ماستر مولائي سان ڪچهري… ڊاڪٽر پيار علي جتوئي May 2021

ماستر مولائي سنڌ جو مشهور ماسترن ۾ شمار ٿئي ٿو، پاڻ ماستر تنظيم جو سرگرم ڪارڪن رهندو آيو آهي ۽ پاڻ سنڌ جي هر ٻرندڙ معاملي تي ڀلي نموني ڳالهائي سگهندو آهي، اچو ته ساڻس ڳالهه ٻولهه ڪري سندس علم مان مستفيد ٿيون.

پاڻ پهلوان پڪوڙائي جي بقالقي دڪان ۾ سارين جي ڪٽيءَ جي ٻاچڪي تي ويٺو، سامهون رکيل چانورن جي ڳوڻيءَ تي ڄنگهان رکيو ستو پيو هو، هن جا زوردار کونگهرا پري کان ايئن ٻڌڻ ۾ اچي رهيا هئا ڄڻ موٽر ۾ ڪو ڪپڙو ڦاسي پيو هجي. سائين کي ڪلهن تي بوڇڻ اوڍيل، بدن تي صدري پهريل ۽ گوڏ ٻڌل هئي، پيرين ۾ سپاٽي پاتل هئس. سندس اگهور ننڊ مان مون کي ضرور اهو لڳي رهيو هو ته پاڻ ضرور سنڌ جي بهترين تعليم لاءِ ڪي سندر سپنا ڏسي رهيو هو تان جو مان اچي سندس آرام ۾ خلل وڌو ۽ سائين ماستر مولائي کي ننڊ مان جاڳائڻ جي ناڪام ڪوشش ڪئي. مان سائين کي ڪلهي کان پڪڙي ڌوڻڻ شروع ڪيو، پر مجال آ جو سائين جي ننڊ مان اک کلي، آخر سائين جي ٻوٿ مٿان ٿڌي پاڻيءَ جا ڇنڊا هنياسين ته سائين يڪدم رڙ ڪري اٿيو، ڇا ٿيو ڇا ٿيو، پيچوهو صاحب آيو آهي ڇا؟

مان کيس دلجاءِ ڏيندي چيومانس، نه سائين ڪو پيچوهو ڪونه آيو آهي، مان آيو آهيان توهان مانائتي ماستر جو انٽريو وٺڻ. ٿڌو شوڪارو ڀريندي چيائين، تعليم واري سيڪريٽري پيچوهي صاحب اسان ماسترن سان ڏاڍي جٺ ڪئي آهي، اسان مولائي ماسترن جون ننڊون ڦٽائي ڇڏيون اٿائين. مان کيس آٿت ڏني ۽ با ادب ٿي چيم سائين توهان سنڌ جا عظيم ماستر آهيو، توهان اسان جي آئيندي نسل کي سنواريندڙ آهيو، توهان جي قيمتي وقت مان ڪجهه پل اسان کي کپن ٿا ته جيئن توهان سان ڪي ضروري ڳالهيون ڪري سگهجن.

ماستر: واڇون ٽيڙي ڪنن تائين لڳائي سرهو ٿيندي چوڻ لڳو ها بابا بلڪل، پڇو، پاڻ ڪٽيءَ واري ٻاچڪي تي سڌو ٿي ڄنگهه ڄنگهه تي رکي ويهي رهيو.

مان: سائين سڀ کان پهرين اوهان پنهنجو پورو اسم مبارڪ ٻڌايو.

ماستر: بوڇڻ سان ٻوٿ اگهندي چوڻ لڳو سائين منهنجو پورو نانءُ ماستر مولائي عرف مولا ڏنو پٽ خير ڏنو پٽ خاوند ڏنو پٽ قربان قربائتو آهي.

مان ٿورو پريشان ٿيندي چيومانس، سائين اهو ته ڏاڍو ڊگهو نانءُ ٿي پيو، پوءِ اوهان کي ماستر مولائي ڇو سڏيو ويندو آهي.

ماستر: ٿورو شڪي ٿيندي چوڻ لڳو، جيئن ته مان نوڪري ماستري ڪندو آهيان تنهنڪري ماڻهو مون کي ماستر چون ٿا باقي مان فنڪار ممتاز مولائي جو تمام گهڻو شيدائي آهيان ۽ سڄو ڏينهن بغل ۾ ٽيپ وجهو مولائي جا ڪلام ٻڌندو وتندو آهيان، تنهنڪري مان به پاڻ تي استاد جو تخلص رکرائي ڇڏيو آهي مولائي، ان ڪري ماڻهو مون کي ماستر مولائي ڪري سڏيندا آهن، ابا ڪهڙو ماستر، ابا اهو ماستر جيڪو ممتاز مولائي جا ڪلام ٻڌندو وتندو آهي.

