اڄ جي جديد دور ۾ ٽيڪنالاجي، خاص ڪري موبائل فون، اسان جي زندگين جو اڻٽُٽ حصو بڻجي وئي آهي. جتي موبائل اسان کي ڪيترائي فائدا ڏئي ٿو، اتي ان جو حد کان وڌيڪ استعمال ڪجهه سنگين سماجي مسئلا به پيدا ڪري رهيو آهي. انهن مان هڪ وڏو مسئلو آهي نوجوانن جي وڏن سان رابطي ۾ گهٽتائي، جنهن سبب اسان جي سماجي ۽ ثقافتي قدرن کي نقصان پهچي رهيو آهي. موبائل جي مصروفيت ۽ وڏن کان دوري: اڄڪلهه اڪثر نوجوان موبائل فون تي پنهنجو گهڻو وقت گذارين ٿا. سوشل ميڊيا، گيمز ۽ ٻين آن لائين سرگرمين ۾ اهي ايترا ته مصروف ٿي وڃن ٿا جو کين پنهنجي گهر وارن ۽ وڏن سان ويهڻ ۽ ڳالهائڻ جو وقت ئي نٿو ملي. هي مصروفيت کين پنهنجي ئي دنيا ۾ قيد ڪري ڇڏي ٿي، جنهن جو نتيجو اهو نڪري ٿو ته هو وڏن سان پنهنجا مسئلا، سوچون ۽ جذبا ونڊ ڪرڻ کان قاصر رهن ٿا. اهو فاصلو نه رڳو خانداني رشتن کي ڪمزور ڪري ٿو پر نوجوانن جي شخصيت جي اڏاوت تي به منفي اثر وجهي ٿو.
ادب ۾ گهٽتائي ۽ تجربن کان محرومي: جڏهن نوجوان وڏن سان گهٽ ويھن ٿا ته ان جو سڌو سنئون اثر انهن جي ادب ۽ احترام تي پوي ٿو. روايتي طور اسان جي سماج ۾ وڏن جي عزت ۽ احترام کي وڏي اهميت ڏني وڃي ٿي ۽ اهو ادب وڏن سان گڏ وقت گذارڻ، انهن جون ڳالهيون ٻڌڻ ۽ انهن جي رهنمائي حاصل ڪرڻ سان ئي پروان چڙهندو آهي. موبائل جي مصروفيت سبب نوجوان انهن موقعن کان محروم ٿين ٿا، جنهن ڪري وڏن جو ادب سندن زندگيءَ مان گهٽجي ويندو آهي. ان کان علاوه وڏن سان ويهڻ جو هڪ وڏو فائدو اهو آهي ته انهن کي زندگيءَ جا وسيع تجربا هوندا آهن. اهي پنهنجي زندگي جا ڏک ۽ سک، ڪاميابيون ۽ ناڪاميون، ۽ مختلف حالتن کي منهن ڏيڻ جا طريقا نوجوانن سان ونڊ ڪندا آهن. اهي تجربا نوجوانن لاءِ هڪ سبق هوندا آهن، جيڪي کين مستقبل ۾ فيصلا ڪرڻ ۽ مشڪلاتن کي منهن ڏيڻ ۾ مدد ڏيندا آهن. پر موبائل جي ڪري نوجوان اهڙن قيمتي تجربن کان اڻواقف رهن ٿا.
ثقافت کان اڻ واقفيت: وڏي عمر جا ماڻهو اسان جي ثقافت، روايتن، ۽ تاريخ جا محافظ هوندا آهن. اهي پنهنجي بزرگن کان سکيل قصا، لوڪ ڪهاڻيون ۽ مختلف رسمون نوجوانن تائين پهچائيندا آهن. جڏهن نوجوان وڏن سان گهٽ وقت گذارين ٿا ته اهي پنهنجي ثقافت جي قيمتي ورثي کان به بي خبر رهن ٿا. ثقافتي شعور جي گهٽتائي سبب نوجوان پنهنجي پاڙن کان ٽٽل محسوس ڪن ٿا ۽ پنهنجي سڃاڻپ وڃائي ويهن ٿا.
موبائل فون جي گهڻي استعمال سان ذهني بيماريون: موجوده دور ۾ موبائل فون اسان جي زندگيءَ جو لازمي حصو بڻجي چڪو آهي. خاص طور تي نوجوانن ۾ ان جو استعمال وڌي ويو آهي، پر ان جي گهڻي استعمال جا ڪيترائي منفي اثر پڻ آهن، جن مان هڪ اهم اثر ذهني بيماريون آهن.
ڊپريشن ۽ پريشاني (Anxiety): نوجوان جيڪي گهڻو وقت موبائل تي گذارين ٿا، انهن ۾ ڊپريشن ۽ پريشاني وڌي سگهي ٿي. سوشل ميڊيا تي ٻين جي زندگين سان پنهنجو مقابلو ڪرڻ، سائبربُلنگ جو شڪار ٿيڻ يا مسلسل آن لائن رهڻ جي دٻاءَ سبب ذهني صحت متاثر ٿيندي آهي.
