زراعت تي سبسڊي سنڌ حڪومت جو کنيل هڪ اهم قدم

هاري اهو شخص آهي جيڪو زراعت ۾ مصروف آهي ۽ زمين اندر فصل پوکي ان اپائي ٿو، ٻنيءَ ۾ ڪم ڪري ٿو ۽ جانورن کي پالي ٿو. هي اصطلاح عام طور تي انهن ماڻهن تي پڻ لاڳو ٿئي ٿو، جيڪي فصل باغ ۾ پوکيندا آهن يا ڪڪڙيون ۽ چوپايو مال پاليندا آهن. هڪ هاري زراعت جي ميدان ۾ ڪم ڪري ٿو. ڀاڄيون، اناج ۽ ميوا پوکي ٿو. کير ۽ گوشت لاءِ جانور پالي ٿو. بيضن ۽ گوشت لاءِ ڪڪڙ پالي ٿو. هارين جي مسئلن کي حل ڪرڻ موجوده وقت جي اهم ضرورت آهي. اسان جي ملڪ ۾ ٻه ڀيرا زرعي سڌارا ڪيا ويا جنهن موجب پهريون ڀيرو صدر جنرل ايوب خان جي دور ۾ 1959ع ۾ زرعي سڌارا ملڪ جي تاريخ ۾ هڪ وڏو قدم هئا جنهن جاگيرن تي مالڪاڻو حق ختم ڪري انهن کي رياست جي ملڪيت ۽ انهن تي حڪومت جي اختيارن جو حصو بڻايو ويو ۽ جنهن سان جاگيرداري نظام کي ڌڪ ته ضرور رسيو، پر اهي زرعي سڌارا هن نظام کي مڪمل طور ختم ڪرڻ ۾ ناڪام رهيا. ڇو ته 1959ع وارن زرعي سڌارن کانپوءِ به گهربل مقصد اڃا پوريءَ ريت حاصل نه ٿيا هئا ۽ انهيءَ عرصي ۾ شهري آباديءَ ۾ اهو شعور اچي چڪو هو ته عوامي استحصال ۽ سماجي خرابين جو ذميوار جاگيرداري آهي، جنهن ڪري ملڪ جي 80 سيڪڙو آبادي متاثر هئي ۽ شهري آباديءَ طرفان زرعي سڌارا ڪرڻ بابت مسلسل مطالبا وڌي رهيا هئا. پاڪستان پيپلزپارٽي جي پهرين دور ۾ وزيراعظم ذوالفقار علي ڀٽو جي حڪومت ۾ مارچ 1972ع ۾ زرعي سڌارن جو قانون پارليامينٽ مان منظور ٿيو ۽ انهيءَ قانون موجب ملڪ ۾ زرعي سڌارا ڪيا ويا ۽ زرعي زمينن جي وڌ ۾ وڌ حد مقرر ڪئي وئي ۽ ان موجب آبادگارن ۽ بي زمين هارين ۾ زمينون ورهايون ويون ۽ انهن کي مالڪاڻا حق ڏنا ويا.

