آءِ ايم ايف سان ڳالهيون ۽ سالياني بجيٽ

آءِ ايم ايف سان ڳالهيون ٿيڻ تائين حڪومت بجيٽ ملتوي ڪري ڇڏي آهي، جڏهن ته آءِ ايم ايف سان ڳالهيون ڪامياب ناهن ٿيون ۽ مٿان عيد جي وقفي جي ڪري آءِ ايم ايف سان ڳالهيون رولڙي جو شڪار ٿي ويون آهن، جيڪي عيد جي وقفي کانپوءِ ممڪن آهي ته ڪجھه اڳتي وڌن، پر تيستائين ڳالهيون بنا ڪنهن نتيجي جي ختم ٿي ويون آهن، انهن ساڳين ڳالهين ۽ شرطن جي ڪري ڪيترائي ڀيرا ڳالهيون ٽَري ويون آهن، جيڪي هاڻي عيد جي موڪلن کانپوءِ ئي ممڪن ٿي سگهن ٿيون ته آءِ ايم ايف حڪومت جا شرط مڃي ۽ حڪومت آءِ ايم ايف جون پاليسيون سمجهي، ان ڪري ته ڳالهين جي شروعات ۽ ڪاميابي آءِ ايم ايف جي شرطن سان لاڳاپيل آهي، ان کان اڳ بجيٽ پيش ڪرڻ جي تاريخ 2 جون تي مقرر ڪئي وئي هئي، پر ڳالهين جي ناڪامي بجيٽ کي به پوئتي ڌڪي ڇڏيو، ان ڪري عيد جون موڪلون گذرڻ کانپوءِ بجيٽ پيش ۽ پاس ڪئي ويندي، ڇو ته جيڪڏهن بجيٽ جو اعلان عيد کان اڳ ڪيو ويو ته حڪومت لاءِ بجيٽ جي بحث جي لاءِ پارليامينٽ جي ميمبرن جي وڏي انگ کي پنهنجن پنهنجن ڳوٺن مان واپس گهرائڻو پوندو جيڪو هڪ ڏکيو عمل هوندو، ان ڪري پارلياماني بحث 7 جون تي ٿيڻ جو امڪان آهي. تنهنڪري اصولي طور تي ۽ قانوني لحاظ کان بجيٽ جي اعلان کانپوءِ فوري طور تي ايوان ۾ هڪ جامع بحث ٿيندو آهي ۽ فائنانس تي اسٽينڊنگ ڪميٽين کي بجيٽ جي تجويزن کي پڙهڻ ۽ ٻنهي ايوانن پاران ان جي منظوري کان اڳ (معنيٰ 30 جون کان اڳ) پنهنجي راءِ ڏيڻ جي قابل بڻائيندي آهي. ان کان علاوه وزيراعظم شهباز شريف ترڪي، آذر بائيجان، ايران ۽ وچ ايشيا ۽ وچ اوڀر جي ڪجھه ٻين دوست ملڪن جي طوفاني دوري تي وڃي رهيو آهي ۽ ذاتي طور تي بجيٽ جي سيٽنگن ۾ شامل نه ٿي سگهندو ۽ هو 29 مئي تي پرڏيھه مان واپس ايندو. نتيجي طور، وفاقي ۽ صوبائي ترقياتي منصوبن کي حتمي شڪل ڏيڻ لاءِ سومر (26 مئي) تي مقرر ڪيل سالياني پلان ڪوآرڊينيشن ڪميٽي (APCC) جي اجلاس کي به بعد ۾ مقرر ڪرڻ جي نئين تاريخ تائين ملتوي ڪيو ويو آهي.

