عورتن جو عالمي ڏينهن، حقن جي جدوجهد يا نعريبازي جو شور؟‎

8 مارچ دنيا ۾ عورتن جي عالمي ڏينهن طور ملهايو وڃي ٿو. هي ڏينهن صرف گلن، مبارڪن ۽ سوشل ميڊيا جي پيغامن تائين محدود نه هجڻ گهرجي، پر اصل ۾ اهو ڏينهن عورتن جي حقن، انهن جي عزت ۽ انهن کي درپيش مسئلن تي سنجيده سوچ ويچار جو موقعو آهي. بدقسمتي سان اسان جي سماج ۾ ڪيترن ئي موقعن تي هن ڏينهن جي اصل مقصد کي يا ته نظرانداز ڪيو ويندو آهي يا وري ان کي اهڙي بحث ۾ بدلائي ڇڏيو ويندو آهي، جنهن ۾ اصل مسئلا پوئتي رهجي ويندا آهن. عورت سماج جي بنياد آهي. ماءُ، ڌيءَ، ڀيڻ ۽ زال جي حيثيت سان عورت صرف هڪ فرد نه، پر پوري نسل جي تربيت ڪندڙ آهي. جيڪڏهن عورت محفوظ، بااختيار ۽ باعزت هوندي ته سماج به مضبوط ۽ متوازن ٿيندو، پر پاڪستان ۽ خاص ڪري سنڌ جهڙن علائقن ۾ عورتن کي ڪيترن ئي سنگين مسئلن کي منهن ڏيڻو پوي ٿو. ڪيترين ئي نياڻين کي اڄ به تعليم جو حق حاصل ناهي، ڪيترين عورتن کي گهرن اندر تشدد برداشت ڪرڻو پوي ٿو ۽ ڪيتريون ئي قبيلائي رسمون جهڙوڪ: ڪارو ڪاري، زبردستي شاديون يا جرڳن جا فيصلا عورتن جي زندگيءَ کي اذيت بڻائي ڇڏين ٿا. هي حقيقتون اسان جي سماج جو اهڙو دردناڪ پاسو آهن جن تي ڳالهائڻ ضروري آهي. جڏهن 8 مارچ اچي ٿو ته اسان کي ان موقعي تي صرف جشن نه، پر احتساب به ڪرڻ گهرجي. اسان کي پاڻ کان پڇڻ گهرجي ته ڇا اسان واقعي عورتن کي انهن جا حق ڏئي رهيا آهيون؟ ڇا اسان پنهنجي ڌيئرن کي اهو ماحول ڏئي رهيا آهيون جتي هو بغير خوف جي تعليم حاصل ڪري سگهن ۽ پنهنجي صلاحيتن کي استعمال ڪري سگهن اسلام عورت کي وڏي عزت ڏني آهي. قرآن ۽ حديث ۾ عورت کي ماءُ، ڌيءَ ۽ زال جي حيثيت سان احترام ڏنو ويو آهي. وراثت جا حق، عزت سان زندگي گذارڻ جو حق ۽ معاشري ۾ احترام جو حق اسلام واضح طور تي ڏنا آهن. مسئلو اسلام جي تعليمات ۾ نه آهي، پر مسئلو ان ڳالهه ۾ آهي ته اسان جو معاشرو انهن تعليمات تي ڪيترو عمل ڪري ٿو. ڪيترين ئي حالتن ۾ اسان رواجن ۽ سماجي دٻاءُ کي دين کان مٿانهون ڪري ڇڏيون ٿا. ٻئي پاسي، گذريل ڪجهه سالن کان پاڪستان ۾ 8 مارچ تي “عورت مارچ” به بحث جو مرڪز بڻجي ويو آهي. ڪجهه ماڻهو ان کي عورتن جي حقن جي جدوجهد سمجهن ٿا، جڏهن ته ڪجهه ماڻهو ان تي سخت تنقيد ڪن ٿا. هن بحث ۾ ڪيترائي پاسا آهن جن کي سمجهڻ ضروري آهي. عورتن جي حقن لاءِ آواز اٿارڻ ڪوبه غلط عمل ناهي. جيڪڏهن عورت تعليم، تحفظ يا روزگار جي حق لاءِ ڳالهائي ٿي ته اها ڳالهه سماج لاءِ مثبت هجڻ گهرجي، پر جڏهن ڪجهه نعرا يا بينر اهڙا سامهون اچن ٿا جيڪي سماج جي وڏي حصي ۾ بيچيني پيدا ڪن ٿا، تڏهن بحث جو رخ اصل مسئلن کان هٽي وڃي ٿو.

