آمريڪا سان ڳالھين جي ٻئي دور لاءِ ايران جي پرڏيھي معاملن واري وزير عباس عراقچي جي قيادت ۾ ايراني وفد اسلام آباد پھتو ته پرڏيھي وزير ۽ نائب وزيراعظم اسحاق ڊار ۽ فيلڊ مارشل عاصم منير ايراني وفد جو استقبال ڪيو. پاڪستان ۾ ايراني سفير رضا اميري مقدم ۽ پاڪستان جو گھرو وزير محسن نقوي پڻ ان موقعي تي موجود ھو. دوري دوران ايراني پرڏيھي معاملن واري وزير پاڪستان جي اعليٰ قيادت سان ملاقاتون ڪيون. ملاقاتن ۾ خطي جي تازي صورتحال سميت امن ۽ استحڪام لاءِ جاري ڪوششن تي خيالن جي ڏي وٺ ڪئي وئي. پاڪستان جو دورو مڪمل ڪرڻ بعد ايراني پرڏيھي معاملن وارو وزير مسقط ۽ ماسڪو جو به دورو ڪري رهيو آهي. ان کان اڳ عباس عراقچي اسلام آباد، مسقط ۽ ماسڪو جي دوري جو اعلان ڪندي چيو ھو ته پاڙيسري ملڪ سندس ترجيح آھن. ايڪس تي جاري بيان ۾ ايراني پرڏيھي معاملن واري وزير چيو ته انھن شھرن جي وقت سر دوري تي روانو ٿي رھيو آھيان. دوري جو مقصد ٻه طرفه معاملن تي ڀائيواري سان ويجھن رابطن ۽ علاقائي اڳڀرائي تي مشاورت ڪرڻ آھي. ٻئي پاسي وائٽ ھائوس جي ترجمان ڪيرولين ليويٽ جو چوڻ آھي ته سٽيو وٽڪوف ۽ جيرڊ ڪشنر پڻ ڳالھين لاءِ پاڪستان روانا ٿيندا. ترجمان جو چوڻ هو ته جي ڊي وينس آمريڪا ۾ رھي صورتحال تي نظر رکندو، ضرورت پوڻ تي پاڪستان روانگي لاءِ اسٽينڊ باءِ رکيو ويندو. اميد آھي ته ڳالھيون نتيجو ڏيندڙ ٿينديون ۽ ڊيل طرفان وڌنديون. ڪيرولين جو وڌيڪ چوڻ ھو ته ايران پاڻ رابطو ڪيو ۽ ملاقات جي درخواست ڪئي هئي، جنهن مان ايران طرفان اڳڀرائي نظر اچي رھي آھي. ثالثي لاءِ پاڪستان اھم ترين ڪردار ادا ڪيو. ايراني پرڏيهي وزير عباس عراقچي جو پاڪستان جو دورو ڪيتريون ئي اميدون وڌائڻ جو امڪان آهي. سندس موجب منهنجي دورن جو مقصد ٻه طرفا معاملن تي پنهنجن ساٿين سان ويجهي هم آهنگي ۽ علاقائي ترقيءَ تي صلاح مشورو ڪرڻ آهي. ظاهري طور تي هي رابطو نائب وزيراعظم ۽ پرڏيهي وزير اسحاق ڊار ۽ عراقچي جي وچ ۾ ٽيليفون تي ڳالهه ٻولهه کانپوءِ ٿيو. آمريڪي صدر جي وچ اوڀر لاءِ خاص نمائندي اسٽيو ڊنڪوف ۽ سندس ناٺي جيريڊ ڪشنر جي به پاڪستان پهچڻ جي خبر ڏني. ان مان ظاهر ٿئي ٿو ته اسلام آباد گذريل ڪجهه ڏينهن ۾ ايران-آمريڪا ڳالهين جي ٻئي دور ۾ پيدا ٿيندڙ رڪاوٽ کي دور ڪرڻ لاءِ پرعزم ڪوششون ڪري رهيو آهي. گذريل ڪجهه ڏينهن ۾ آمريڪا-ايران صورتحال ۾ ڇڪتاڻ ڌرين جي ڳالهين جي عمل ۾ رڪاوٽ ثابت ٿي، جنهن جا اثر هن هفتي اسلام آباد ۾ متوقع ڳالهين جي ٻئي دور کي ملتوي ڪرڻ جو سبب بڻيا. جڏهن ته پاڪستان جي مسلسل ڪوششن جي نتيجي ۾ ايراني پرڏيهي وزير جي هڪ ننڍڙي وفد سان پاڪستان آمد معاملن کي هموار هلائڻ ۾ مدد ڪندي. آمريڪا-ايران ڳالهيون بد اعتمادي، خدشن ۽ خوفن سان ڀريل آهن جيڪي ڪيترن ئي ڏهاڪن کان قائم آهن؛ تنهنڪري انهن تي اعتماد رکڻ جي اميد غلط ثابت ٿيندي. اسان کي اهو فرض ڪرڻ گهرجي ته شينهن کي تخت تي