بلاگنئون

پاڪستان جي ٽياڪڙيءَ ۾ ايران-آمريڪا جون بي نتيجا ڳالهيون

اهو چوڻ ۾ ڪو وڌاءُ نه ٿيندو ته پاڪستان، ايران ۽ وچ اوڀر سميت سڄي دنيا 7 ۽ 8 اپريل 2026ع جي وچ واري رات ڏک ۽ انتظار ۾ گذاري. آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ ايران کي ڌمڪي ڏني هئي ته جيڪڏهن ايران آمريڪا سان جنگبندي جي معاهدي تي صحيح نه ڪندو ته پوءِ 8 اپريل اڱاري جي صبح جو ايران تي دوزخ جا دروازا کُلي ويندا. ٽرمپ وڌيڪ سخت لهجي ۾ چيو هو ته جيڪڏهن ايران سان ڪو معاهدو نه ٿيو ته ايران تي اهڙي طرح حملو ڪيو ويندو جو صديون پراڻي ايراني تهذيب جا نشان هميشه لاءِ ختم ٿي ويندا. خوف ۽ دهشت جي ماحول ۾ ويٺل دنيا جي اڪثريت ذهنن کي اهو خيال ستائي رهيو هو ته آمريڪي صدر شايد ايران خلاف ڪو حڪمت عملي وارو هٿيار استعمال ڪرڻ وارو آهي، جيڪو ائين ڪرڻ لاءِ پرعزم هو ته اهو هڪ ايٽمي هٿيار هو جيڪو ڪنهن ملڪ جي قديم تهذيب کي هميشه لاءِ ختم ڪري سگهي ٿو. آمريڪي صدر جي موتمار خطري جي سامهون، دنيا جا ذهين ۽ سنجيده دانشور پڻ چئي رهيا هئا ته ايران لاءِ اهڙي تهذيب کي ختم ڪرڻ آسان ۽ ممڪن ناهي. ايران خلاف موتمار هٿيار استعمال ڪرڻ جي باوجود، ايران کي ختم ۽ تباهه نٿو ڪري سگهجي، پر ٽرمپ ۽ آمريڪا کي ختم ڪري سگهجي ٿو. گذريل سوين سالن کان ڪيترائي هلاڪو خان ۽ چنگيز خان ايران تي حملو ڪندا رهيا آهن، پر ايران کي ختم ڪري نه سگهيا آهن، پر اهي پاڻ ختم ٿي ويا. ان رات ايران جو سڄو عوام روڊن تي اچي ويو ۽ مقدس جاين تي وڃي عبادت ۾ مشغول ٿي ويو. ڇو ته اهي مولا حسين عليه السلام جا پوئلڳ آهن، ان ڪري هر مشڪل ۾ الله سائين جي حضور سجدو ڪري ان کان ئي مدد گهرندا آهن.  پاڪستان جو وزيراعظم شهباز شريف، فيلڊ مارشل جنرل عاصم منير ۽ پرڏيهي وزير ۽ نائب وزيراعظم جناب اسحاق ڊار ثالث طور ڪم ڪيو ۽ ايران، آمريڪا ۽ اسرائيل جي وچ ۾ جنگبندي ڪرائي، انهن ڪوششن جو نتيجو اهو نڪتو جو صيهونسٽ اسرائيل ۽ عيسائي آمريڪا اسلامي جمهوريه ايران تي مسلط ٿيل جنگ  رڪجي وئي ۽ ٻئي ڌريون ٽيبل ٽاسڪ ڪرڻ لاءِ تيار ٿي ويون، جنهن جنگ سڄي دنيا ۾ خوف، پريشاني ۽ دهشت جو ماحول پيدا ڪيو هو، ان مان امن جي راهه هموار جو موقعو مليو. خاص طور تي عالمي سطح تي تيل جي قيمتن ۾ تيزيءَ سان ٿيندڙ واڌ ۽ مهانگائي جا اهڙا نوان طوفان پيدا ٿي چڪا هئا جو زندگي ڏينهون ڏينهن ناقابل برداشت ٿيندي پئي وئي. حڪمرانن کي سمجهه ۾ نه پئي آيو ته بي قابو مهانگائي ۽ غير ضروري خرچن تي ڪيئن ضابطو آڻجي؟ آخر پاڪستان جي ثالثي ڪردار جي نتيجي ۾ اهو بيان سامهو آيو ته آمريڪا ايران پاران پيش ڪيل 10 نقطن کي قبول ڪندي جنگبندي تي راضي ٿي ويو آهي. ايران جو 10 نڪاتي ايجنڊا، جنهن تي آمريڪا ڳالهين لاءِ تيار ٿيو. ان 10 نڪاتي منصوبي جا اهم نڪتا هي آهن: (1) لبنان، عراق، يمن، غزه ۽ ٻين علائقن ۾ هلندڙ تڪرارن کي ختم ڪرڻ لاءِ جامع فريم ورڪ تيار ڪرڻ ۽ وچ اوڀر ۾ آمريڪي فوجي اڏن ۽ اثر کي مرحليوار ختم ڪرڻ. (2) ايران جي خلاف جنگ جو مڪمل ۽ مستقل خاتمو بنا ڪنهن وقتي حد جي ۽ ايران جي خودمختياري جي ضمانت، اندروني معاملن ۾ مداخلت نه ڪرڻ ۽ مستقبل ۾ فوجي حملن کان بچاءُ لاءِ يقيني ميڪينزم جوڙڻ. (3) سڄي علائقي ۾ سڀني تڪرارن جو خاتمو ڪرڻ. (4) هرمز سامونڊي لنگھه کي ٻيهر کولڻ ۽ ايران کي ان جي سيڪيورٽي ۽ نگراني ۾ مرڪزي حيثيت ڏيڻ. (5) هرمز سامونڊي لنگھه مان محفوظ ۽ آزاد سامونڊي گذرگاهه لاءِ ضابطا ۽ شرط طئي ڪرڻ. (6) ايران کي فوجي حملن سبب ٿيندڙ نقصانن جي مالي تلافي ڏيڻ ۽ ايران جي ٻيهر تعمير لاءِ ٿيندڙ خرچن جي مڪمل معاوضي جي ادائگي ڪرڻ. (7) ايران تي لڳل سڀني اقتصادي، مالي ۽ تيل سان لاڳاپيل سڀ پرائمري ۽ سيڪنڊري پابندين کي مڪمل طور ختم ڪرڻ. (8) ايران جا ٻاهرين ملڪن ۽ آمريڪا ۾ رکيل يا منجمد ڪيل سڀ مالي اثاثا بنا شرط فوري طور واپس ڪرڻ. (9)  ايران طرفان جوهري هٿيار حاصل نه ڪرڻ جي لاءِ مڪمل يقين ڏيارڻ ۽ ايران جي ايٽمي حقن جي سڃاڻپ ۽ يورينيم انرچمينٽ لاءِ ايران جي حق کي تسليم ڪرڻ. (10) مٿين سڀني شرطن جي منظوري سان گڏ سڀني محاذن تي فوري جنگبندي ۽ آمريڪا، اسرائيل ۽ انهن جي اتحادي طاقتن پاران ايران خلاف سڀ فوجي ڪارروايون بند ڪرڻ.

 انهن نقطن جي آخري تشريح اڃان تائين التوا ۾ آهي. بهرحال ان سڄي صورتحال کي مجموعي طور ڏسجي ٿو ته ايران جي اها دعويٰ بلڪل صحيح آهي ته ايران 40 ڏينهن جي هيءَ جنگ کٽي ورتي آهي. ڇو ته سپر پاور آمريڪا تي ان جا نقطا غالب اچي ويا آهن. غير جانبدار حلقا چون ٿا ته ٻنهي پاسن کي پنهنجي فتح جي نعرن کي روڪڻ جي ضرورت آهي، پر جيڪڏهن اسان ان تي نظر وجهون ته اصل فاتح اسلامي رياست آهي. گذريل ڏينهن اسلام آباد ۾ ٿيندڙ ڳالهين ۾هڪ طرف ايراني وزير خارجه عباس عراقچي هو، سندس سياسي سفارتي تجربو پڻ لڳ ڀڳ ٽيهه سالن جو آهي جنهن ۾ هو ماضي ۾ مختلف ملڪن جو سفير ھجڻ سان گڏ هن وقت اهم ملڪي منصب وزير خارجه تي فائز آهي. سندس شخصيت ۾ تحمل، دليل ۽ ثابت قدميءَ جا اهم عنصر آهن. هو سٺي طرح معاملا حل ڪرڻ ۽ پيش ڪرڻ ڄاڻي ٿو. پوري قيادت شهيد ٿي وڃڻ کانپوءِ به هو ثابت قدم رهيو ۽ هر فورم تي پنهنجي ملڪ جو سفارتي دفاع بهترين نموني ڪندو رهيو.