مثال طور: “ميرا جسم ميري مرضي” جهڙو نعرو پاڪستان جهڙي مذهبي ۽ روايتي معاشري ۾ وڏي تڪرار جو سبب بڻيو آهي. ڪيترين عورتن جو موقف اهو آهي ته هن نعري جو مقصد عورت جي جسماني خود مختياري ۽ زبردستي فيصلا مسلط ڪرڻ خلاف آواز اٿارڻ آهي، پر ساڳئي وقت معاشري جو هڪ وڏو حصو هن نعري کي اهڙي آزادي جي علامت سمجهي ٿو جيڪا سماجي قدرن سان ٽڪراءُ ۾ اچي ٿي. هتي اهم ڳالهه اها آهي ته عورتن جي حقن بابت ڳالهائڻ وقت اهڙي ٻولي ۽ اهڙا پيغام اختيار ڪيا وڃن جيڪي معاشري ۾ مفاهمت پيدا ڪن، نه ڪي تڪرار. جيڪڏهن مقصد عورت جي عزت ۽ حقن جو تحفظ آهي ته ان لاءِ اهڙي حڪمت عملي اختيار ڪرڻ ضروري آهي جيڪا ماڻهن کي ويجهو آڻي، نه ڪي انهن کي وڌيڪ ورهائي ڇڏي. اسان کي اهو به سمجهڻ گهرجي ته پاڪستان جي اڪثريت عورتن جا مسئلا انهن نعرن کان گهڻو مختلف آهن جيڪي ڪڏهن ڪڏهن شهري حلقن ۾ نظر اچن ٿا. ڳوٺن ۾ رهندڙ عورتن جا مسئلا تعليم، صحت، غربت ۽ تحفظ سان لاڳاپيل آهن. ڪيترين عورتن کي صاف پاڻي، بنيادي صحت جون سهولتون ۽ تعليم تائين رسائي به حاصل ناهي. انهن لاءِ اصل آزادي جو مطلب اهو آهي ته سندن ٻار اسڪول وڃن، کين عزت سان روزگار ملي ۽ کين تشدد کان تحفظ حاصل هجي. ان ڪري جيڪڏهن 8 مارچ کي واقعي معنيٰ خيز بڻائڻو آهي ته ان ڏينهن جو محور انهن اصل مسئلن کي بڻائڻ گهرجي. عورتن جي تعليم کي وڌائڻ، صحت جي سهولتن کي بهتر ڪرڻ، ڪم جي جڳهين تي تحفظ فراهم ڪرڻ ۽ قانوني نظام کي مضبوط ڪرڻ جهڙا قدم حقيقي تبديلي آڻي سگهن ٿا. ساڳئي وقت اهو به ضروري آهي ته عورتن جي حقن جي ڳالهه ڪندي مردن کي دشمن طور پيش نه ڪيو وڃي. سماج مرد ۽ عورت ٻنهي جي گڏيل ڪوششن سان ٺهي ٿو. جيڪڏهن عورتن جي حقن جي تحريڪ اهڙي انداز ۾ هلي جنهن ۾ مردن کي به ساٿي بڻايو وڃي ته ان جا نتيجا وڌيڪ مثبت ٿي سگهن ٿا.

8 مارچ جو اصل پيغام اهو هجڻ گهرجي ته عورت کي عزت، تحفظ ۽ برابري جا موقعا ڏنا وڃن، پر اهو مقصد صرف نعرا هڻڻ سان حاصل نه ٿيندو. ان لاءِ تعليم، شعور ۽ سماجي سڌارن جي ضرورت آهي. عورتن کي به اهڙي حڪمت عملي اختيار ڪرڻي پوندي جيڪا سماج جي اڪثريت سان ڳالهه ٻولهه ۽ مفاهمت پيدا ڪري. اسان کي ياد رکڻ گهرجي ته عورت جي عزت صرف قانونن يا ڏينهن ملهائڻ سان نه، پر سماجي روين جي تبديلي سان ايندي آهي. جڏهن هڪ پيءُ پنهنجي ڌيءَ کي اعتماد سان تعليم لاءِ موڪليندو، جڏهن هڪ ڀاءُ پنهنجي ڀيڻ جي خوابن جي حمايت ڪندو، جڏهن هڪ مڙس پنهنجي زال کي برابر جو ساٿي سمجهندو، تڏهن حقيقي تبديلي پيدا ٿيندي. ان ڪري 8 مارچ کي صرف هڪ تقريب يا تڪراري بحث بڻائڻ بدران ان کي هڪ سنجيده سماجي عزم ۾ تبديل ڪرڻ گهرجي. اسان کي اهو عزم ڪرڻ گهرجي ته عورت جي عزت ۽ حقن جو تحفظ صرف نعرا نه، پر عملي قدم هوندا.

آخرڪار، عورت جو عالمي ڏينهن اسان کي اهو ياد ڏياري ٿو ته سماج جي ترقي عورت جي ترقي سان ڳنڍيل آهي. جيڪڏهن عورت محفوظ، بااختيار ۽ باعزت هوندي ته سماج به روشن مستقبل ڏانهن وڌندو، پر جيڪڏهن عورت جا مسئلا نظرانداز ڪيا ويندا ته ترقي جون سڀ دعوائون اڌوريون رهنديون. ان ڪري اچو ته 8 مارچ کي هڪ اهڙي ڏينهن طور ڏسون جتي جذباتي نعرا نه، پر سنجيده سوچ غالب هجي. عورتن جي حقن جي ڳالهه ضرور ڪئي وڃي، پر اهڙي انداز ۾ جيڪا سماج ۾ هم آهنگي، عزت ۽ حقيقي تبديلي آڻي سگهي. ڇو ته اصل مقصد تڪرار پيدا ڪرڻ نه، پر هڪ اهڙو سماج ٺاهڻ آهي جتي عورت ۽ مرد گڏجي عزت ۽ انصاف سان زندگي گذاري سگهن.