سنڌ حڪومت جي زرعي پاليسي 2018 کان 2030 تحت زراعت کاتي هڪ نمونو تيار ڪيو آهي جنهن جو موضوع (سڌي ڪيش ٽرانسفر) آهي. هن سڌي ڪيش ٽرانسفر پروگرام جي تقريب گذريل ڏينهن لاڙڪاڻي ۾ پوليس ٽريننگ سينٽر ۾ منعقد ٿي گذري. هن پروگرام جي ميزباني زراعت کاتي ۽ ان جي صوبائي وزير سردار محمد بخش مهر ۽ زراعت کاتي جا عملدار ڪري رهيا هئا. تقريب جو خاص مهمان پيپلزپارٽي جو چيئرمين بلاول ڀٽو زرداري هو. زراعت کاتي يقيني طور تي هن تقريب جو انعقاد ڪيو آهي، پر ان جي پويان سنڌ حڪومت ۽ سنڌ حڪومت جي زرعي پاليسي 2018 کان 2030 تائين جا نقطا ۽ ايجنڊا شامل آهن. ذريعن جو چوڻ آهي ته پيپلزپارٽي جي ايجنڊا آهي ته سنڌ جي آبادي جي خوشحالي زراعت جي بهتريءَ ۾ آهي. گذريل مهيني، سنڌ حڪومت ڪڻڪ جي پوک لاءِ زميندارن ۽ هارين کي ڊي اي پي ۽ يوريا جي صورت ۾ پئسا فراهم ڪرڻ لاءِ هڪ هنگامي امدادي پروگرام ڏنو. هن سبسڊي پروگرام جي قيمت 9.55 ارب رپيا آهي. هيءَ سبسڊي خاص طور تي زراعت جي مدد لاءِ ڏني وئي آهي. هن وقت رپورٽون آهن ته ڏکڻ سنڌ ۾ ڪڻڪ جي پوک جمود جو شڪار آهي. ساڳئي وقت، اتر سنڌ ۾ ٽماهي لاءِ ڪڻڪ جي پوکي ٿي رهي آهي. سبسڊي جو مکيه نقطو ڊي اي پي ۽ يوريا فراهم ڪرڻ آهي ته جيئن هارين، زميندارن ۽ آبادگارن کي اضافي خرچن ۾ آساني سان مدد ڪري سگهجي. سنڌ حڪومت زراعت کاتي، زراعت واري وزارت جي ماتحت ڏينهن رات ڪم ڪيو آهي ۽ تمام گهٽ وقت ۾ هڪ شاندار پروگرام تيار ڪري ورتو آهي. جڏهن ته زراعت کاتي کي تصديق جي بنياد تي ڪيتريون ئي مشڪلاتون درپيش آهن، جن ۾ روينيو کاتو هڪ وڏي رڪاوٽ آهي. انتظامي نااهلي ۽ ڪم ۾ نااهلي جي ڪري، روينيو رڪارڊ جي تصديق ڪافي تعداد ۾ نه ٿي سگهي. زراعت کاتي جي ذريعن جو چوڻ آهي ته روينيو کاتي گڏيل نالن ۽ اڪائونٽن جي منتقلي ۾ مشڪلاتون پيدا ڪيون آهن، جنهن جي ڪري اڪائونٽ هولڊر پريشان آهن. حڪومت جي عوامي منصوبن جي ناڪامي ۽ ڪاميابي ۾ سڀ کان وڏي رڪاوٽ روينيو کاتو آهي، جنهن نوٽيس يا پيغام موڪليا جيڪي زراعت کاتي کي نه مليا ۽ سڄي سنڌ ۾ لکين اڪائونٽس واپس ڪيا، جيڪا اسڪيم هن عمل ذريعي ڪامياب ٿيڻ گهرجي ها، مطلب ته اها تڪڙا ۽ بروقت نتيجا نه ڏئي سگهي. ان بنياد تي، بينظير ڀٽو ڪارڊ به وقت تي لاڳو نه ٿي سگهيو، جيڪو سنڌ حڪومت جو هدف هو. تنهنڪري اميد سان چئي سگهجي ٿو ته پ پ قيادت پنهنجو منشور، زرعي خيال، خوشحال هارين ۽ سرسبز سنڌ جي ايجنڊا کي سرڪاري پاليسي جو حصو بڻايو آهي، جيڪو سنڌ زرعي پاليسي 2018-2030 ۾ پڻ واضح طور تي بيان ڪيو ويو آهي. هن وقت پ پ قيادت سنڌ حڪومت ذريعي سنڌ جي سماجي، معاشي، زرعي ۽ نوجوانن جي ترقي ۽ بهتريءَ لاءِ سوچي ۽ عمل ڪري رهي آهي، پر ان بنياد تي، جيڪا رفتار ۽ چستي پيدا ٿيڻ گهرجي، ادارن جي گڏيل تصديق ۽ ٻيون سختيون هن عمل جي رستي ۾ رڪاوٽ نظر اچن ٿيون ۽ عوامي اسڪيمن ۽ پروگرامن جي ناڪامي جا مکيه سبب آهن. هن سڄي عمل ۾، جتي سنڌ جي شعور جو موضوع آهي، ان لاءِ سنڌ حڪومت کي سوچڻ گهرجي، جڏهن ته پاڪستان پيپلزپارٽي جي قيادت کي به سخت نوٽيس وٺڻ گهرجي ۽ ماڻهن کي درپيش مسئلن کي حل ڪرڻ لاءِ هڪ بهتر عمل جو منصوبو ٺاهڻ گهرجي. هن تازي سبسڊي پروگرام کي زراعت ۾ هڪ وڏو انقلابي قدم قرار ڏيڻ غلط نه هوندو. پيپلزپارٽي جي قيادت، جيڪا هن وقت نوجوانن جي سٺي رهنمائي ڪري رهي آهي ۽ هارين ۽ آبادگارن کي به معلومات فراهم ڪري رهي آهي، ان سان گڏ هن پروگرام لاءِ خاص اسڪيمون تيار ڪيون ويون آهن ۽ انهن جي عملدرآمد کي عوامي حمايت ۽ مقبوليت حاصل ٿيندي، جنهن سان سنڌ جي زرعي ۽ سماجي ترقيءَ ۾ پڻ اضافو ٿيندو. ان جي باوجود، سنڌ حڪومت ۽ زراعت کاتي جي ذميوار عملدارن کي زراعت ۾ جدت جي عملدرآمد کي يقيني بڻائڻ گهرجي. سنڌ حڪومت جي اربين رپين جي بجيٽ جي باوجود، ڪي خاص ڪم يا نتيجا نظر نٿا اچن. جيئن ته سنڌ ريسرچ سينٽر آهن، انهن جو ڊائريڪٽر جنرل به عملي سان گڏ موجود آهي، پر سالن گذرڻ جي باوجود، تحقيق جا ڪو خاص نتيجو ڏسڻ ۾ نه آيو آهي. زراعت کاتي جو ڪوبه زرعي ڪيميڪلن تي چيڪ ۽ بيلنس ناهي، شايد عملي ۾ قابليت نه آهي يا عملي جي کوٽ آهي يا عملو شفافيت نٿو چاهي. فصلن جي پوک ۾ استعمال ٿيندڙ زرعي ڪيميڪل خانگي ادارن طرفان مارڪيٽ ۾ وڪرو ڪيا وڃن ٿا، اهڙا زرعي ڪيميڪل ڀاڻ ۽ ٻج پڻ غير معياري ملن ٿا. ان تي ڪوبه اصول يا چيڪ ۽ بيلنس ناهي. انهن سڀني شين جي باوجود، مٿي ڏنل هيءَ سبسڊي اسڪيم بروقت ۽ زراعت دوست عمل آهي. انهن سڀني ڳالهين کي ذهن ۾ رکندي، اميد ٿي ڪجي ته ڊائريڪٽر جنرل ايگريڪلچر ايڪسٽينشن البورا اورند جي مطابق، سنڌ حڪومت جو هي عمل هڪ تمام ضروري، عوام دوست ۽ زراعت دوست عمل ثابت ٿيندو، جيڪو سنڌ جي هارين ۽ آبادگارن کي مڪمل مدد فراهم ڪندو. جڏهن سيڪريٽري زراعت محمد زمان ناريجو کان هن اسڪيم ۽ لاڙڪاڻو پروگرام بابت پڇيو ويو ته هن چيو ته سنڌ حڪومت پيپلزپارٽي جي قيادت جي هن خيال کي هڪ زرعي انقلاب ڏانهن هڪ عظيم ۽ بروقت قدم طور ورتو آهي. هن وڌيڪ چيو ته زراعت کاتي هن لاءِ ڏينهن رات ڪم ڪيو آهي ته جيئن هارين ۽ آبادگارن کي اسڪيم جا فوري فائدا فراهم ڪيا وڃن. هارين ۽ آبادگارن کي سنڌ بينڪ ذريعي انهن جي اڪائونٽن ۾ ڊي اي پي ۽ يوريا جي صورت ۾ سڌو سنئون پئسا ڏنا ويندا.