ڀٽائي جي ڪلام ۾ عورت ۽ خودي جو اڀياس: سنڌ جي ڌرتيءَ تي جنم وٺندڙ ولي شاعر، شاھ عبداللطيف ڀٽائي، فڪر جو فنڪار، عشق جو عالم ۽ روحانيت جو رهنما آهي. هن پنهنجي شاعريءَ ۾ عورتن کي فقط حسن جو حوالو نه بڻايو، بلڪه ذات جي سچائي، ساڃاھ جي سڏ ۽ خوديءَ جي تعمير جو استعارو بڻايو. لطيف جي عورت ڪڏهن سسئي، ڪڏهن مارئي، ڪڏهن نوري ته ڪڏهن سهڻي آهي ۽ هر روپ ۾ هوءَ روايتي ريتن کان هٽي، وجوديءَ سوالن جو جواب بڻجي ٿي. لطيف جي عورت ڪنهن “محبت جي مسڪين” جو نالو ناهي، بلڪه هوءَ خود حق جي حقيقي حاڪم آهي. سسئيءَ جي جدوجهد، مارئيءَ جو عزم، نوريءَ جو عجز ۽ سهڻيءَ جو عشق، سڀ ۾ هڪ ڳالھه آهي: اهو سڏ صرف عشق جو نه، پر وجود جي صداقت جو سڏ آهي، جيڪو عورتن جي اندروني خوديءَ کي پڌرو ڪري ٿو. مارئي شاھ لطيف جي شاعريءَ ۾ هڪ انوکو ڪردار آهي، جيڪا جبر جي جڳھه تي جبلت جي سچائيءَ سان بيهڻ جي علامت آهي. هوءَ رڳو وطن سان وفادار نه، بلڪه پنهنجي وجودي شناخت، پنهنجي ديس، پنهنجي ڌرتي، پنهنجي حق، پنهنجي “خودي” سان وفادار آهي. اها مارئي ڪنهن راڄ، جيل يا سازش جي ماري نه، پر پنهنجي ئي اختيار جي مالڪ آهي. اهوئي خوديءَ جو اوج آهي. سهڻي، جنهن عشق جي انتها ۾ پاڻ کي درياءَ جي لهرن حوالي ڪري ٿي، اها عورت کي نازڪ نه، پر فيصلي جي سگھه سان ڀرپور وجود ڏيکاري ٿي. هوءَ محبت جي مسافت طئي ڪندي، خوف کي پاڻ تي حاوي ٿيڻ نٿي ڏئي، هوءَ وهڪري جي مخالفت ڪري، محبوب وٽ نه، پر پنهنجي سچ وٽ پهچڻ ٿي چاهي ٿي. وري جيڪڏهن نوري جي ڪردار کي ڏسجي ته شاھ ڀٽائي اهو ڏيکاري ٿو ته خودي جي عظمت صرف غرور سان نه، پر عجز ۽ معرفت سان به حاصل ٿيندي آهي. نوري رڳو حسن جي ڪري محبوب نه بڻي، بلڪه اُها عاجزي، اخلاص ۽ اندروني صداقت هئي، جنهن کيس محبوبن جي اڳيان به مقبول بڻايو.
