ملڪ جي سڀني صوبن ۾ خاص طور پنجاب ۽ سنڌ ۾ برسات ۽ ٻوڏ جون تباهيون جاري آهن. هن ڀيري بلوچستان گهٽ، پر خيبر پختونخواهه پهريون ڀيرو سخت متاثر ٿيو آهي. هوائن ۽ مينهن اهڙا الميا ڏيکاريا آهن جيڪي اڳ ڪڏهن نه ڏٺا ويا هئا. هڪ تازي رپورٽ موجب ملڪ اندر اڃان وڌيڪ برساتن جي اڳڪٿي پڻ ڪئي وئي آهي. هن ڀيري بلوچستان گهڻو متاثر نه ٿيندو. جڏهن ته سنڌ ۾ ٻوڏ جي صورتحال بهتر ٿيندي نظر اچي رهي آهي. هاڻي تائين، پنجاب سڀ کان وڌيڪ متاثر صوبو رهيو آهي. 2002 جي ٻوڏ ۾ پنجاب سڀ کان گهٽ متاثر صوبو هو. ان وقت لڳ ڀڳ 16 ارب ڊالر جو نقصان ٿيو هو، پر هن ڀيري صورتحال مڪمل طور تي تبديل ٿي وئي آهي ۽ اڳ جي مقابلي ۾ چوڻو نقصان ٻڌايو پيو وڃي. هن مها ٻوڏ جو سبب هندستان جي غلط پاليسي ٻڌائي پئي وڃي. هندستان ۾ پاڻي جي انتظام لاءِ ڊيمن جو تعداد تمام گهڻو آهي، تنهنڪري مون سون جي طوفانن پاڪستاني پنجاب ۾ هندستاني پنجاب کان وڌيڪ نقصان پهچايو آهي. اها هڪ ڪوڙي دعويٰ آهي ته هندستان ٻوڏ جي صورتحال جو فائدو ورتو ۽ جيڪو پاڻي پاڪستان ۾ ڪنهن خاص مقصد سان ڇڏي سگهجي ها اهو هڪ ڊيم ذريعي گڏ ڪيو ويو ۽ پاڪستان ۾ دٻاءُ هيٺ ڇڏيو ويو. جيڪڏهن ٻوڏ جي زرعي اثرن جي ڳالهه ڪريون ته چانورن جي پيداوار جو لڳ ڀڳ 60 سيڪڙو، ڪپهه جو 35 سيڪڙو ۽ هندستان ۾ به چانورن جو فصل سڀ کان وڌيڪ متاثر ٿيو آهي. پاڪستان بزنس فورم حڪومت کان مطالبو ڪيو آهي ته هن وقت ملڪ ۾ هنگامي صورتحال آهي، ان ڪري ان کي منهن ڏيڻ لاءِ وقت ضايع ڪرڻ کانسواءِ وڏا فيصلا ڪرڻ جي ضرورت آهي، ان لاءِ ٻوڏ ختم ٿيڻ تائين ان کان انڪار نه ڪيو وڃي. پاڪستان کي هن وقت بين الاقوامي امداد جي سخت ضرورت آهي ۽ متاثرن کي بروقت کاڌ خوراڪ فراهم ڪرڻ جي سخت ضرورت آهي. حڪومت کي وقت سر امداد لاءِ رستو هموار ڪرڻ گهرجي. ان سان گڏ ٻوڏ متاثرين لاءِ وياج کان پاڪ قرض ممڪن بڻائڻ گهرجن. هر متاثر خاندان کي لڳ ڀڳ 10,0000 رپين جو قرض فراهم ڪرڻ سان، اهو نئين فصل جي تياري ۽ گهر ٺاهڻ ۾ وڏي مدد ٿي سگهي ٿي، جيڪي فصل لٿا آهن انهن ملڪ جي معيشت کي به وڏو فروغ ڏنو آهي، پر جيڪڏهن حڪومت سُستي