هڪ نامياري اخبار ۾ عالمي بينڪ جي هڪ نئين رپورٽ ۾ انڪشاف ڪيو ويو آهي ته دنيا جي 90 سيڪڙو آبادي يا ته انساني سرگرمين کان متاثر ٿيل زمين تي رهي ٿي يا غير صحتمند هوا ۽ پاڻيءَ جي کوٽ جو شڪار آهي. رپورٽ ۾ اهو به ٻڌايو ويو آهي ته قدرتي نظامن جي بحالي ممڪن آهي ۽ ان جا فائدا حاصل ڪري سگهجن ٿا.
عالمي بينڪ جي رپورٽ مطابق گهٽ آمدنيءَ وارن ملڪن ۾ هر ڏهن مان اٺ ماڻهو ٽن سهولتن کان محروم آهن جن ۾ صحتمند هوا، پاڻي ۽ رهڻ لاءِ زمين. هن رپورٽ مطابق انسان پنهنجي رهڻ لاءِ جهنگ ڪٽي قدرتي نظام جو خاتمو ڪيو آهي، جنهن جي نتيجي ۾ برسات جو نظام متاثر ٿيو آهي، زمين خشڪ ٿيندي پئي وڃي ۽ ايندڙ وقتن ۾ وڌيڪ سوڪهڙي جا امڪان موجود آهن، جنهن سان انسانيت کي تمام وڏو نقصان رسي سگهي ٿو.
ان رپورٽ ۾ نائيٽروجن جي تضاد جي به نشاندهي پڻ ڪئي وئي آهي، جتي نائيٽروجن ڀاڻ فصلن جي واڌ جو سبب بڻجي ٿو، اتي ئي ان جو تمام گهڻو استعمال ماحولياتي نظام کي تمام گهڻو متاثر ڪري ٿو. ان عمل سان ساليانو 3 کرب 40 ارب ڊالرن تائين نقصان رسي ٿو. ساڳئي ريت هوا ۽ پاڻيءَ جي گدلاڻ آهستي آهستي انساني زندگي، پيداواري عمل ۽ ان جي ذهني صلاحيتن کي متاثر ڪري رهي آهي، جنهن سان انسان پنهنجون انسان هجڻ واريون صلاحيتون وڃائي رهيو آهي.
هن رپورٽ ۾ ان ڳالهه تي زور ڏنو ويو آهي ته جيڪڏهن سڀئي ملڪ گڏجي فطرت جي ان ٽٽندڙ نظام کي سنڀالڻ جي ڪوشش ڪن ته اهو وري هڪ ڀيرو انسان ذات کي نوان موقعا فراهم ڪري سگهي ٿو، جنهن سان معيشت ۾ واڌ ويجهه ٿي سگهي ٿي ۽ قدرتي وسيلن جو وڌيڪ موثر استعمال گدلاڻ کي گهٽ ڪري سگهي ٿو. نائيٽروجن ڀاڻ جو استعمال نه رڳو فصلن جي پيداوار وڌائي سگهي ٿو، پر ان جا فائدا به فراهم ڪري سگهي ٿو. هن رپورٽ ۾ اها ڳالهه ڄاڻائي وئي آهي ته گهٽ آمدني وارن ملڪن ۾ لڳ ڀڳ 80 سيڪڙو ماڻهو ٽن ماحولياتي دٻائن هيٺ زندگي گذارين ٿا، جنهن ۾ وٽن زمين جي کوٽ، گدلو پاڻي ۽ پاڻيءَ جي کوٽ ۽ خراب هوا ۾ زندگي گذارڻ شامل آهي.
جڏهن ته وڌيڪ آمدني رکندڙ ملڪن ۾ 43 سيڪڙو ماڻهو انهن ساڳين مسئلن کي منهن ڏيئي رهيا آهن. اها هڪ ڇرڪائيندڙ ۽ پريشان ڪندڙ رپورٽ آهي، جنهن جي مطابق ترقي ڪندڙ ملڪن سان گڏوگڏ ترقي يافته ملڪ به هڪ وڏي پيماني تي انهن ساڳين مسئلن کي منهن ڏيئي رهيا آهن جنهن جو سبب انساني سرگرمين ۾ اعتدال جو ختم ٿيڻ ۽ سرمائيدارن جو حد کان وڌيڪ منافعو ڪمائڻ لاءِ غير ضروري معاشي سرگرميون آهن، جنهن سان فطرت کي نقصان پهچي رهيو آهي.
جڏهن سائنس ۽ ٽيڪنالاجي پنهنجي عروج تي پهتل آهن ته اهڙي وقت ۾ انسان کي انهن سڀني نقصان ڏيندڙ سرگرمين کي هڪ ڀيرو گڏجي جاچڻو پوندو ته انهن کي ڪهڙي رخ ۾ پاليسيون ٺاهي هن دنيا کي هڪ پرسڪون ۽ پرامن ڌرتي بڻائي انسانن کي رهڻ جي لاءِ پناهه گاهه ڏيڻي آهي. هن وقت زمين تي موجود سڀني جانورن جي مجموعي وزن مان 95 سيڪڙو حصو انسانن جا اهي پاليل جانور آهن، جڏهن ته جهنگلي جانور صرف 5 سيڪڙو رهجي ويا آهن.
