مکي حميد هليو April 2021
پوليس ۽ فوج گڏجي سڄي ڳوٺ تي ڪڙو چاڙھي ڇڏيو. ڳوٺ جي سڀني ماڻهن کي اھو بانور ڪيو ويو ته جيترو جلدي ٿي سگھي ڳوٺ کان ٻاھر اتر طرف واري ميدان تي نڪري اچن ۽ اتي ھڪڙي پاسي ٻار ۽ عورتون بيھن ته ٻئي پاسي مرد. ڳوٺ جا سڀ پڪا ڪچا فرد مايون توڙي مرد ڪجهه ضروري ته ڪجهه غيرضروري ھڙون کڻي اچي ان ميدان تي گڏ ٿيا. گھڻن پنهنجو مال ڀٽارو به ڪڍيو ته متان اھو به سڙي رک نه ٿي وڃي. جيئن ئي ماڻهو مال متاع ڪڍي ٻاھر رسيا ته پويان انگريز عملدار ليمبرڪ Lambrick حڪم ڏنو ته ڳوٺ کي تيلي ڏيئي ساڙيو وڃي. باھ جا الا آسمان سان ڳالهيون ڪرڻ لڳا. ڳوٺ کي باھ ايئن وڪوڙي وئي جيئن بي پاڙي ڪنهن وڻ کي چوڌاري وچڙي ويندي آهي. باھ جا آواز ايئن اچي رھيا جيئن گھاڻي ۾ ڪجهه پيھجي رھيو ھجي. ٽڪ ٽڪڙ ٽڪڙاٽ…!!
عملدار ليمبرڪLambrick مردن واري ھجوم ڏانهن پنهنجي ھڪ وڏي فوجي جٿي سان جنهن ۾ راجپوت، گورکا ۽ پٺاڻ به هئا گھوڙي تي چڙھي اچي پھتو. پوليس، پيراڊو ۽ ٻيا ڪجهه غدار حر به اتي موجود هئا.
ليمبرڪ سنڌي ۾ ڳالھايو ڪٿي آھن رحيم ھنڱورو، الهبچايو خاصخيلي ۽ ابراھيم ڀنڀرو رھزن، ڦورو گھٽيا ۽ وحشي ڌاڙيل. انهن ماڻهن جي وات ۾ ڄڻ ڪاٺي ڏنل هئي جو ھنن ڪجهه به نه ڳالھايو. پوليس جي پنجابي انسپيڪٽر ليمبرڪ کي ھٿ ٻڌي ٻچاڙپ واري انداز ۾ هيڻائي ڏيکاريندي عرض ڪيو ته صاحب لڳي ٿو اسان جي ھن حملي کان ھڪ ڏينهن اڳ ھنن کي خبر پئجي وئي…!! ۽ ھو ھتان فرار ٿي ويا آهن، پر ويندا ڪاڏي صاحب!! توهان جا ته ھٿ پير تمام ڊگھا آهن…!!
ليمبرڪ جو منهن ڳاڙهو ٿي ويو ڄڻ جسم جو سڄو رت اچي منهن ۾ مڙيو ھجيس. ھو پوليس ۽ مئجسٽريٽ جي ڪجهه عملدارن کي ڪچيون گاريون ڏيڻ لڳو جنهن مان ھن کي مارشل لا جي طرفان مليل گھڻن پاورن جي بوءِ اچي رهي هئي.
ڳوٺ جي اولھ واري پاسي کان واھ جي ڪپ تي تقريبن ٻه ڪوھ پري شيرو ڀنڀرو ڪھاڙي ڪلھي تي کڻي حسرت سان پنهنجي ڳوٺ کي ڏسي رھيو ھو. ھن جي اکين ۾ نفرت جا ٽانڊا دکي رھيا هئا. ھن جو ڳوٺ باھ ۾ سڙي رھيو ھو!!
جنهن جي تپش وري ھن کي جلائي رهي هئي. ھن غازي فقير کي پير سائين جي جانثار جي حيثيت حاصل هئي، جنهن جي عشق ۾ ھو به حر گوريلا ھلچل جو ھڪ اھم غازي ھو. فقير شيرو ڀنڀرو ئي ھو جنهن رحيم ھنڱورو، الهبچايو خاصخيلي ۽ ابراھيم ڀنڀرو کي پاڻ وٽ ترسايو ھو، هڪ باکوڙي جي ميربحر جي جوڻي تي پوليس ۽ فوج اچي ڳوٺ تي حملو ڪيو ھو. اھا ته پير سائين جي دعا هئي جو ھو ۽ سندس ٻيا اھم حر پنهنجي ڪنهن دوست جي ريڪي ذريعي کسڪي نڪري ويا.
