موجوده دور ۾ جڏهن ته هي خدشو وڏي پيماني تي محسوس ڪيو پيو وڃي ته ڪتابَ؛ مادي صورت ۾ جلد ئي الوپ ٿي ويندا، اهڙي ماحول ۾ ڪنهن به نئين ڪتاب جي اشاعت اميد جو هڪ ڪرڻو آهي. آئون ڪتابن بابت تمام گهڻو اميد پرست آهيان. منهنجو خيال آهي ته ڪتاب هميشه موجود رهندا ۽ پڙهندڙ به. ڪتابن بابت ماڻهن جا سمورا خدشا اڳوڻن مشاهدن ۽ تجربن جي آڌار تي چئي سگهجن ٿا ته رڳو وھم ۽ وسوسا آھن.
جيستائين پاڪستان جو تعلق آهي ۽ بدقسمتيءَ سان مسلم قومن ۽ ملڪن جو، سو جيئن ته انهن کي “اقراء” جو حڪم آهي، تنهنڪري انهن هميشه ڪتابن کان ڪن لاٽار پئي ڪئي آھي.
ان حوالي سان نصير سومري جو نئون ڪتاب “راک سي پري” اميد جو هڪ تازو ڪرڻو آهي، جيڪو سندس افسانن جو نڪور مجموعو آهي. جيتوڻيڪ هن ليک کان اڳ مون نصير سومري جي ڪتاب “وسعت دامان” (نصير سومري جي پهرين شعري مجموعي) بابت پنهنجي پڙهندڙ طور راءِ جو اظهار ڪندي سندس ذڪر ڪيو آھي، پر سندس نئين ڪتاب جي تعارف سان گڏ هڪ ڀيرو ٻيهر سندس تعارف پڻ حاضر آھي:
نصير سومرو هڪ انجنيئر، صحافي، شاعر، نثر نويس، نقاد ۽ ڪالم نگار آهي. ھن ابتدائي تعليم پنهنجي والد مولانا الله بخش سومرو کان حاصل ڪئي ۽ مهران يونيورسٽي آف انجنيئرنگ اينڊ ٽيڪنالاجي، ڄامشوري مان ميٽرولاجي ۾ بيچلر جي ڊگري امتيازي نمبرن سان حاصل ڪئي.
نصير سومرو سنڌي ۽ اردوءَ ۾ شاعري ڪري ٿو ۽ سندس ست ڪتاب شايع ٿي چڪا آهن. سندس لکڻيون اخبارن ۽ رسالن ۾ شايع ٿينديون رهنديون آهن. هو ريڊيو پاڪستان جي سنڌي پروگرام “رسالو” ۽ پاڪستان ٽيليويزن جي پروگرامن ۾ پڻ پرفارمر رهيو آهي ۽ ڪيترن ئي مشاعرن ۾ شرڪت ڪري چڪو آهي، جن ۾ آرٽس ڪائونسل ڪراچيءَ جا عالمي مشاعرا به شامل آهن. سندس ڪلام سنڌي ۽ اردو ادب ۾ نمايان مقام رکي ٿو ۽ هو سي ايس ايس جي سنڌي مضمون ۾ جديد شاعر طور شامل آهي.
نصير سومري جي افسانن جو نئون ۽ تازو مجموعو “راک سي پري” اردو ادب ۾ هڪ اهڙي دنيا پيش ڪري ٿو، جيڪا شاعراڻي، علامتي ۽ طنزيه انداز سان مالا مال آهي. هي ڪهاڻيون سياسي منافقت، سماجي مسئلن، ٽيڪنالاجي جي اثرن، ضمير جي ڪشمڪش ۽ خود شناسي جهڙن موضوعن بابت آھن، جيڪي کيس عصرِ سنڌي، اردو ۽ عالمي ادب سان جوڙين ٿيون. سندس مقامي-عالمي امتزاج ۽ فلسفياڻي گهرائي پڙهندڙ کي پنهنجي وجود ۽ سماج تي غور ڪرڻ جي دعوت ڏئي ٿي. جڏهن ته افسانا پنهنجي شاعراڻي ٻولي ۽ فڪر انگيز موضوعن جي ڪري ادبي دنيا ۾ هڪ شاهڪار آهن.
انهن سمورن افسانن کي اسان ان بنياد تي به اميد جو ڪرڻو سڏي سگهون ٿا ته انهن ۾ اميد پرستي شامل آهي.
