پيرس معاهدي جا ڏهه سال دنيا ڇا حاصل ڪيو؟

اڄ کان ڏھه سال اڳ پيرس ۾ گڏيل قومن جي ماحولياتي اداري طرفان ھڪ ميٽنگ جو انعقاد ڪيو ويو، جنھن جو مقصد دنيا ۾ رونما ٿيندڙ موسمياتي تبديليءَ کي روڪڻ لاءِ موثر اپاءُ وٺڻ ھو. ھن ميٽنگ ۾ دنيا جي 195 ملڪن جي وچ ۾ ھڪ معاھدي تي صحيحون ڪيون ويون ۽ اھو معاھدو 4 نومبر 2016 کان نافذ ڪيو ويو. ان معاھدي جو بنيادي مقصد “گرمي پد جي واڌ کي صنعتي دور کان اڳ جي سطح کان 1.5 ڊگري سينٽي گريڊ تائين محدود ڪرڻ” جي ڪوششن کي جاري رکڻ ھو. ھن جو وڏو ۽ مکيه سبب اھو ھو ته 1.5 ڊگري سينٽي گريڊ جي حد کي پار ڪرڻ سان موسمياتي تبديليءَ جي وڌيڪ سخت اثرن جو خطرو پيدا ٿي سگھي ٿو، جنهن ۾ سخت خشڪ سالي، گرميءَ جي لهر ۾ اضافو ۽ برسات جي شدت ۾ گھٽ وڌائي شامل آهن. عالمي گرمي پد کي 1.5 ڊگري سينٽي گريڊ تائين محدود ڪرڻ لاءِ گرين هائوس گئسن جو اخراج 2025 جي اخراج جي مقابلي ۾ 2030 تائين 43 سيڪڙو گھٽائڻ جو فيصلو ڪيو ويو. پيرس معاهدي جي حيثيت ھڪ اھڙي سنگ ميل جي سمجھي ويندي آهي، جنھن موسمياتي تبديليءَ جي عمل کي منھن ڏيڻ لاءِ سڄي دنيا جي قومن کي ھڪ ھنڌ گڏ ڪيو. پيرس معاهدي کي ضرورتمند ترقي پذير ملڪن جي مالي ۽ فني مدد لاءِ هڪ فريم ورڪ جي حيثيت پڻ ڏني وئي. پيرس معاهدي کانپوءِ دنيا ۾ صاف توانائيءَ جي حصول لاءِ ڪوششون تيز ٿي ويون ۽ شمسي توانائي ۽ ھوا جي توانائيءَ جي استعمال ۾ تيزي اچڻ شروع ٿي وئي. نه صرف حڪومتي سطح تي انھن جي استعمال ۾ واڌارو ٿيو، پر عوام پنھنجن گھرن، فارمن ۽ فيڪٽرين ۾ پڻ اھڙا سسٽم لڳائڻ شروع ڪيا جنھن سان دنيا ڪافي حد تائين بهتريءَ طرف وڌڻ لڳي، پر جنھن رفتار سان صاف توانائيءَ جو استعمال وڌيو اھا پنھنجا حدف پورا ڪرڻ لاءِ ناڪافي ثابت ٿي. اڄ ڌرتي، صنعتي دور کان اڳ جي سطح جي مقابلي ۾ 1.41 ڊگري سينٽي گريڊ وڌيڪ گرم ٿي چڪي آهي. “ڪوپرنيڪس ڪلائيميٽ چينج” جي اڳڪٿيءَ مطابق پيرس معاھدي ۾ طئي ڪيل 1.5 ڊگري واڌ 2029 ۾ حاصل ٿي ويندي جنھن تي اسان کي 13 سال بعد يعني 2042 ۾ پھچڻو ھو. صاف ظاھر آھي ته آباديءَ ۾ بي تحاشا واڌ جي ڪري ٽرانسپورٽ ۽ صنعتن ۾ واڌ ناگزير ٿيندي پئي وڃي جيڪا گرين هائوس گئسن جي اخراج ۾ ڏينھون ڏينھن اضافي جو باعث بڻجي رھي آھي.

گڏيل قومن طرفان موسمياتي تبديلي ڪانفرنس 10 کان 21 نومبر 2025 تائين برازيل جي شھر بيليم ۾ ڪوٺائي وئي. اھا ھن سلسلي جي 30 ڪانفرنس ھئي. ھن ڪانفرنس ۾ 193 ملڪن ۽ ڪيترين ئي تنظيمن جا 56 ھزارن کان مٿي نمائندا ۽ مبصر شريڪ ٿيا. دنيا کي حيرت ان وقت ٿي جڏھن آمريڪا جي گڏيل رياستن طرفان ڪوبه وفد ھن ڪانفرنس ۾ شامل نه ٿيو. ڪجھه آمريڪي رياستن انفرادي طور پنھنجا نمائنده ھن ڪانفرنس ۾ موڪليا. ان سلسلي ۾ وائيٽ ھائوس جي ترجمان ٽيلر راجرز چيو ته ٽرمپ انتظاميه موسمياتي مقصدن کي معاشي طور تي نقصانڪار سمجهي سرڪاري وفد موڪلڻ جي خلاف فيصلو ڪيو. برازيل ۾ ٿيل ھن ڪانفرنس جي پڄاڻيءَ تي جيڪي فيصلا ڪيا ويا اھي ڪافي حد تائين مايوس ڪندڙ رھيا. انھن فيصلن ۾ ڪانفرنس جا شرڪاءَ فوسل ٻارڻ، جيڪو ڌرتيءَ جي گرمي پد کي وڌائڻ ۾ اھم ڪردار ادا ڪري ٿو، کي ختم ڪرڻ لاءِ ڏنل روڊ ميپ تي عمل درآمد ڪرڻ جي حوالي سان ڪنھن نتيجي تي پھچي نه سگھيا ۽ اھڙي طرح فوسل فيول دور جي خاتمي جي روڊ ميپ جي بحث کي آخري تيار ڪيل قانوني متن ۾ شامل نه ڪيو ويو. مجموعي طور تي ھن ڪانفرنس ۾ ٿيل معاهدا، پيرس معاهدي مطابق ڌرتيءَ جي گرمي پد کي صنعتي دور جي اڳ کان 1.5 ڊگري سينٽي گريڊ تائين محدود ڪرڻ واري مقصد کي پورو ڪرڻ لاءِ ڪافي نه ٿي سگھيا. 1990 کان وٺي فوسل ٻارڻ مان ڪاربان ڊاءِ آڪسائيڊ جي اخراج ۾ عالمي سطح تي 60 سيڪڙو کان وڌيڪ اضافو ٿيو آهي، جنهن جي موجوده فضا ۾ موجودگي صنعتي انقلاب جي شروعات کان اڳ جي ڀيٽ ۾ 50 سيڪڙو وڌيڪ آهي ۽ 2015 جي ڀيٽ ۾ جڏهن پيرس معاهدو ٿيو هو، 7 سيڪڙو وڌيڪ آهي. مٿين حالتن کي نظر ۾ رکندي اھو محسوس ٿئي ٿو ته پيرس معاهدي موجب موسمياتي تبديليءَ جي اثرن کي روڪڻ لاءِ اڃان به وڌيڪ وقت لڳندو جيڪو وقت گذرڻ سان ھن ڌرتيءَ ۽ ان تي رھندڙ جاندارن لاءِ ھاڃيڪار ثابت ٿي سگھي ٿو.