شيرو ڀنڀرو جي گھر ڀاتين کي به کڻي لوڙھي ۾ قيد ڪيائون. جنهن ۾ ھن جي ٻڍڙي ڏاڏي، ماءُ، زال ۽ ٻه ننڍڙا پٽ به هئا. شيرو ڀنڀرو جو پيءُ به سال کن اڳ فوج جي ھڪ حملي ۾ گهائجي پيو ھو ۽ نيٺ ان شينهن جھڙي گاج ڪندڙ مانجھي مرد کي جھلي ورتو هئن ۽ کڻي وڃي حيدرآباد دکن واري لوڙهي ۾ قيد ڪيو هئن. شيرو جو ڏاڏو به اوڻيهه صدي جي آخري ڏھاڪي ۾ انگريزن خلاف ھلايل ھلچل ۾ وطن جي آزادي ۾ شھيد ٿي ويو ھو. شيرو جو سڄو خاندان پير سائين جي جانثارن مان ھڪ ھو.
شيرو ڀنڀرو پنهنجي ڳوٺ کي سڙندو ڏسي باکوڙي جي ان ميربحر کي قتل ڪرڻ جي رٿ رٿڻ لڳو ۽ پڪو پھ ڪيو ته ان ميربحر کي بندوق نه، پر ٻه ھٿڙي ڪھاڙي جھلي کڻي ھڻي ڪنڌ ڪپي پوءِ ئي سک جو ساھ کڻندو. ھن پنهنجي ڪھاڙي کي ھڪ نظر سان ڏٺو ۽ مکيءَ طرف پير پير ۾ ڏئي ائين بنا ڪنهن آواز ڪرڻ ۽ خاموشي سان وڃي رھيو ھو جيئن نئين نويلي ڪنوار پنهنجي چگھ ڏانهن ويندي آهي.
مکيءَ جو ٻيلو ئي ھو جنهن حرن کي ماءُ جھڙي گود آڇي هئي ته جيئن ھو وطن يا ڪفن واري ھلايل ھلچل کي مڪمل ڪري سگهن. تاريخ گواھ آهي ته سنڌ ۾ جڏھن به گوريلا ويڙهه وڙھي وئي آهي ته اھا مکي مان ئي وڙھي ويئي آهي. مکي جنهن ۾ ٻير، ٻٻر، ڪنڊي، ڪرڙ، ڪانڊيرا، لئي، لوا، ليسوڙي، جھنگلي گاھ ۽ ولين سان ايئن سٿيل ۽ ڀريل ھو جو ان ۾ پير پائڻ به ھڪ اڙانگو سانگو ھو.
شيرو ڀنڀرو اچي پنهنجن غازي حرن سان مکيءَ ۾ مليو.
رحيم هنڱوري شيرو کي چيو فقير دل نه لاهه نيٺ ھڪ ڏينھن پير سائين آزاد ٿيندو ۽ اچي ھن ھلچل جي پاڻ واڳ سنڀاليندو. انگريز هونئن به ھن وقت ھيڻا ٿي ويا آهن اسان جي غازي فقيرن جي ڪاررواين به ھنن جا ڏند کٽا ڪري ڇڏيا آهن. ڪيترن ئي شھرن ۽ ڳوٺن ۾ اسان حر ٽيڪس وٺندا آھيون جنهن جي ڪري سرڪار پنهنجي ساک وڃائي ويٺي آهي. ھٽلر جي فوج به ڄاڻ لنڊن شھر تي ديرو ڄمايو. ھوڏانھن جاپانين به اچي ڪلڪتي جو در کڙڪايو اٿن. تون ته پير سائين جو سچو فقير آهين… تون پراميد ٿي ڪانڀ ڪڍي ويھي رھ. ھي تنھنجون ۽ ٻين ھزارين فقيرن جون قربانيون نيٺ رنگ لائينديون سنڌ آزاد ٿيندي ۽ پير سائين بادشاهه ٿيندو.