هن رپورٽ مطابق لائيو اسٽاڪ شعبي مان سالياني 7.1 گيگا ٽن CO2 برابر گئس خارج ٿئي ٿي. خاص ڪري ڳئون ۽ مينهون ميٿين گئس خارج ٿيڻ جو وڏو ذريعو آهن جيڪي CO2 کان 25 ڀيرا وڌيڪ خطرناڪ آهي. لائيو اسٽاڪ جي چاري لاءِ وڏي پئماني تي زمين استعمال ٿئي ٿي، جيڪو ڪجهه اندازن مطابق زمين جي عالمي زرعي استعمال جو 70 سيڪڙو سڌو يا اڻ سڌيءَ طرح لائيو اسٽاڪ لاءِ استعمال ٿئي ٿو. جنهن جي نتيجي ۾ اسان کي جهنگن جي ڪٽائي ڪرڻي پوي ٿي، جنهن ۾ آمريڪا ۽ برازيل جا جهنگ به ڪٽجي ويا آهن.
ان کان علاوه لائيو اسٽاڪ جي پيداوار ۾ پاڻيءَ جو وڏو مقدار استعمال ٿئي ٿو. هڪ ڪلو گوشت پيدا ڪرڻ لاءِ لڳ ڀڳ 15 هزار ليٽر پاڻي استعمال ٿئي ٿو. هي پاڻي جانورن جي چَرڻ لاءِ انهن جي لاءِ پيدا ڪيل فصلن، پيئڻ، صفائي ۽ ٻين ڪم ڪارين ۾ استعمال ٿئي ٿو. ان کان علاوه لائيو اسٽاڪ جي فضلي ۾ فاسفورس ۽ نائٽس آڪسائيڊ جو مقدار وڌيڪ هوندو آهي، جنهن سبب هوا ۾ بدبو، ايمونيا گئس ۽ ميٿين گئس شامل ٿين ٿيون. لائيو اسٽاڪ کي فروغ ڏيڻ لاءِ اسان کي حياتياتي تنوع جي ڪميءَ کي منهن ڏيڻو پوي ٿو، جنهن سبب جهنگن جي ڪٽائي سبب ڪيترائي جانور ۽ نباتات جو نسل خطري ۾ پئجي ويو آهي.
ورلڊ بينڪ لائيو اسٽاڪ ان لاڳاپيل پروگرامن تي ڪم ڪري رهيو آهي. جنهن ۾ انسان، جانور ماحول جو گڏيل تحفظ آهي. نيوزيليند 2022ع کان لائيو اسٽاڪ جي مٿان burp ٽيڪس لاڳو ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهيو آهي، جيڪو ممڪن آهي ته مستقبل ۾ ممڪن ٿي وڃي. دنيا جانورن جي پيداوار تي سخت ماحولياتي معيار لاڳو ڪرڻ ۽ ان کان علاوه نباتاتي ۽ متبادل کاڌ خوراڪ جي واڌاري لاءِ پاليسيون جوڙڻ طرف ڪم ڪري رهي آهي. ان جي لاءِ تحقيق کي فروغ ڏنو پيو وڃي. ان سڄي عمل جو مقصد هرگز اهو ناهي ته لائيو اسٽاڪ کي ختم ڪيو وڃي، بلڪه ان جي سمارٽ افزائش ۽ ماحول سان ان جي هم آهنگي کي بهتر ڪرڻ آهي.
هيءَ ڌرتي اسان انسانن جو گهر آهي، جنهن ۾ فطرت اسان کي اهي سڀئي جزا عطا ڪيا آهن جنهن مان اسان پيدا ٿي وري فنا ٿي ۽ وري پيدا ٿيون ٿا. ان ڪري اسان کي پنهنجي ۽ فطرت ۾ پيدا ٿيندڙ سڀني ساهوارن سان گڏ رهڻ جي لاءِ هڪ اهڙي دنيا ۽ ماحول پيدا ڪرڻو پوندو جنهن ۾ اسان سڀ هڪٻئي سان گڏجي رهي سگهون.
ماضيءَ ۾ ڪيل تجربن مان جن شين اسان کي اهو سبق سيکاريو آهي ته اهي شيون اسان جي لاءِ نقصانڪار آهن انهن مان جلدي جان ڇڏايون ۽ فطرت سان هم آهنگ ٿي پنهنجي زندگيءَ ۾ هڪ اهڙي تبديلي آڻيون جنهن سان اسان جي سوچ، رويا ۽ فيصلا ان جي عڪاسي ڪندي نظر اچن. جيڪڏهن اسان فطرت سان جنگ ڪرڻ بجاءِ فطرت سان گڏجي هلڻ شروع ڪنداسين ته پائيداري ممڪن آهي ۽ پائيداري جو مطلب آهي ته اڄ جو ڪم اهڙي طرح ڪيون جو اهو سڀاڻي به ممڪن رهي.