آڻڻ جو هي عمل وقفي وقفي سان ٿيندو ۽ ان دوران ڪيترن ئي غير متوقع رڪاوٽن کي منهن ڏئي سگهجي ٿو. هڪ متوازن طريقو اهو هوندو ته انهن ڳالهين جي سلسلي کي ٽٽڻ کان روڪيو وڃي. ڳالهين کي ڪنهن نتيجي تي پهچڻ ۾ ڪيترو وقت لڳندو آهي، ان کان سواءِ مکيه شيءِ هم آهنگي جي تسلسل کي برقرار رکڻ آهي. پاڪستاني قيادت هن حڪمت عملي تي پرعزم آهي. اسلام آباد ۾ متوقع ٻئي دور جي ڳالهين ۾ ظاهري ناڪامي جي باوجود، پاڪستان جي ڌرين سان هم آهنگي امن ۽ استحڪام قائم ڪرڻ جي ڪوششن کي دنيا تسليم ڪري ٿي، سواءِ جانبدار ۽ غير منصفاڻه ذهنن جي. جنگبندي جي مدت ۾ واڌ، پڻ پاڪستان جي تجويز تي هئي. صدر ٽرمپ پاڪستان جي حوالي سان تفصيل سان ذڪر ڪيو ته ٻنهي ملڪن کي امن جي ڪوششن کي ڪامياب بڻائڻ لاءِ سنجيده ۽ مخلص قدم کڻڻ گهرجن. ان لاءِ ٻنهي پاسن کان سوچي سمجهي قدم کڻڻ جي ضرورت آهي. پاڪستان جي تجويز تي ايران پاران تجارتي جهازن لاءِ آبنائي هرمز کي کولڻ بلاشبا هڪ وڏو قدم هو، پر آمريڪا پاران جاري بندش جا اثر آزاد واپار ۾ رڪاوٽون پيدا ڪري رهيا آهن ۽ اهو پڻ هڪ اهڙو عمل آهي جيڪو ايران کي جواب ۾ پابنديون لاڳو ڪرڻ تي مجبور ڪري رهيو آهي. آمريڪا جو خيال آهي ته ان جي بندش ايران کي ڳالهين لاءِ جلدي تيار ڪري سگهي ٿي، پر اهو به ذهن ۾ رکڻ گهرجي ته هي دٻاءُ به الٽو اثر ڪري سگهي ٿو. ڳالهين ۾ معياري ترقي لاءِ، ٻنهي ملڪن کي پوئتي هٽڻو پوندو. صرف هڪ ملڪ کي ڪمزور ۽ ڳالهين لاءِ مجبور سمجهڻ امن عمل جي جوڙجڪ کي نقصان پهچائي سگهي ٿو ۽ ڌرين جي وچ ۾ اعتماد پيدا ڪرڻ لاءِ هڪ وڏو چئلينج ٿي سگهي ٿو. اهڙي صورتحال ۾ عوامي راءِ ٻن حصن ۾ ورهائجي سگهي ٿي ۽ امن جي حامين جي مقابلي ۾ دفاعي طاقت تي ڀروسو ڪرڻ جي حمايت ڪندڙ ڌڙن جو اثر وڌي سگهي ٿو. تنهنڪري اهو ضروري آهي ته ڌريون پهريان اعتماد سازي جي قدمن ۾ سنجيدگي جو مظاهرو ڪن ته جيئن ارادن تي شڪ جي ڪا به گنجائش نه رهي. اڃان تائين ان سلسلي ۾ ڪوبه وڏو قدم نه کنيو ويو آهي، پر آبنائي هرمز جي افتتاح کان وٺي ٻي ڌر پاران بندش ان ننڍڙي اعتماد کي ٽوڙي ڇڏيو آهي جيڪو پهريان ڪافي حد تائين ٺهيل هو. آمريڪا ۽ ايران کي ڄاڻڻ گهرجي ته انهن جي وچ ۾ بي اعتمادي جي ڀت جو ٽٽڻ نه رڳو ٻنهي ملڪن لاءِ، پر علاقائي ۽ عالمي امن لاءِ پڻ تمام ضروري آهي. ڪجهه ڏينهن اڳ آمريڪي پرڏيهي وزير مارڪو روبيو چيو هو ته ايران جي ايٽمي پروگرام تي معاهدي جي اميد هاڻي به باقي آهي ۽ سفارتڪاري هاڻي به ممڪن ۽ اثرائتو رستو آهي. ان موجب آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ واضح طور چئي چڪو آهي ته سفارتڪاري هاڻي به هڪ آپشن آهي ۽ اهو معاهدو ايران جي عوام ۽ دنيا لاءِ بهترين نتيجو ٿي سگهي ٿو. ان لاءِ ضروري آهي ته ايران کان وڌيڪ آمريڪا سنجيدگي سان سڌي ريت ڳالهين تي راضپو ظاهر ڪري ته جيئن امن و امان جي صورتحال سان گڏ دنيا مان معاشي جنگ جو خاتمو ٿي سگهي.