تون ته ڪيترين ئي ويڙاھندن ۾ حرن سان ٻانهن ٻيلي ٿيو آھين. “کينواري” واري ويڙھاند ۾ به تو واھ جو دشمنن تي ڪھاڙي کي ڦرڻي وانگر ڦيرايو ھو. جنهن ويڙھاند کي شروع ٿيڻ کان اڳ وريام فقير اھو طئي ڪيو ھو ته نظام کي صرف ئي صرف ڪھاڙي سان جھنم پهچائينداسين ان کي جنهن به بندوق سان قتل ڪيو ته ان کي به بندوق سان ماري ڇڏينداسين. ھن جنگ ۾ مٽو خاصخيلي به واھ جو وڙھيو ھو.!!
تون ته “ڪوٽ نواب” واري ويڙھ ۾ به هئين نه جيڪا بگٽي ٻروچن سان وڙھي وئي، پر ٻروچن به اسان سان واھ جي چوٽ ڪئي هئي. مائين مردن اسان سان ھٿين پئجي ويا هئا. جنهن ۾ بندوقن جي ٺڪائن ۽ ڪھاڙي جي آوازن ڄڻ ھڪ نئون سنگم جوڙيو ھو.!! ھن ويڙھاند ۾ به پهرئين جوڙ جي غازي فقيرن به حصو ورتو ھو جنهن ۾ نورو وساڻ به شامل ھو.!!
انھن کان علاوه تو ريل جون پليٽون اکيڙڻ، اسٽيشن ماسٽرن تي حملا، پوليس سپاھين جي قتلن، سرڪاري پيراڊن جي مارجڻ ۽ اسان حرن جي خلاف شاھدي ڏيندڙ ڪيترن ڪانھرن کي جھنم رسائڻ ۾ مدد ڪئي آهي. نه بلڪه پير سائين جو فرض سمجهي ھڪ سچي جانثار حر وانگر ڪم ڪندو رھيو آھين.
شيرو ڀنڀري نيٺ وات مان منڱ ڪڍيا ۽ آھستي ڀڻڪو ڪيو. بلڪل توهان صحيح ٿا چئو غازي رحيم صاحب، مان پير سائين جو سچو جانثار غازي آھيان، پر مان سوچيان ٿو ته مون کي ڪجهه ماڻهو ڏيو ته جيئن ان ميربحر کي قتل ڪري پلاند پاڙيان. ھڪ مثال به قائم ڪريان ته جيئن ٻيا ماڻهو ان مان سکن ۽ منھنجو سڙيل جسم به ڪجهه ٿڌو ٿئي جيڪو منهنجي ڳوٺ سان گڏ سڙي ويو آهي.
بلڪل توکي سائين بخش نظاماڻي ۽ ميرل وساڻ جھڙا جانٺا جوان غازي سپرد ٿا ڪيون ته جيئن تون ان ميربحر کي جھنم رسائي ٻين لاءِ خوف پيدا ڪري سگھين.
اتي الهبچايو خاصخيلي ۽ ابراھيم ڀنڀري به ٿورو ڳالھايو ته رت ته اسان جو به ڪڙھي ٿو ته ان ۾ اسان به وڃون. ڇو جو اھو اسان جي خلاف به وٺي ٿو جوڻيون کڻندو.
نيٺ مکيءَ جي ٻيلي ۾ ھڪ تمام وڏي ليسوڙيءَ جي ھيٺان جنهن جون گھاٽيون ٽاريون چوڌاري ڌرتي تي ھيٺ ڪريل ھيون جنهن مان ليئو پائڻ به مھال ھو. ان جھوني وڻ جي مکيه ٿڙ جي ھيٺان خالي جڳهه هئي جنهن ۾ ھي حر فقير ھڪ ڳالهه تي آمادا ٿيا ته شيرو ڀنڀرو جي ھن ٽوليءَ کي باکوڙي جي ميربحر کي ختم ڪرڻ جو ڪم سونپيون ٿا.!!
