي احسان جو ذڪر ڪري ٿي، جيڪو حضور ﷺ جي صورت ۾ مؤمنن کي عطا ٿيو. جيئن قرآن ۾ آهي: “يقينن الله مؤمنن مٿان وڏو احسان ڪيو، جو انهن وٽ پاڻ مان هڪ رسول موڪليو، جيڪو کين آيتون پڙهي ٻڌائي ٿو، کين پاڪ ڪري ٿو، ۽ کين ڪتاب ۽ حڪمت سيکاري ٿو.”
نتيجو: شاھ عبدالطيف جو هي بيت اسان کي ٻڌائي ٿو: حضور ﷺ سڀني نبين کان افضل ۽ بي مثال جوان آهن. پاڻ سڀني رسولن جا امام ۽ ختم نبوت جو تاجدار آهن. معراج جي رات حضور ﷺ کي اهڙو قرب نصيب ٿيو، جيڪو ڪنهن ٻئي کي ڪونه مليو. حضور ﷺ جو وجود ئي رب پاڪ جو سڀ کان وڏو احسان آهي، جيڪو مؤمنن جي هدايت لاءِ عطا ٿيو. اسلامي درس اهو آهي ته اسان حضور ﷺ جي محبت، سندن اطاعت ۽ سندن سنت کي پنهنجي زندگيءَ جو مرڪز بڻايون، ڇو ته نجات ۽ ڪاميابي جو رستو رڳو سندن پيرويءَ ۾ لڪل آهي.
شاھ عبداللطيف ڀٽائيءَ جي بيتن ۾ حسن به آهي، حڪمت به آهي ۽ حرفن جي موسيقي به آهي. هي بيت، جنهن ۾ نبي پاڪ ﷺ جو شان بيان ٿيل آهي.