هي مجموعو مختلف، پر هڪٻئي سان واڳيل ڪهاڻين تي مشتمل آهي، جيڪي انساني وجود جي گهراين کي مختلف تناظر ۽ موضوعن ذريعي ڳولھين ڦولھين ٿيون. هر ڪهاڻي پنهنجي منفرد داستان ۽ پيغام سان پڙهندڙ کي هڪ نئين فڪري سفر تي وٺي وڃي ٿي. سٺ کان وڌيڪ افسانن تي مشتمل هي مجموعو پنهنجو مٽ پاڻ آهي. آئون ڪو نقاد نه آھيان، پر هڪ پڙهندڙ طور ڪن ڪهاڻين جو تڪڙو ۽ نماڻو جائزو پيش ڪريان ٿو:
مثال طور،“وبوٽ رابعه”. مستقبل جي هڪ روبوٽ بابت آھي، جيڪو مصنوعي ذهانت سان ليس هجڻ جي باوجود انساني جذبات جي نقل نٿو ڪري سگهي. رابعه جي جدوجهد ٽيڪنالاجي ۽ انسانيت جي وچ ۾ خال کي ظاهر ڪري ٿي، جيڪا جديد دور جي سماجي رشتن جي تبديلي ۽ مشين جي حدن تي سوال اٿاري ٿي. هي هڪ پريشان ڪندڙ، پر فڪر انگيز داستان آهي، جيڪا ٽيڪنالاجي جي سماجي اثرن کي نروار ڪري ٿو.
ساڳيءَ طرح، “دو دنيائين” سوويت يونين جي خاتمي جي تاريخي پسمنظر ۾ ٻن ڪردارن يوري ۽ پيوتر جي نظرياتي تصادم کي پيش ڪري ٿي. يوري، هڪ اديب، ادب جي طاقت تي يقين رکي ٿو، جڏهن ته پيوتر سياسي نظام جو حامي آهي. هي ڪهاڻي نظرياتي ورهاست، ادب جي اهميت ۽ سچائي جي ڳولها کي ظاهر ڪري ٿي، جيڪا فرد ۽ نظام جي وچ ۾ تڪرار کي اجاڳر ڪري ٿي.
“مسٽر يو ٽرن” ڪنهن عالمي سياسي اڳواڻ جي منافقت تي طنزيه تبصرو آهي، جيڪو پنهنجا فيصلا بار بار بدلائيندو آهي. ميڊيا جي ڀڃ ڊاهه ۽ عوامي راءِ جي هيرڦير هن ڪهاڻيءَ جو مرڪزي موضوع آهي، جيڪا طاقت جي راند ۽ سياسي غير مستقل مزاجي کي بي نقاب ڪري ٿي. ساڳيءَ طرح، “فينڪس پروٽوڪول” ڪرنل ناديه حارث جي چوڌاري گهمي ٿي، جيڪا هڪ سياسي سازش جو شڪار ٿئي ٿي. “فينڪس پروٽوڪول” هڪ خفيه حڪمت عملي آهي، جيڪا خوف، رد عمل ۽ فتح جي نالي ۾ سچ کي قربان ڪري ٿي. ناديه جي ضمير جي ڪشمڪش ۽ قرباني ڪهاڻيءَ کي گوندرڪو رنگ ڏئي ٿي، جيڪا سياسي نظامن جي بيرحمي کي ظاهر ڪري ٿي.
“خود سي ايڪ نامه” عليءَ جي نفسياتي ۽ وجودي جدوجهد کي پيش ڪري ٿو، جيڪو پنهنجي جسم جي درد ۽ خود تي تنقيد سان مقابلو ڪري ٿو. امڙ جي ڏاھپ ۽ عليءَ جو پنهنجي بت کي خط کيس خود فهمي ۽ شفا يابي ڏانهن وٺي وڃي ٿو. هي ڪهاڻي پاڻ سان محبت جي اهميت کي اجاگر ڪري ٿي، جيڪا هڪ عالمي ۽ جذباتي پيغام آهي.
اهي سموريون ڪهاڻيون، پنهنجي موضوعاتي فرق جي باوجود، هڪ گڏيل ڌاڳي سان جڙيل آهن: انسان جو پنهنجي اندرين ۽ ٻاهرين دنيا سان تعلق ۽ ان جدوجهد ۾ سندس ضمير، سچائي ۽ پاڻ سان رابطو ڪيئن متاثر ٿئي ٿو. هي افسانا پڙهندڙ کي سياسي نظامن، ٽيڪنالاجي جي اثرن ۽ ذاتي شفا يابي تي غور ڪرڻ جي دعوت ڏين ٿا.