ڪجهه ڏينهن گذريا، شيرو ڀنڀرو ھڪ جاسوس جي ذريعي ان ميربحر جي جاچ پڙتال ورتي. ھن کيس ٻڌايو ته ميربحرن جي گھرن کي حرن جي اوچتي حملي جي ڪري ڪجهه ڏينهن کان پوليس وارو مقرر ڪيو ويو آهي ته جيئن ھو انهن جي حفاظت ڪري سگهي. ميربحرن کي ڪجهه ڪھاڙيون به ڏنيون ويون آھن پنهنجي بچاءُ لاءِ. حالانڪه اوڀر سنڌ ۾ مارشل لا لڳائڻ کانپوءِ ڪھاڙي رکڻ ڏوھ آهي ۽ ماڻهن کي پابند ڪيو ويو آهي ته ھو بندوقون ۽ ڪھاڙيون ٿاڻي تي جمع ڪرائين، پر ھتي توهان کي ھڪڙي ڳالهه ٻڌائيندو ھلان ته پوليس وارو انهن جي گھرن ۾ رات جو ٻئين وڳي کانپوءِ ھليو ويندو آهي.
شيرو پنهنجي دوستن کي چيو ته ھاڻي انتظار ڪيو اوماس جي راتين جو ته جيئن گگھ اونداهي جي اوماس پھرن ۾ ھلي ميربحر جو ڪم تمام ڪريون.
شيرو کي ھي ڪارروائي ڪرڻ کان ھڪ رات اڳ ھي خواب آيو.
ھڪ طرف ھي ڏسي ٿو ته ھن جا معصوم ٻار نوابشاھ واري لوڙهي ۾ قيد ميان سرفراز ڪلھوڙي جي مدح “ڀلا ڄام ھن غلام سندو سوال سڻج تون” جو ورد ڪري رھيا آهن.
ٻئي طرف ھو ڏسي ٿو ته پير سائين اسان کي الاهي ڏينهن کان مشقون ڪرائي ٿو. پوءِ گڙنگ بنگلي جي اتر واري پاسي تقريبن ڏيڍ ڪوھ پنڌ تي ھڪ ميدان آهي جنهن ۾ ھزارين غازي آهن. انهن کي حڪم ڏئي ٿو اونڌا سمھي پئو. ھو ڪجهه پڙھي ٿو ۽ آخر ۾ دعا گھري ٿو ته توهان ڪامياب ٿي ويا ۽ ھاڻي توهان سڀ منھنجا جانثار غازي فقير آھيو. توهان جو ڪم به ساڳيو آهي جيڪو مسلم ليگ جي نيشنل گارڊ، ڪانگريس جي والنٽيئرس ۽ آر ايس ايس جي ساوڪ دل وارن جو آهي. پوءِ وطن يا ڪفن جو زوردار نعرو ھڻي ٿو…!!
جنهن جو جواب غازي فقير ايڏو ته جوش جذبي ۾ ڏين ٿا جو اھو منظر ڏسڻ وٽان آهي. پير سائين چئي ٿو ٿورو وقت ترسو ته پوءِ اسان آزادي جي جنگ شروع ڪنداسين…!!
شيرو ننڊ مان اٿي پوي ٿو ۽ ڀانئين ٿو ھي خواب وارو منظر ته ساڳيو آهي جڏهن ھو غازي ٿيا هئا ته ھي واقعو ٿيو ھو.
پوءِ ستت ئي سنڌ جو نئون گورنرSir Hugh Dow ٿي آيو هو ۽ پير سائين ڪراچي واري بنگلي ڏي ويو ھو ته اتي پير سائين کي پھريان ان بنگلي ۾ نظر بند ۽ پوءِ انڊيا مان يا حيدرآباد دکن واري لوڙهي ۾ رکيو ويو ھو…
نيٺ اھو ڏينهن آيو جو شيرو ڀنڀرو باکوڙي جي ميربحر جو مھمان ٿيو. ٺيڪ رات جو اڍائي وڳي ھن جي ڳليءَ تي پھتا. پوليس وارو به ھليو ويو. ڳليءَ جي ڍنگرن کي ڪھاڙي سان آھستي آھستي لاھي جيئن ڪوبه کڙڪو نه ٿئي. شيرو ڀنڀرو ۽ سائين بخش نظاماڻي اندر داخل ٿيا. جڏهن ته ميرل وساڻ کي ٻاھر بيھاريائون ته جيئن ھو جيڪڏهن ھل ٿئي ۽ ڀاڳيا اٿي پون ته انهن کي ٻاھر منهن ڏئي. شيرو ڀنڀري شروعات ۾ ئي چيو ھو ته ھي منهنجو شڪار آهي ۽ مان ھن کي ڪھاڙي سان ڳڀا ڳڀا ڪندس.
