پرنٽ ميڊيا جمهوريت جي بقا ۽ ادارن جي شفافيت جو ذريعو

پرنٽ ميڊيا تاريخ جو آئينو ۽ قومن جو شعور آهي ڪوبه ان حقيقت کان انڪار نٿو ڪري ته پرنٽ ميڊيا ڪنهن به قوم جو ثقافتي، دانشوراڻو ۽ تاريخي ورثو آهي. ان کي ختم ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ عنصر اصل ۾ عوام کي پنهنجي ڪمن ڪارڪردگين ۽ پرڪارن کان بي خبر رکڻ چاهين ٿا ته جيئن سندن ڪوتاهيون لڪي سگهن ائين پنهنجي عوام کي دوکو ڏئي سگهجي. اها هڪ وڏي سازش آهي جنهن جو مقابلو ڪرڻ هر شعور رکندڙ ماڻهوءَ جي قومي ذميداري ۾ اچي ٿو ته جيئن هو ان سلسلي ۾ عملي ڪردار ادا ڪري ۽ انهن عنصرن جي ڪوششن کي ناڪام بڻائي جيڪي عوام جي آواز کي خاموش ڪرائڻ چاهين ٿا. ان ۾ڪو شڪ ناهي ته پرنٽ ميڊيا کي معاشي چئلينجن سميت تمام گهڻا چئلينج درپيش آهن. پرنٽ ميڊيا کي سڀ کان وڏو چئلينج پنهنجي جياپي ۽ بقا جو چئلينج آهي، پنهنجي وجود برقرار رکڻ جو چئلينج آهي. ياد رکڻ جي ڳالهه اها آهي ته تبديلي کي تبديل نٿو ڪري سگهجي جو اها تبديلي وقت جي ضرورت آهي، پر دنيا کي تبديليءَ سان گڏ تبديل ٿيڻو پوندو آهي، جيڪي شيون تبديليءَ موجب تبديل ناهن ٿينديون، اهي فنا ٿي وينديون آهن. تبديلي آهر پاڻ کي تبديل ڪرڻ ئي بقا جو رستو آهي. اهو ئي اصول نئين ٽيڪنالاجين جي حوالي سان پڻ صادق اچي ٿو. هن وقت سڄي دنيا ۾ اخبارون جياپي جي جنگ وڙهي رهيون آهن دنيا جي ملڪن ۾ اخبارن جي بقا لاءِ پرنٽ ميڊيا کي ڊجيٽل ميڊيا ۾ تبديل ڪيو پيو وڃي. اخبارون اِي-پيپرز (e-paperse) جي صورت ۾ اچي رهيون آهن. ان تبديلي کي قبولڻ ۾  ئي بقا آهي. ٽي وي، ويب سائيٽس جي ذريعي مواد پڙهندڙن تائين تيزيءَ سان پهچي رهيو آهي. اهڙي صورتحال ۾ پرنٽ ميڊيا جو ڪارج ختم ٿي وڃي ٿو. اها ڳالهه ڪنهن حد تائين درست آهي، پر صفا ايئن ڪوبه ڪونهي. پرنٽ ميڊيا اڄ به دنيا ۾ ڌاڪو ڄمائي ويٺي آهي. اها جدا ڳالهه آهي ته مصروفيت سبب پڙهندڙن جي تعداد ۾ گهٽتائي ٿي رهي آهي.

دنيا جي ملڪن ۾ پرنٽ ميڊيا کي جياپي لاءِ پنهنجي مزاج ۾ تبديلي آڻڻي پوندي، ڇو ته اها ئي انفراديت ان کي زنده رکندي ۽ اها آهي تحقيقاتي صحافت ڏانهن وک وڌائڻ ۾ ڪردار ادا ڪندي. پرنٽ ميڊيا جا پڙهندڙ تعداد ۾ گهٽ ضرور ٿيا آهن، پر اهي ختم ناهن ٿيا. يقينن اهي ئي پرنٽ ميڊيا جا ادارا ختم ٿي ويندا، جيڪي ٽيڪنالاجيءَ جي تبديلي کي نه قبوليندا. پرنٽ ميڊيا کي پنهنجي جياپي لاءِ وقت سان گڏ جديد ٽيڪنالاجي سان هم آهنگ ٿيڻ جي ضرورت آهي. لچڪ پيدا ڪرڻ جي ضرورت آهي. دنيا جي وڏين وڏين اخبارن به پاڻ ۾ تبديلي پيدا ڪئي، جديد ٽيڪنالاجيءَ سان پاڻ کي هم آهنگ ڪيو، پاڻ کي ڊجيٽل قالب ۾ آندو ۽ سمويو، صرف انهن ئي ملڪن ۾ اخبارن جي صورت برقرار رهي. ٽيڪنالاجي جو جديد دور اچي چڪو آهي، پر ماڻهن جو وڏو تعداد اڃان تائين ان کي اهڙي ئي صورت ۾ قبول نه پيو ڪري. جيستائين پرنٽ ميڊيا مڪمل طور تي ڊجيٽل ميڊيا ۾ سمائجي وڃي، تيستائين واري عبوري عرصي ۾ پرنٽ ميڊيا جي وڏي اهميت رهندي.