نصير سومرو جي سڀ کان وڏي خوبي سندس شاعراڻي ٻولي، علامتي گهرائي ۽ عالمي اپيل آهي، جيڪا پڙهندڙ کي ڪردارن جي نفسياتي ڪيفيتن سان جوڙي ٿي. سندن ڪهاڻيون سياسي منافقت جي بيرحمي کي بي نقاب ڪن ٿيون ۽ پڙهندڙ کي نظام جي حقيقت تي سوچڻ تي مجبور ڪن ٿيون. مثال طور “خود سي ايڪ نامه” ۾ عليءَ جي خود ڪلامي:
“آئون توکان معافي گهران ٿو. ان لاپرواهيءَ لاءِ، ان بي مروتيءَ لاءِ جنهن جو تون هر روز منهن ڏسندو رهيو آهين.”
اهڙا جملا پاڻ سان تعلق جي شفا بخش طاقت کي ظاهر ڪن ٿا، جيڪي پڙهندڙ کي پنهنجي وجود سان رابطو قائم ڪرڻ جي ترغيب ڏين ٿا. ساڳيءَ طرح، ناديه جي ضمير جي ڪشمڪش (فينڪس پروٽوڪول) ۽ يوريءَ جي فڪري تنهائي (دو دنيائين) ڪهاڻين کي نفسياتي گهرائي ڏين ٿيون. “روبوٽ رابعه” هڪ وجودي سوال اٿاري ٿي ته ڇا مشين انسان جي جاءِ وٺي سگهي ٿي؟ هيءَ گهرائي ڪهاڻين کي هڪ عالمي ۽ جذباتي تجربو بڻائي ٿي.
سندس افسانا سياسي نظامن ۽ ميڊيا جي جوڙٽوڙ تي طنزيه تبصرو ڪن ٿا، جيڪي پڙهندڙ کي سياسي اخلاقيات تي غور ڪرڻ ۽ ڪڏهن ڪڏهن کلڻ تي مجبور ڪن ٿا. هي ڪهاڻيون مقامي تناظر جي باوجود عالمي مسئلن کي ڇهن ٿيون، جهڙوڪ ٽيڪنالاجي جو سماجي اثر، جيڪو اڄوڪي ڊجيٽل دور سان جڙي ٿو يا سياسي منافقت، جيڪا هر ان سماج سان تعلق رکي ٿي جتي طاقت جي راند جاري آهي. خود فهمي ۽ شفا يابي جو پيغام هر ثقافت ۽ دور لاءِ لاڳاپيل آهي.
نصير سومري جي افسانن جي شاعراڻي ٻولي، علامتي گهرائي ۽ عالمي موضوع انهن کي اردو ادب ۾ هڪ ممتاز مقام ڏيارين ٿا. هي ڪهاڻيون ادب سان گهرو چاھه رکندڙن لاءِ هڪ شاندار تجربو آهن، پر عام پڙهندڙن لاءِ انهن جي گهرائي ڪي قدر پيچيده ٿي سگهي ٿي.
نصير سومري جون ڪهاڻيون عصرِ حاضر جي اردو فڪشن کان منفرد آهن، ڇو ته اُهي وڌيڪ علامتي ۽ شاعراڻيون آهن، جڏهن ته روايتي اردو فڪشن ڪڏهن ڪڏهن حقيقت پسنداڻو يا روايتي هوندو آهي. سندس طنزيه اسلوب روايتي بيانن کان مختلف آهي. هي افسانا اردو ادب ۾ هڪ اهم اضافو ليکي سگهبا، جيڪي عصرِ سنڌي، اردو ۽ عالمي ادب سان واڳيل آھن. سندن مقامي- عالمي امتزاج انهن کي هڪ الڳ سڃاڻپ ڏئي ٿو. هي ڪهاڻيون پڙهندڙ کي سياسي، سماجي ۽ نفسياتي سوالن تي غور ڪرڻ جي نينڍ ڏين ٿيون، جيڪي هر ان شخص لاءِ قيمتي آهن جيڪو ادب ذريعي پنهنجي وجود ۽ سماج کي سمجهڻ چاهي ٿو.
موجوده دور ۾ جڏهن ته هي خدشو وڏي پيماني تي محسوس ڪيو پيو وڃي ته ڪتابَ؛ مادي صورت ۾ جلد ئي الوپ ٿي ويندا، اهڙي ماحول ۾ ڪنهن به نئين ڪتاب جي اشاعت اميد جو هڪ ڪرڻو آهي. آئون ڪتابن بابت تمام گهڻو اميد پرست آهيان. منهنجو خيال آهي ته ڪتاب هميشه موجود رهندا ۽ پڙهندڙ به. ڪتابن بابت ماڻهن جا سمورا خدشا اڳوڻن مشاهدن ۽ تجربن جي آڌار تي چئي سگهجن ٿا ته رڳو وھم ۽ وسوسا آھن.