ھي جيئن ئي اندر داخل ٿيا ته ڳليءَ کان ٿورو پر ڀرو کٽ پئي هئي جنهن تي ميربحر ستو پيو ھو. شيروءَ ھن جي منهن کي ڏسي سڃاتو ته ساڳيو آهي ان کي ننڊ مان اٿاري پوءِ ڪھاڙي ٻه ھٿڙي جھلي ڳچيءَ جو نشان وٺي وهائي ڪڍي ھڪ.. ٻه… ٽي.. تڪڙا ڌڪ ھڻي ھن کي صفا ماري وٺي ٻاھر ڀڳا. ھو جيئن ئي ٻاھر نڪتا پويان ھل ٿي ويو. ھنن به ھڪ، ٻه بندوق جو ٺڪاءَ ڪيا ۽ رستو مٽائي وڃي واھ جي ڪڙ ورتن.
ڏسن ته اڳيان ھڪ وڏو جٿو جنهن ۾ پوليس ۽ فوجي جوان گشت ڪندا ٿا اچن. انھن به بندوقن جي ٺڪائن جا آواز ٻڌي ھيڏانھن منهن ڪيو ھو، ھنن جي ويجهي ايندي ئي پوءِ ھنن سان مقابلو ڪرڻ ۾ لڳي ويا.
شيرو ڀنڀري ھيڏي ھوڏي ڏسي چيو ته جڳهه به ھيءَ ئي آهي جنهن ۾ اسان بيھي ھنن سان مقابلو ڪري سگھون ٿا، پر مان ڀانيان ٿو دف اونداهه ۾ به ھو پنجاهه کن نظر اچن ٿا. غازي فقيرو مان توهان کي صلاح ڏيندس ته توهان ٻئي ھتان نڪري وڃو مان ھنن سان اڪيلو مقابلو ڪريان ٿو ڇو جو نه ته اسان سڀني جي بچڻ جو ڪوبه موقعو مون کي نٿو سجھي.
اتي ميرل وساڻ چيو شيرو اسان توکي اڪيلو ڪونه ڇڏينداسين.!! تون به حر غازي آھين ته اسان به حر جماعت جا غازي آھيون. مڙسن کي ايئن رڻ ۾ رولبو ٿورئي آ.
تڏھن ته مان چوان ٿو توهان ھليا وڃو ۽ حر جماعت جي ھلايل ھلچل ۾ حصو وٺو مون کي ھتي ڇڏي وڃو توهان جي زندگي اھم آهي.!! شيروءَ گنڀير ٿي ڳالھايو، پر اھو به حر جماعت جو اصول آ ته مڙسن کي ايئن اڪيلو ناھي ڇڏبو. !!
ان کانپوءِ دشمن طرفان گولين جو گڏيل آواز ٿيو. فوجين مشين گن جو منهن ھنن ڏانهن کولي ڇڏيو. ھي واھ جي ڪڙ ۾ ھيٺ ٿي سمھي پيا. گھڙي رکي ھنن به بندوقن جو منهن دشمن ڏانهن ڪري دونھان ڪڍيا. گولين جي ٻرندڙ شعاع آسمان کي ڳاڙهو ڪري ڇڏيو. گولين جو آواز ايترو ته شديد ھو جو ھي ٻوڙا ٿي ويا. ڪجهه گھڙي خاموشي ٿي وئي ڄڻ ڪو ڪاريھڙ سراپي ويو ھجي. وري ڪنهن جي گيسڻ جو آواز ٿيو.
شيرو ڏسي ته ڏھاڪو کن فوجي زمين تي گيسيون ڏيندا ھنن طرف وڌي رھيا آھن.
شيرو ۽ ھن جي ساٿين ڀيڄ پاڳارا!! جو گڏيل نعرو ھڻي ھنن تي گوليون سانوڻي جي مينهن وانگر وسائي ڏنيون، جنهن جي ڪري ھڪ اڌ فوجي سفا گھائجي ويو.
شيرو ڀنڀري وارن ايئن ڀانيو ته ھو وٺي پوئتي ڀڳا آهن، پر ھنن جي بندوق جي گوليءَ جي مار کان دور ٿي ويا.
