اها ته عام صورتحال آهي ته جي هتان جي ماڻهن کي اهو چيو وڃي ۽ انهن کي کلي ڇوٽ ڏني وڃي ته انهن جي لاءِ يورپ، آمريڪا ۽ آسٽريليا جون ويزائون فري آهن يا انهن تي ڪا جهل پل ناهي ته اهي ماڻهو هي ملڪ خالي ڪرڻ ۾ دير ئي نه ڪندا (گهڻي ڀاڱي). ڇو ته ”هاءِ انفليشن“ جي ڪري ماڻهن مان خريد جي قوت گهٽجي وئي آهي، اهي سمجهن ٿا انهن جو گذارو مشڪل کان مشڪل ترين ٿيندو پيو وڃي ۽ جيتري برڪت ڊالر يا ٻاهرين ڪرنسي ۾ آهي اوتري يا ان کان اڌ جيتري به برڪت پاڪستاني رپئي ۾ ناهي. ان ڪري ته ڪرنسي ڏينهون ڏينهن وڃي ٿي ڪرندي ۽ ماڻهن جو ”اسٽينڊرڊ آف لائف“ وڃي ٿو گهٽبو، جو قوت خريد سان گڏ يوٽيلٽي جا بل ڳچيءَ جو ڳارو بڻجي ويا آهن. هاڻي ته گهر جا ننڍڙا ٻار به اها ڳالھ سمجهن ٿا ته فالتو بلب ۽ اي سيون نه هلائجن، فرج رات جو بند ڪجي، وري صبح سان هلائجي، ضرورت آهر اهي بجلي جو استعمال ممڪن ڪجي يا اهڙا ٻيا احتياط ۽ ڳالهيون ڪجن. ان ڪري هن ملڪ ۾ رهڻ اڃان به بدتر هوندو جي هي رياست پرائيس ڪنٽرول نٿي ڪري، بهرحال صوبن جي سرمائي تي مرڪز جي اک سدائين ٽيڏي رهندي ٿي اچي، اهي چاهين ٿا ته جيڪي به صوبائي دولتون آهن اهي مرڪز جون هجن. انهن جي نيت ۾ اها ڳالھ ويهي وئي آهي ته جيستائين صوبن جي دولت ڦري ناڙ نٿي ڪجي تيستائين سڪون جي ننڊ سمهي نٿي سگهجي، پوءِ انهن دولتن جو فائدو صوبن کي ملي يا نه ملي. رياست جي دماغ مان اها ڳالھ نه نڪرڻ مان مراد رياست جي مستقبل جي منظر نامي جي هڪ پريشان ڪندڙ تصوير پڻ پيش ڪري ٿي، پر جيڪڏهن اهو سلسلو جاري رهيو ته رياست صوبن جي دٻاءَ ڪري پوئتي رهجي سگهي ٿي. ڇو ته معاشي بدتري جي نتيجي ۾ آبادي جو هڪ وڏو حصو منشيات جي عادين سان ڀربو ٿو رهي يا ائين چئون ته ماڻهن ۾ پنهنجي ”فرسٽريشن” لڪائڻ جي لاءِ نشي کان علاوه ٻي ڪا شيءِ ناهي بچي، وري اهڙي معاشي بدحالي ۾ ڏوهارين جو انگ وڌي ٿو. ساڳي جاءِ تي وري راشي ۽ نيم تعليم يافتا ڪلارڪن ۾ واڌ ٿي اچي، جيڪي رشوت خوري کي روزي سمجهي نوڪري ٿا ڪن. مذهبي انتها پسندي ۾ آبادي جو وڏو حصو انهن مذهبي پيشوائن ۽ اڳواڻن جي بِلي ۽ ڪنٽرول ۾ آهي ته اهي جيئن چاهين ڪري سگهن ٿا، ان ڪري حالتون خراب ٿينديون پيون وڃن.