قومي ٽيرف پاليسي جي تازي اوچتو اعلان سبب ڪجھه صنعتن لاءِ ڪچو مال ۽ اڌ تيار ٿيل شين تي ڪسٽم ٽيرف ۾ 19 کان 9.5 سيڪڙو تائين سخت گهٽتائي، اضافي ڪسٽم ڊيوٽي کي ختم ڪرڻ کان علاوه، لاڳاپيل صنعتي سيڪٽر ۾ تمام گهڻي پريشاني پيدا ڪئي آهي. وزيراعظم پاران هن سال بجيٽ ۾ شامل ڪرڻ لاءِ منظور ڪيل پنج سالن جي ٽيرف پاليسي طاقتور صنعتن کي جوابي مهم شروع ڪرڻ تي مجبور ڪيو آهي. ان سان گڏوگڏ، ايندڙ سال لاءِ دفاعي مختص ڪيل رقم جو هڪ غير مناسب  اثر بجيٽ تي به پوندو، جيڪو ناڻي واري وزير سان آخري ملاقات کان اڳ آءِ ايم ايف اسٽاف سان طئي نه ٿي سگهيو آهي، جيتوڻيڪ ايف بي آر جي اعليٰ عملدارن ۽ اسٽاف مشن جي وچ ۾ بحث گهڻي دير تائين جاري رهيو ته آءِ ايم ايف سان مصروفيتون هاڻي ايندڙ هفتي تائين عملي طور تي جاري رهنديون، جيستائين دفاعي بجيٽ کي حتمي شڪل ڏني وڃي ۽ نتيجي طور، مساوات جي آمدني واري پاسي ۽ بجيٽ تحت ٻيو تخمينو، بشمول وفاقي سرڪاري شعبي جي ترقياتي پروگرام جنهن جو هاڻي اندازو لڳايو ويو آهي RSITR ايندڙ بجيٽ تي عملي جي سطح تي بحث 14 مئي تي شروع ڪيو هو. ويجهي مستقبل ۾ سواءِ ڪيترن ئي شين تي ڪاربن ليوي جي ٽيڪس کي الڳ الڳ ڪري لاڳو ڪرڻ جي پيٽروليم ليوي جي شرح وڌائڻ جو ڪو به منصوبو ناهي، جيڪا لڳ ڀڳ 3 رپيا في ليٽر کان شروع ٿيندي ۽ ٻئي سال ۾ 5 رپين تائين وڌندي ته جيئن ڪلائيميٽ ريزيلينس سپورٽ فنڊ (RSF) جي ضرورت کي پورو ڪري سگهجي. پگهاردار طبقي، ريئل اسٽيٽ ۽ خرچن تي ضابطي جي قدمن تي آءِ ايم ايف حڪومتي عملي سان بحث ڪيو آهي، پر اهو اختيارين پاران پيش ڪيل متبادل وسيلن جي تابع رهندو، ڇاڪاڻ ته مالي استحڪام ايندڙ سال جي بجيٽ جي مرڪزي موضوعن مان هڪ هوندو.

هندستان جا اعتراض اٿيا جو جيئن ئي IMF عملي سان ڳالهيون ختم ٿيون ته آءِ ايم ايف فنڊ جي ترجمان واشنگٽن ۾ پنهنجي هيڊ ڪوارٽر ۾ هندستاني خدشن کي به رد ڪري ڇڏيو ته ان جي ايگزيڪيوٽو بورڊ پاران 1.4 بلين ڊالر جي اضافي RSF سپورٽ ۾ تازي منظوري ڏني وئي آهي، ان کان علاوه 7 بلين ڊالر جي ايڪسٽينڊڊ فنڊ سهولت (EFF) جي 1 بلين ڊالر جي ٻي قسط جي ورڇ آءِ ايم ايف ايگزيڪيوٽو بورڊ پاران اهو معلوم ڪرڻ کانپوءِ فنڊ جي منظوري ڏني وئي آهي ته پاڪستان ڪارڪردگي جي سڀني هدفن کي پورو ڪيو آهي ۽ معاشي ڍانچي جي سڌارن تي پڻ اڳڀرائي ڪئي آهي، آءِ ايم ايف جي ترجمان جولي ڪوزڪ هڪ باقاعده نيوز بريفنگ ۾ چيو آهي ته اسلام آباد لاءِ قرض پروگرام صرف پرڏيهي مٽاسٽا جي ذخيرن جي استحڪام لاءِ هوندو ۽ بجيٽ فنانسنگ سان لاڳاپيل نه هوندو. هڪ هندستاني صحافي ترجمان کان آءِ ايم ايف پاران پاڪستان کي تازي بيل آئوٽ پيڪيج بابت پڇيو ۽ چيو ته هندستاني حڪومت پاڪستان جي هن پيڪيج کي انهن علائقن جي تعمير نو لاءِ استعمال ڪرڻ جي منصوبابندي تي تمام گهڻي ناراضگي جو اظهار ڪيو آهي، جيڪي مبينا طور تي سرحد پار دهشتگردي جي حمايت ڪن ٿا. اصل ۾ آءِ ايم ايف وٽ ڪهڙا تحفظ آهن ته ان جا فنڊ عسڪري ادارن يا فوجي ڪارروائين جي لاءِ استعمال نه ڪيا ويندا. مسز ڪوزڪ جو چوڻ آهي ته آءِ ايم ايف جي ايگزيڪيوٽو بورڊ سيپٽمبر 2024 ۾ پاڪستان جي  اِي ايف ايف EFF پروگرام جي منظوري ڏني هئي. ان وقت پهريون جائزو 2025 جي پهرين ٽه ماهي لاءِ رٿيل هو ۽ ان وقت جي مطابق 25 مارچ 2025 تي آءِ ايم ايف اسٽاف ۽ پاڪستاني اختيارين  اِي ايف ايف EFF لاءِ پهرين جائزي تي اسٽاف سطح جي معاهدي تي پهتا هئا ته پوءِ معاهدو آءِ ايم ايف جي ايگزيڪيوٽو بورڊ کي پيش ڪيو ويو، جنهن 9 مئي تي جائزو مڪمل ڪيو، ان جائزي جي مڪمل ٿيڻ جي نتيجي ۾ پاڪستان کي ان وقت ادائگي ملي، مسز ڪوزڪ وضاحت ڪئي ته عالمي پئسي قرض ڏيندڙ وٽ پنهنجي پروگرامن جي تحت هڪ معياري طريقيڪار موجود هو، جنهن ان جي ايگزيڪيوٽو بورڊ کي ملڪن جي ترقي جو جائزو وٺڻ لاءِ قرض ڏيڻ جي پروگرامن جو وقتي جائزو وٺڻ جي اجازت ڏني هئي. بورڊ خاص طور تي اهو ڏٺو ته ڇا پروگرام ٽريڪ تي هو، ڇا پروگرام جي تحت شرطون پوريون ڪيون ويون آهن، ۽ ڇا پروگرام کي ٽريڪ تي واپس آڻڻ لاءِ ڪنهن به پاليسي تبديلين جي ضرورت هئي. حالانڪه پاڪستان جو پروگرام ملڪ جي سڀني گهربل هدفن کي ڪاميابي سان پورو ڪرڻ کان پوءِ منظور ڪيو ويو هو. حفاظتي اپائن جي سوال جي حوالي سان، هن واضح ڪيو ته آئي ايم ايف جي فنانسنگ ميمبرن کي ادائگي جي توازن جي مسئلن کي حل ڪرڻ جي مقصد لاءِ فراهم ڪئي وئي هئي، تنهنڪري پاڪستان جي صورت ۾ اي ايف ايف تحت حاصل ٿيندڙ سڀئي ادائگيون مرڪزي بينڪ جي ذخيرن ۾ مختص ڪيون ويون هيون. تنهنڪري اهي ادائگيون مرڪزي بينڪ وٽ آهن ۽ پروگرام تحت اهي وسيلا بجيٽ فنانسنگ جو حصو نه آهن. اهي بجيٽ جي حمايت لاءِ حڪومت ڏانهن منتقل نه ڪيا ويا آهن، آءِ ايم ايف پروگرام پاڪستان جي معيشت کي مستحڪم ڪرڻ ۾ مددگار ڪردار ادا ڪيو آهي. ترقي پذير ملڪن ۾ اقتصادي ترقي کي فروغ ڏيڻ ۾ قرض ڏيندڙ جي مثبت ڪردار کي اجاگر ڪيو آهي. پاڪستان جي اقتصادي ترقي ۾ آءِ ايم ايف جي ڪردار کي به تسليم ڪيو ويو آهي ۽ پڻ ساراهيو ويندو آهي. معاشي سڌارا ڪجھه بهتر آهن ۽ آءِ ايم ايف پروگرام جي عملدرآمد جي ڪوششن تي حڪومت کي اطمينان به آهي، جيڪي صحيح رخ ۾ اڳتي وڌي رهيا آهن. آءِ ايم ايف جو پاڪستان سان سهڪار ۽ تعاون هيل تائين ته بهتر رهيو آهي ۽ قومي معيشت کي بهتر بڻائڻ جي ڪوششن تي ناڻي واري وزارت جي به تعريف ڪري سگهجي ٿي.

پر حڪومتي نااهلي اها به آهي ته هو مهانگائي ڪنٽرول نٿي ڪري يا نٿي ڪرڻ چاهي، ان ڪري ته جتي آبادگار (هاري) ڏچي ۾ آهي اتي بروڪر (واپاري) عياشيءَ ۾ آهي، جو جڏهن ڪڻڪ لهي ٿي ته سستي ۽ واپاري وٽ اٽو مهانگو ۽ ساريون لهن ته انهن جو ملھه هٿ وٺي ڪيرايو ٿو وڃي ۽ مارڪيٽ ۾ وري ساڳيو اٽو اڻلڀ ۽ مهانگو. ان ڪري آءِ ايم ايف ان ڳالھه جو به گهرجائو آهي ته مهانگائي تي ضابطو آڻيو ۽ قيمتن ۾ استحڪام به ڪري ڏيکاريو، ڇو ته آءِ ايم ايف جا پيڪيج هجن يا حڪومتي پنهنجا معاشي بهتري وارا قدم، پر فائدو هڪ مخصوص ڪلاس کي ٿو پهچي ۽ غريب جي کيسي تي اها ئي ڪڙڪي ٿي رهي، ان ڪري حڪومت جي اهليت ۾ اها ڳالھه هجڻ گهرجي ته اهي پرائيس ڪنٽرول ڪن ۽ جيڪي به فائدا آءِ ايم ايف جي پيڪيج جي صورت ملن ٿا، اهي عوام تائين جيئن جو تيئن منتقل به ڪن، ڇو ته مهانگائي جي شرح ۾ گهٽتائي نٿي اچي، توڻي جو پيٽرول ۽ ڊيزل جون قيمتون به گهٽبيون رهيون آهن ۽ گذريل سال ڪنهن به صورت ايڏو وڏو اضافو نظر نه آيو يا ٻي صورت پيٽرول جي قيمتن ۾ استحڪام نه هئي، پر استعمال جي شين جي قميتن ۾ استحڪام پوءِ به ناهي، جنهن ڳالھه تي حڪومت پنهنجا ڪنٽرول ممڪن ڪري ته جيئن آءِ ايم ايف ۽ بجيٽ مان عام خلق کي ڪو فائدو پهچي.