وري گوليءَ جي ٺڪائن جي خاموشي ٿي وئي. ڏيڏر جي ٽان ٽان ٽان جا آواز ھنن جي ڪنن تي پيا ھنن کي ھاڻي پڪ ٿي ته ھو اڃان ٻوڙا ڪونه ٿيا آھن. ايئن صبح به پنھنجا پر کولڻ وارو ھو. ھنن جي دوست ميرل وساڻ کي ھڪ گولي ڪنڌ ۾ گھاءُ ڪري وڌو… ھو سڄو رت ٿي ويو ھو، پر پوءِ به منهن ۾ مرڪ ھئس ۽ چيائين شيرو مان حر آھيان مرندس تڏھن به مرڪي. هونئن به مڙس مقتل گاهه ڏي به لاڏ ڪوڏ سان ويندا آٓهن.
شيرو ڏٺو ته ھنن وٽ گوليون به باقي آڱر تي ڳڻڻ جيتريون بچيون آھن.!! ھي ٽيئي غازي فقير اڃان پاڻ سنڀالي ويٺا ته ڇا ڏسن فوج ھنن کي چئني پاسن کان ورائي وئي آهي. ايئن سمجھو ڄڻ ڪڙو چاڙھي وئي هئي. پوءِ ھو واھ ۾ اندر لھي ويا جنهن ۾ گوڏي جيترو پاڻي ھو.
اوچتو ھڪ گوليءَ جو آواز ٿيو جيڪا سائين بخش کي اچي سيني ۾ لڳي. ھيءَ گولي پري کان آئي جيڪا ڪنهن پري کان مار ڪندڙ بندوق مان ڇٽي هئي. سائين بخش ڀيڄ پاڳارا…!! جو نعرو هنيو جيڪو آخري ثابت ٿيو. ھاڻي ھنن جون ته متيون ئي منجھي پيون. ميرل به اڳي ئي گھايل ٿي پيو ھو گهڻي رت وھڻ جي ڪري گشن ۾ ھو. شيرو به ويڙھاند دوران ھيڏي ھوڏي ٿاڦوڙا ھڻي ٿڪجي پيو ھو. بندوق ۾ به آخري گولي بچي هئس. شيروءَ “وطن يا ڪفن” چئي ڀيڄ پاڳارا جو نعرو ھنيو ۽ ھڪڙي فوجي جو سينو پروڻ ڪري ڇڏيو. ھي فوجي به ڪو وڏو دلير ٿي لڳو. لڳي ٿو راجپوت ھو، ھن ذات وارا ھـندو به وڏا دلير آهن. ڇاڪاڻ ته ھي سڀني کان اڳيان اڳيان وڌي رھيو ھو. پوءِ شيرو به ھيٺ ڪري پيو ته ھڪڙي گولي اچي ٻانهن ۾ لڳس. فوجين جي عملدار ھنن کي وڌيڪ فائر ڪرڻ کان روڪي ڇڏيو. ھو سڀ ڌوڪيندا ڪاھيندا ھنن وٽ پھتا.
ليمبرڪLambrick چيو ھن کي وٺوس ھي جيئرو آهي. ھي اسان ڪاڻ ھنن مئلن کان وڌيڪ قيمتي ثابت ٿيندو. شيرو ھنن سان ھٿين پوڻ جي گهڻي ڪوشش ڪئي، پر ٽي چار ڄڻا ھن کي چنبڙي ويا. ھنن شيرو کي ھٿن ۾ ھٿڪڙيون ۽ پيرن ۾ پير ڪڙا چاڙھي صفا سوگھو ڪري ڇڏيو. فوجين سائين بخش جي جسم جي تلاشي ورتي ۽ مئل سمجهي ھن مان ھٿ ڪڍيائون، پر ھن جي منهن ۾ مرڪ جا آثار نمايان هئا. ميرل جي به جھڙتي لاءِ پھتا ته ھو چيتي جيئن ڪري مون واري ڪھاڙي ٻه ھٿڙي جھلي ھڪڙي فوجي کي وهائي ڪڍي جنهن پنهنجو ڪنڌ بچائي ورتو ۽ ڪھاڙي وڃي ٻانهن ۾ لڳس، پر ٻئي فوجي ھن کي رائفل جا برسٽ ھڻي شھيد ڪري ڇڏيو. ميرل صفا گھايل ھو، پر اھا طاقت ھن وٽ ڪٿان آئي ٿي سگھي ٿو سنڌ ڌرتي جي عشق ھن ۾ اھا سگھ پيدا ڪئي ھجي.