هن وقت سڄي دنيا ۾ ميڊيا جي ترقي سان، اهو واضح ٿي ويو آهي ته پرنٽ ميڊيا نه رڳو ڪنهن به قوم جي دانشوراڻي منظر نامي کي شڪل ڏيڻ ۽ شعور اجاڳر ڪرڻ جو هڪ موثر ذريعو رهيو آهي، پر ان جي اعتبار ۽ تحقيقي نوعيت ان کي اليڪٽرانڪ ۽ سوشل ميڊيا جي مقابلي ۾ هڪ منفرد ۽ ممتاز مقام پڻ ڏنو آهي. اڄ به دنيا جي مهذب ۽ ترقي يافته ملڪن ۾ پرنٽ ميڊيا کي پاليسي سازي، جمهوريت جي بقا ۽ ادارن جي شفافيت جو اهم ذريعو سمجهيو ويندو آهي. جڏهن ته ٽين دنيا جي رياستن ۾ جيڪي نو آبادياتي ورثي سان گڏ آهن، اتي هميشه آزاد سوچ ۽ تنقيدي صحافت کي محدود ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي آهي. ماضي ۽ حال ۾ مختلف حڪومتن پاران اخبارن جي بندش، اشتهارن تي پابنديون ۽ صحافين تي دٻاءُ ان ڳالهه جو ثبوت آهن ته پرنٽ ميڊيا جي حڪمران طبقو هميشه طاقت کان ڊڄندو رهيو آهي. خاص طور تي نيم خود مختيار علائقن ۾ اهم اشو عام آهي جتي علائقائي پرنٽ ميڊيا مسلسل حملي هيٺ آهي، مقامي مسئلن کي دٻائڻ ۽ رياستي بيانيي کانسواءِ ڪنهن به آواز کي پکڙجڻ کان روڪڻ لاءِ ڪم ٿي رهيو آهي. پاڪستان جي سڀ کان وڌيڪ حساس ۽ پٺتي پيل علائقن ۾ پرنٽ ميڊيا خلاف کنيل قدمن جي شدت ٻين علائقن جي ڀيٽ ۾ تمام گهڻي سخت ۽ منظم نظر اچي ٿي. هي هڪ سوچيل سمجهيل منصوبو لڳي ٿو جنهن جو مقصد نه رڳو علائقي جي عوامي آواز کي دٻائڻ آهي، پر اتي جي تعليم يافته طبقي کي بيروزگار ڪري بدامنيءَ کي هٿي ڏيڻ آهي.

اهو واضح آهي ته ملڪ جا هزارين خاندان آهن، جيڪي سڌي يا اڻ سڌي طرح پرنٽ ميڊيا سان لاڳاپيل آهن، جن جي گذر سفر جو واحد ذريعو اهو شعبو آهي. انهن کي روزگار کان محروم ڪرڻ جا منفي اثر يقيني طور تي سماجي بيچيني، محرومي جي احساس ۽ سياسي انتشار جي صورت ۾ ظاهر ٿي سگهن ٿا. قوم پرست پارٽيون، موجوده حڪومت ۾ اسيمبلي ميمبر، خاص طور تي اهي ميمبر جيڪي عوام پاران چونڊيا ويا آهن ۽ ايوان ۾ موڪليا ويا آهن، انهن کي هن ذميواري کان نه ڀڄڻ گهرجي. اهو انهن جو فرض آهي ته پرنٽ ميڊيا جي تحفظ ۽ واڌاري لاءِ آواز اٿارين، نه رڳو ايوان اندر، پر ان کان ٻاهر به انهن جو آواز گونجندو رهي. جيڪڏهن اهي اهو فرض پورو ڪرڻ ۾ ناڪام ٿيا ته سڀاڻي تاريخ ۽ عوام ضرور انهن کان پڇندا ته جڏهن ميڊيا جو آواز دٻايو پيو وڃي ته اهي خاموش ڇو رهيا. دنيا جون ڪيتريون ئي وڏيون اخبارون، جهڙوڪ: واشنگٽن پوسٽ، ڊان نيوز وغيره جيتوڻيڪ سياسي طور تي نظرياتي آهن، پر هميشه رياستي مفادن ۽ قومي بقا جي حفاظت ۾ سنجيده، مثبت ۽ تعميري ڪردار ادا ڪيو آهي.

جڏهن ته ميڊيا جي پابندي يا محدوديت هن دنيا جي ڪمزور قومن کي وڏو نقصان پهچايو آهي. ساڳئي طرح، هندستان ۾ مزمندر اخبار، جنهن پاڪستان ۽ هندستان جي آزادي جي تحريڪ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو ۽ روس ۾ پراودا اخبار، جنهن 1910 کان 1914 تائين هڪ دانشوراڻي ۽ عوامي شعور جي تحريڪ شروع ڪئي، جنهن جي نتيجي ۾ هڪ تاريخي انقلاب آيو، اهي سڀئي مثال ان ڳالهه جو ثبوت آهن ته پرنٽ ميڊيا قومن جي تقدير بدلائڻ جي طاقت رکي ٿي. آخر ۾، اهو زور ڏيڻ ضروري ٿو سمجهان ته جيڪڏهن پاڪستان جي ڪنهن به حصي ۾ پرنٽ ميڊيا کي دٻائڻ يا ختم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وڃي ٿي ته اها نه رڳو جمهوري روايتن جي خلاف آهي، پر اظهار جي آئيني حق جي به خلاف آهي. ان جي خلاف فوري ۽ منظم مزاحمت وقت جي سڀ کان وڏي ضرورت آهي. پرنٽ ميڊيا کي بچائڻ اصل ۾ پاڪستان کي بچائڻ آهي.ڇاڪاڻ ته پاڪستان جو مستقبل ان جي يونٽن سان آهي. جيڪڏهن اهڙيون سرگرميون يونٽن ۾ ٿين ٿيون ته رياست جو مستقبل خطري ۾ پئجي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته هن وقت ذهني آزادي ۽ باشعور قوم جي کوٽ آهي.