ٻئي طرف سڌريل لبرل سماج آمريڪا جو اسٽيٽ سيڪريٽري مارڪو روبيو، جنهن جو سياسي تجربو صرف آمريڪا جي رياست ۾ سينيٽر رھڻ جو آهي. عالمي سامراج آمريڪا جو اسٽيٽ سيڪريٽري ھجڻ جي ناتي سندن طاقت ڳالهائيندي آهي باقي سياسي طور گهٽ عقل ماڻهو آهي. 21 ڪلاڪن جي ڊگهي ڳالهين واري دور کانپوءِ ايران آمريڪا جي وچ ۾ رٿيل ڳالھيون ناڪام ٿي ويون..! آمريڪي نائب صدر جي ڊي وينس موجب ڳالهيون بنا نتيجي ختم ٿي ويون آهن. ايران اسان جون تجويزون مڃڻ لاءِ تيار ناهي. اسان مسلسل صدر ٽرمپ سان رابطي ۾ رهياسين ۽ اسان سيڪيورٽي ٽيم سان به رابطي ۾ هئاسين. اسان هڪ سادي ۽ فائنل آفر (آخري پيشڪش) ڏئي ڪري وڃي رهيا آهيون، ڏسون ٿا ته ايراني ان تي ڇا ٿا چون. جڏهن ته ايراني اڳواڻ عباس عراقچي پنھنجي مقصد کان آگاھه ڪندي چيو هو ته آمريڪا ڳالهين ۾ دوکو ڪيو ته اسان آخري ساھه تائين  پنھنجي حقن جي جنگ وڙھنداسين. بدقسمتي سان آمريڪا ۽ ايران جي وچ ۾ جيڪي به معاھدا ٿيا آھن آمريڪا انھن جي خلاف ورزي ڪندو رھيو آھي، ھر ڀيري اسان جي نيڪ ارادن باوجود اسان تي حملو ڪيو ويو، ائين ھن دفعي به آمريڪا ڪو حقيقي معاھدو ڪرڻ ۽ ايرانين کي پنھنجا حق ڏيڻ لاءِ تيار آھي ته اسين به راضي آھيون، جيڪڏهن آمريڪي ڳالهين کي بي نتيجا ڪرڻ ۽ فريب ڪاري لاءِ استعمال ڪرڻ جو ارادو رکن ٿا ته پوءِ اسان جو الله تي يقين ۽ پنھنجي عوامي طاقت تي اعتبار آھي ۽ اسان پنھنجي حقوق جي جنگ آخري ايراني جي آخري ساهه تائين وڙھنداسين. پوري دنيا ڏٺو ٻئي ڌريون ڳالهين ۾ بغض جي جذبي سان داخل ٿيون. ايران روس جي وسيع اسٽريٽيجڪ عزائم جي حمايت تي ڌيان ڏئي رهيو هو. جڏهن ته آمريڪا ۽ ان جا علاقائي اتحادي وچ اوڀر ۾ پنهنجن توسيع پسند مفادن جي حفاظت ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيا هئا. آمريڪي وفد ڪنهن به حقيقي معاهدي تي پهچڻ جي ارادي سان ڳالهين ۾ داخل نه ٿيو. ان جي ابتڙ جيڪڏهن سيڪريٽري آف اسٽيٽ مارڪو روبيو ۽ تجربيڪار ريپبلڪن پاليسي سازن جهڙيون وڌيڪ حقيقت پسند شخصيتون هن عمل جي اڳواڻي ڪن ها ته تعميري نتيجي جا امڪان وڌيڪ هجن ها. ساڳئي طرح ايران واري پاسي وارا جيڪي مضبوط نظرياتي خيال رکن ٿا، هڪ مثبت حل تائين پهچڻ ۾ خاص دلچسپي رکندي به ڪامياب نه ٿيا. جيڪڏهن ايران بزرگن سان گڏ نوجوانن کي ڳالهين ۾ موڪلين ها جيڪي عالمي صورتحال کان وڌيڪ واقف هئا ۽ جديد جيوپولٽيڪس جي بهتر سمجھه رکن ها ته ڳالهيون وڌيڪ بامعنيٰ ۽ گهربل نتيجا ڏئي سگهن ها.