ڏيکاري ۽ لٿل فصل کي مناسب اگهه نه ڏنو ويو ته هاري وڌيڪ پريشانيءَ کي منهن ڏيندو، جيڪو معيشت کي ناقابل يقين نقصان پهچائيندو. هن وقت اقتصادي پاليسين ۽ ترقيءَ بابت دعوائون ڪيون پيون وڃن ته برآمد وڌندي، هدف حاصل ڪيا ويندا ۽ موجوده معيشت ۾ واڌ ايندي، پر ٻوڏ جي ڪري، اهي هدف حاصل نه ٿي سگهندا، بلڪه اهو خدشو آهي ته پاڪستان کي وڌيڪ ٽن سالن لاءِ پريشانين کي منهن ڏيڻو پوندو. ان کان اڳ، هڪ اندازي مطابق، هندستان ۽ پاڪستان کي مئي جي مهيني ۾ تقريبن 10 ارب ڊالر جو نقصان ٿيو هو ۽ هندستان کي تقريبن 4 ارب ڊالرن جو نقصان ٿيو هو. پاڻيءَ جي جارحيت جي نتيجي ۾ پاڪستان جو نقصان تمام گهڻو آهي. جيتوڻيڪ پاڪستان روايتي جنگين ۾ هندستان جي خلاف فتح حاصل ڪئي آهي ۽ پاڪستان جو دفاع هندستان جي ڀيٽ ۾ تمام گهڻو مضبوط آهي، پر پاڻيءَ جي جارحيت کي منهن ڏيڻ لاءِ هڪ مضبوط علاقائي حڪمت عملي جي پڻ ضرورت آهي. جيڪڏهن هندستان هر سال اهڙي پاڻيءَ جي جارحيت جاري رکي ٿو ته زرعي سيڪيورٽي، گهريلو برآمدات ۽ اقتصادي ترقي جي مقصدن کي حاصل ڪرڻ ۾ وڌيڪ ڪيترائي سال لڳي سگهن ٿا. هن وقت تقريبن 30 سيڪڙو ملڪ متاثر ٿيو آهي. جڏهن ته ٻوڏ جي ڪري مهانگائي ۾ وڏي واڌ جو امڪان آهي. زمين جي قيمتن ۾ 45 سيڪڙو واڌ ٿي آهي. جڏهن ته چانورن جي قيمت ۾ 20 سيڪڙو واڌ ٿي آهي. بنيادي شين جي قيمتن ۾ لڳ ڀڳ 55 سيڪڙو واڌ ٿي آهي. هي صرف شروعاتي رپورٽ آهي، ايندڙ ڏينهن ۾ صورتحال وڌيڪ سنگين ٿي سگهي ٿي. پهرين آگسٽ کان وٺي ڪڻڪ جي قيمت ۾ تقريبن 35 رپيا واڌ ٿي آهي، جڏهن ته چانورن جي قيمت ۾ تقريبن 200 رپيا واڌ ٿي آهي. آگسٽ ۾ ڪڻڪ جي قيمت 60 رپين تائين پهچي وئي هئي. اڄ اها 90 رپيا في ڪلو آهي ۽ مارڪيٽ ۾ اها 85 رپيا في ڪلو آهي. ائين ڪڻڪ جي درآمد نه هجڻ گهرجي، پر ان جي ماڻهن تائين مڪمل طور تي نه پهچڻ تي اهو خدشو آهي ته هڪ ڀيرو ٻيهر درآمدي مافيا موقعي جو فائدو وٺڻ لاءِ تيار آهي. ڇو ته گذريل مهيني، کنڊ جي قيمت گهٽائڻ جو بهانو استعمال ڪندي کنڊ ٻاهران گهرائي وئي، هاڻي جڏهن ته ملڪ ۾ کنڊ گهڻي مقدار ۾ موجود آهي ته کنڊ جي قيمت کي لهڻ گهرجي.