اتي ليمبرڪLambrick ڳالهايو حر واقعي به مڙس ماڻهو آھن. ھو رت جي آخري ڦڙي تائين پنهنجي پير سان سچا آهن. ڏسو اسان ھيترا فوجي جيڪي مڪمل طور تي تربيت يافته ۽ جديد ھٿيارن سان ليس هئاسين تڏهن به ھي صرف ٽي حر اسان سان اڍائي ڪلاڪن تائين مسلسل جنگ جوٽي بيٺا هئا.!! الا مان ته چوان ٿو ھنن کي رائل برٽش آرمي ۾ ڀرتي ڪري جرمني واري محاظ تي موڪلجي ته ھو جرمن فوج جون ننڊون حرام ڪري ڇڏيندا ۽ ھڪ انچ به ھنن کي برطانيه جي ڌرتي تي سرڻ نه ڏيندا.
شيرو کي سانگھڙ واري لوڙهي ۾ آندو ويو، جتي ٻيا به ڪيترائي حر اڳ ۾ قيد ٿيل هئا. ھن کي وڌيڪ خطرناڪ سمجهي سڀني کان الڳ لوھي شيخن جي پڃري ۾ رکيو ويو ڇو ته ھنن شيرو کي سڌو سنئون ويڙھاند دوران ٻڌو ھو. شيرو کي پھريان دوا دارون ڏئي صحتمند ڪيو ويو. ان کانپوءِ ھن کي جسماني ۽ ذھني ٽارچر ڏنا ويا ته جيئن ھو ھنن کي ٻين حرن بابت ڄاڻ ڏئي، پر شيرو ڪڇي ڄڻ ڀت ڪڇي.! ڄڻ ھن کي منهن ۾ منڱ پيل ھجن.
ھڪ ڏينهن ھن کي ليمبرڪ جي سامهون پيش ڪيو ويو.
شيرو جيئن ئي اتي پھتو ھن کي ليمبرڪ چيو توکي خبر آهي ته پير سائين کي پنھنجا ويجھا فقير به ڇڏي ويا اٿس، جنهن تي ھو ناز ڪندو ھو ۽ اھي ھاڻي اسان لاءِ ڪم ڪري رھيا آھن.
تون به جيڪڏهن اسان کي حرن جي ٽولن ۽ ھٿيارن بابت ڄاڻ ڏيندي ته اھي ڪٿي ڪٿي ڪم ڪن ٿا ۽ ڪٿي ڪٿي لڪايل آهن ته اسان توکي آزاد ڪري ڇڏينداسين ۽ ھا توکي انعام اڪرام به ڏينداسين.
شيرو ليمبرڪ ڏانهن حيرت سان نھارڻ لڳو.!
ليمبرڪ چيو اسان گھٽ ۾ گھٽ ٻه لک حر پنهنجي ٻارن ٻچن سوڌو انڊيا مان دکن حيدرآباد ۽ ٻين ڪيترن لوڙھن ۾ بند ڪري ڇڏيا آھن. اڃان به تون سمجهي ٿو ته توهان جي ھي ھلچل ڪامياب ويندي ته تون اياڻو آھين يا چريو جو منھنجي ھن سونھري دعوت کي قبول نٿو ڪرين.
شيرو اڃان وڌيڪ خاموش ٿي ويو ۽ ھن کي ڏسي کلڻ لڳو…!!
ليمبرڪ ڪاوڙ ۾ ڳاڙھو ٿي ويو…!!
لڳي ٿو چريو آھين…! ھن کي وٺي وڃو ۽ سڀاڻي ڦاھي تي چاڙھي ڇڏيوس.
صبح جو باک مھل شيرو ڀنڀرو کي ڦاسي تي چاڙهيو ويو…!!!
چون ٿا ھو ڦاسيءَ ڏانھن لوڏ ڪوڏ سان ويو ۽ ڀيڄ پاڳارا، ڀيڄ پاڳارا جا اڀ ڏاريندڙ نعرا ھڻندو ويو. ھن جي منھن ۾ آخر تائين مرڪ ھئس…!! ھن جي موت سان مکيءَ جي ٻيلي ۾ قاتل خاموشي ڇانئجي وئي. ايئن لڳي رھيو هو مکي ھڪ حر جي شھيد ٿيڻ سان گونگو ماتم ڪري رهي آهي.