مان: ڀلا سائين توهان جي علمي قابليت ڪيتري آهي؟

ماستر: ٿورو ششدر ٿي چوڻ لڳو، اسان جي اهڙي خاص تعليمي سند ناهي بابل، بس مڙئي ماسترن کي ماکي جا شيشا ۽ مکڻ پڄائي الله الله ڪري اٺين جماعت پوري ڪئي سين. پاڻ وارو ابو مرحيات، خدا کيس جنت ۾ جاءِ ڏيس، پاڻ خود ماستر هو ساڳئي اسڪول ۾ سو مڙئي جڳاڙ ڪري اٺ جماعت پاس ڪرايائين، پر زندگي ساڻس وفا نه ڪئي ۽ نوڪري ڪندي گذاري ويو. مرحيات ابو جيئرو هجي ها ته مون کي انڌي مڏي ميٽرڪ ته ضرور پاس ڪرائي ها.

مان: پوءِ سائين توهان ته پڙهيل ئي ناهيو پوءِ ماستري نوڪري ڪيئن ملي؟

ماستر: ٿڌو شوڪارو ڀريندي چوڻ لڳو، ابي مرحيات کي خدا بهشت نصيب ڪري جو ان جو ئي سڀ ڪجهه مليل آهي. پيٽ ۾ جيڪي ٻه ٽي اکر آهن اهي به ابي مرحيات جا آهن ۽ پاڻ مرندي مري ويو پوءِ مون کي به ابي مرحيات جي فوتي ڪوٽا تي نوڪري ملي وئي آهي. مڙئي ٻچن جو پيٽ گذران هلي پيو. نه ته هن مهل اسين ته بک مرون ها.

مان: پوءِ سائين توهان ته پاڻ ئي پڙهيل ناهيو پوءِ ٻارن ويچارن کي ڇا پڙهائيندا آهيو؟

ماستر: اڙي بابا مان پَٽي وارا ٻار پڙهائيندو آهيان. الف انب ب بلا به ڪونه ايندي ڇا ڄڻ؟ تو مون کي ايڏو جڏو سمجهيو آهي ڇا؟ توکي سنڌي پَٽي ڪونه ايندي هوندي، پر مون کي پَٽيءَ کان علاوه ڏهين تائين کوڙا به ياد اچن ٿا.

مان: سائين اسڪول ۾ ڪيترو پڙهائيندا آهيو ۽ ڪهڙي وقت ويندا آهيو؟

ماستر: گڏهه جيڏو وات ڦاڙي اوٻاسي ڏيندي چوڻ لڳو، بابا مڙئي سيءَ پارا لڳا پيا آهن تنهنڪري سيءُ پارو لاهي دير سان اسڪول ويندو آهيان. اسڪول ويندي، ٻارن کي چوندو آهيان ته منهنجي ڪرسي تڙڪي تي رکن پوءِ تڙڪي تي ويهي ڪنهن ڊگهي ڏاگهه ڇوري کان مٿي ۾ جاڻ مليل سرنهن جي تيل جي مالش ڪرائيندو آهيان. تيسين اسڪول وارو پٽيوالو چانهه به تيار ڪري ايندو آهي ۽ پوءِ ڪوسي ڪوسي چانهه جا سوساٽ ڀري هڪ هڪ سرڪ جو چسڪو وٺندو آهيان ته جيئن جسم مان سيءُ لهي. تيسين اخبار به اچي ويندي آهي، ان جون اهم اهم سرخيون پڙهي، سهڻين اداڪارائن جا ڦوٽو ڏسي دل خوش ڪري ڇڏيندو آهيان.

مان اٻهرو ٿيندي پڇيو مانس، سائين توهان اسڪول ۾ مالش ٿا ڪرايو ۽ اخبارون ٿا پڙهو ته پوءِ ٻارن کي ڪيڏي مهل پڙهائيندا آهيو؟

ماستر: بيزاري وچان چوڻ لڳو، اڙي بابا مڙئي ڪلاڪ ڏيڍ ڪلاس ۾ ڏيندو آهيان، ٻار به صفا ٻاڪرا ڦر هوندا آهن. بس ئي ناهن ڪندا، مٿي ۾ سور وجهي ڇڏيندا آهن تنهنڪري ڪلاڪ ۾ ئي بيزار ٿي پوندو آهيان ۽ پوءِ بس ٻني ڏانهن هليو ويندو آهيان.

مان: ڀلا سائين، اسڪول روزاني ويندا آهيو؟

ماستر: خوشيءَ مان گد گد ٿيندي چوڻ لڳو. مولا ڀلو ڪري ڪورونا جو، جنهن اسان ماسترن جون موجون ڪرائي ڇڏيون آهن. ٻيو سال آ اصل موجان ئي موجان لڳيون پيون آهن. گهر ۾ ويهي ويهي هاڻي ته زال کي به اسان جو ٻوٿ ڪونه ٿو وڻي. ڀاڳن ڀري ڏاڍو وڙهي ٿي پئي، چئي ٿي مئا سڄو ڏينهن گهر ۾ ڪريو پيو آهين، اجايو پئي پئي سَنڌَ سڪي ويندئي تنهنڪري وڃي ٻاهر گهم ڦر ته ڪي گهنج لهني.