ننڊ جي کوٽ: موبائل فون جي اسڪرين مان نڪرندڙ نيري روشني ننڊ کي متاثر ڪري ٿي. رات جو دير تائين موبائل استعمال ڪرڻ سان ننڊ جو چڪر خراب ٿي ويندو آهي، جنهن جي ڪري ٿڪاوٽ ۽ ذهني ڪمزوري پيدا ٿيندي آهي. ننڊ جي کوٽ سان ڌيان جي قوت متاثر، ۽ مزاج ۾ چِڙ پيدا ٿئي ٿي.
پڙهائي ۾ ڪمزوري: موبائل فون گهڻو استعمال ڪرڻ سان شاگردن جي پڙهائي متاثر ٿيندي آهي. مسلسل نوٽيفڪيشن ۽ تفريح ۾ رهڻ سبب ڌيان ڏيڻ جي صلاحيت گهٽجي ويندي آهي، جنهن جي ڪري اهي پڙهائي ۾ پٺتي پوندا آهن.
سماجي لاڳاپن ۾ ڪمزوري: ورچوئل دنيا ۾ گهڻو وقت گذارڻ سان نوجوان حقيقي سماجي لاڳاپن کان پري ٿي ويندا آهن. هو ماڻهن سان سامهون ملاقات ڪرڻ ۽ ڳالهائڻ بدران آن لائن ڳالهائڻ کي ترجيح ڏيندا آهن، جنهن سان سماجي صلاحيتون متاثر ٿينديون آهن. اڪيلائي ۽ سماج کان الڳ ٿيڻ جا احساس پيدا ٿي سگهن ٿا.
ڌيان جي گهٽتائي ۽ بي چيني ADHD:
مسلسل نئين معلومات ۽ ڊيٽا جي نه ختم ٿيندڙ سلسلي جي ڪري نوجوانن جي ڌيان ڏيڻ جي صلاحيت گهٽجي ويندي آهي. هو ڪنهن به هڪ ڪم تي گهڻي دير ڌيان ڏئي نه سگهندا آهن، جنهن جي ڪري بي چيني ۽ ذهني انتشار جو شڪار ٿيندا آهن.
حل ڇا آهي؟: هن مسئلي کي منهن ڏيڻ لاءِ ضروري آهي ته نوجوان ۽ سندن والدين ٻئي گڏجي ڪوشش ڪن. والدين کي گهرجي ته هو پنهنجي ٻارن سان وقت گذارڻ لاءِ خاص وقت مقرر ڪن. موبائل جي استعمال تي ضابطو رکن ۽ گهر ۾ اهڙو ماحول پيدا ڪن، جتي وڏن ۽ ننڍن جي وچ ۾ گفتگو ۽ صلاح مشورو آسان ٿئي. نوجوانن کي به اها ڳالهه سمجهڻ گهرجي ته وڏن سان ويهڻ انهن جي پنهنجي مستقبل لاءِ فائديمند آهي، ڇاڪاڻ ته اهي وڏن جي رهنمائيءَ سان زندگيءَ ۾ وڌيڪ ڪامياب ٿي سگهن ٿا.
آخر ۾ اهو چوڻ غلط نه ٿيندو ته موبائل فون هڪ اوزار آهي؛ ان جو صحيح استعمال اسان جي زندگي بهتر بڻائي سگهي ٿو، پر ان جو حد کان وڌيڪ ۽ غلط استعمال اسان جي سماجي قدرن ۽ رشتن کي تباهه ڪري سگهي ٿو. اسان سڀني کي گهرجي ته ان مسئلي تي ڌيان ڏيون ۽ پنهنجي ايندڙ نسلن کي هڪ بهتر ۽ مضبوط مستقبل ڏيون.
اڄ جي جديد دور ۾ ٽيڪنالاجي، خاص ڪري موبائل فون، اسان جي زندگين جو اڻٽُٽ حصو بڻجي وئي آهي. جتي موبائل اسان کي ڪيترائي فائدا ڏئي ٿو، اتي ان جو حد کان وڌيڪ استعمال ڪجهه سنگين سماجي مسئلا به پيدا ڪري رهيو آهي. انهن مان هڪ وڏو مسئلو آهي نوجوانن جي وڏن سان رابطي ۾ گهٽتائي، جنهن سبب اسان جي سماجي ۽ ثقافتي قدرن کي نقصان پهچي رهيو آهي. موبائل جي مصروفيت ۽ وڏن کان دوري: اڄڪلهه اڪثر نوجوان موبائل فون تي پنهنجو گهڻو وقت گذارين ٿا. سوشل ميڊيا، گيمز ۽ ٻين آن لائين سرگرمين ۾ اهي ايترا ته مصروف ٿي وڃن ٿا جو کين پنهنجي گهر وارن ۽ وڏن سان ويهڻ ۽ ڳالهائڻ جو وقت ئي نٿو ملي. هي مصروفيت کين پنهنجي ئي دنيا ۾ قيد ڪري ڇڏي ٿي، جنهن جو نتيجو اهو نڪري ٿو ته هو وڏن سان پنهنجا مسئلا، سوچون ۽ جذبا ونڊ ڪرڻ کان قاصر رهن ٿا. اهو فاصلو نه رڳو خانداني رشتن کي ڪمزور ڪري ٿو پر نوجوانن جي شخصيت جي اڏاوت تي به منفي اثر وجهي ٿو.