مان: سائين پوءِ ڀلا اڄڪلهه وقت ڪيئن پيو گذري؟

ماستر: اکين ۾ چمڪ تري آيس، ڏاڍي سرهائي سان چوڻ لڳو، ڏاڍو ڀلو پيو گذري. اسڪول مان جند ئي ڇٽي پئي آهي. روز دير سان ننڊ مان اٿي ٻني جو چڪر هڻي ٻه ٽي اوڦراٽا، مکڻ جو چاڻو کائي لسيءَ جو گلاس ڳڙڪائي ٻه ٽي اوڳرايون ڏيئي پاڻ واري يار جي دڪان تي اچي ويهي رهندو آهيان. مڙئي يار سان ڊاڙون ڊشون به ٿي وينديون آهن ته ايندڙ ويندڙ گراهڪ سان حوال ڪري دل وندرائي وٺندو آهيان. تيسين ماستر ڀرسان ترجندڙ پڪوڙا گهرائي ورتا. پڪوڙن سان گڏ جهجهي مقدار ۾ چٽڻي به گهرائي ورتي. لڳي پيو ته ماستر کي پڪوڙا ڏاڍا وڻندا آهن جنهن ڪري ڪوسا ڪوسا پڪوڙا چٽڻي ۾ ٻوڙي کائي رهيو هو. ڪيڏي ڪيڏي مهل پڪوڙو وات ۾ وجهڻ کان پوءِ چٽڻيءَ جو ڍڪ به ڀري رهيو هو، جنهن ڪري چٽڻي ۾ سائين جون مڇون به ٻڏي پئي ويون. پڪوڙن جو ڪم لاهڻ کانپوءِ چٽڻي به پيئي ڇڏيائين ۽ آڱرين تي لڳل چٽڻي زبان سان چٽي صاف ڪري ڇڏيائين. ٻه گلاس پاڻي جا ڏوگهي ٻه ٽي زوردار اوڳرايون ڏنائين.

مان: سائين ڀلا ماستري کان علاوه ٻيا ڪهڙا ڪم ڪندا آهيو؟

ماستر: بابلا، مان ماستر تنظيم جو سرگرم ڪارڪن آهيان. مهيني وار تنظيمي گڏجاڻي ٿيندي آهي ان ۾ ماسترن جي حقن لاءِ دونهيدار تقريرون ڪندو آهيان. ان کان علاوه ڳوٺ جي هر فلاح ۽ بهود لاءِ ٿيندڙ هر سرگرمي ۾ ڀرپور حصو وٺندو آهيان. اليڪشن جي ڏينهن ۾ پاڻ واري ڀوتار جو ورڪ ڪرڻ، ووٽر لسٽون گهرائي ڀوتار جي ووٽرن جا نالا داخل ڪرائي ڪوڙا ووٽ وجهرائڻ، ووٽرن کي ڀت جي ٿالهي کارائي کين ٽريڪٽر ٽرالي ۾ گهر ڇڏي اچڻ، ان کان علاوه شادي مرادي ۾ پين پنو کڻي پوئو لکڻ، ٻارن کي پوليو جا ڦڙا پيئارڻ، توڙي آدمشماري ڪرڻ تائين سمورا سرڪاري غير سرڪاري ڪم سرانجام ڏيندو رهندو آهيان. اسان ماسترن جي زندگي تمام گهڻي مصروف هوندي آهي بابلا، توهان ڇاٿا سمجهو، اسان ڪي واندا آهيون؟

مان: سائين توهان جا ڀلا ڪي مطالبا هجن ته ٻڌايو؟

ماستر: ڪياڙي کنهندي چوڻ لڳو، مطالبا ته اسان جا گهڻا آهن، پر مکيه هي آهن ته ماستر دشمن هن تعليم واري وزير پيچوهي کي ترت هٽايو وڃي ته جيئن ماستر ڪو سک جو ساهه کڻي سگهن. ماسترن جي روزاني حاضري چڪاس وارو نظام بايو ميٽرڪ ختم ڪيو وڃي، ماسترن جون پگهارون وڌايون وڃن. ماسترن جي بدلي تي جيڪا پابندي مڙهيل آهي ان کي ختم ڪيو وڃي ۽ وقت سر ماسترن جا پروموشن ڪيا وڃن.

مان: ڀلا سائين توهان جي ڪا دلي حسرت.

ماستر: وڏو شوڪارو ڀريندي چوڻ لڳو، مولا ڪندو، اها ڪورونا اڃان وڌندي ته جيئن پنجتني پنج سال ڪي اسڪول بند رهن ته اسان ماستر مٺايون ورهايون. اسان به مولائي ماڻهو آهيون، اسان جي دعا ضرور پوري ٿيندي، سڀ چئو، سخي لعل قلندر هو هو… ڀيڄ مرشد قلندر… پنجتني پنج سال اسڪول جو منهن ئي نه ڏسون. آمين

اهي ڳالهيون ڪري اسان ماستر مولائي کان موڪلايوسين ته ماستر ممتاز مولائي جو ڪلام وڏي آواز ۾ جهونگارڻ لڳو، “اسان ماسترن جي اوطاق ئي الڳ آ، الائي ڇو اسان تي سڙيو پيو هي جڳ آ…”