ذوالفقار علي ڀٽو پاڪستان جي تاريخ جي انهن لازوال ۽ بي مثال شخصيتن منجهان هڪ آهي، جنهن پنهنجي ذاتي قيادت، جمهوري اصولن ۽ عوامي نظرين جي وسيلي ملڪ جي تقدير تي ڳوڙهو اثر ڇڏيو. هو نه صرف هڪ قابل سياستدان هو، بلڪه هڪ نظريو ڏيندڙ ۽ عوام جي مسئلن جو حقيقي نمائندو پڻ هو. ذوالفقار علي ڀٽي 5 جنوري 1928 ۾ سنڌ جي خوبصورت شهر لاڙڪاڻي ۾ جنم ورتو. هو هڪ پڙهيل لکيل ۽ سياسي شعور رکڻ واري خاندان سان تعلق رکندو هو۔ شروعاتي تعليم مڪمل ڪرڻ کانپوءِ ڀٽي صاحب انسٽيٽيوٽ آف پاليسيز، يونيورسٽي آف اسٽوڊنٽس ۽ آڪسفورڊ يونيورسٽي ۾ تعليم حاصل ڪئي، جتي هن سياست ۽ بين الاقوامي تعلقات ۾ قابليت حاصل ڪئي. تعليم مڪمل ڪرڻ کانپوءِ ڀٽي صاحب پاڪستان واپس اچي قانون ۽ سياست جي شعبن ۾ قدم رکيو ۽ ستت ئي سياسي ميدان ۾ نروار ٿي ويو.
1970 وارين چونڊن کانپوءِ پاڪستان ۾ سياسي بحران وڌڻ لڳو. 1971 ۾ اوڀر پاڪستان جي عليحدگي کانپوءِ ملڪ کي نوان چئلينج وڪوڙي ويا، پر انهيءَ دوران ئي ذوالفقار علي ڀٽي 1971ع ۾ وزيراعظم جو عهدو سنڀاليو ۽ پاڪستان کي هڪ نئين دور ۾ وٺي وڃڻ لاءِ اڻٿڪ ڪوشش ڪيائين. سندس حڪومتي دور ۾ ڪيترائي اهم ڪارناما ڏسڻ ۾ آيا، جنهن مان سڀ کان اهم ڳالهه اها آهي ته سندس دور ۾ 1973 ۾ ملڪ کي آئين مليو. جنهن ۾ جمهوري اصول، شهري آزادي ۽ وفاقي ڍانچو چٽو ڪيو ويو ۽ سڀ کان وڏي ڳالهه اها آهي ته هن آئين تي وفاق جا چارئي صوبا گڏيل طور راضي هئا هن وڏي پيماني تي خانگي ملڪيتن کي قومي تحويل ۾ وٺڻ لاءِ اثرائتا قدم کنيا. بينڪن، ڪارخانن ۽ صنعتي ادارن کي رياست جي ڪنٽرول ۾ آندو، پر بدقسمتيءَ سان نتيجا اهي نه نڪتا جن جي لاءِ اهي قدم کنيا ويا هئا ۽ اڄ وري ملڪ ۾ قومي ادارا خانگي تحويل ۾ ڏيڻ جون تياريون ٿي رهيون آهن. جنهن مان پي آءِ اي ملڪ جي قومي ايئرلائين خانگي شعبي کي وڪرو ڪري ڏني وئي آهي. ڀٽي صاحب پاڪستان جي پرڏيهي پاليسي کي مضبوط ڪيو. خاص طور تي ڀارت سان تعلقات ۾ توازن قائم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي ۽ اسلامي ملڪن ۾ پاڪستان جي قيادت کي واڌ ڏني. سندس کنيل عوام دوست قدمن ۽ پاليسين جي ڪري هو عوام جي دلين ۾ هڪ خاص مقام رکندو هو. هو پنهنجن عوامي تقريرن، عوامي منصوبن ۽ عوامي فلاحي منصوبن جي وسيلي پاڪستان جي عام ماڻهو جي سياست جو نمائندو بڻيو. ان جا بيان ۽ نظريا اڄ به سياسي سوچ جي لاءِ رستي جي روشني آهن.
ڀٽو جي دور حڪومت ۾ عوامي مقبوليت جي باوجود سياسي ۽ فوجي ڇڪتاڻ وڌندي وئي. 1977 وارين چونڊن کانپوءِ ملڪ ۾ سياسي هنگاما ٿيا ۽ فوج جي هڪ غير جمهوري قدم جي تحت ذوالفقار علي ڀٽو کي اقتدار تان هٽايو ويو. بعد ۾ کيس عدالتي ڪارروائي کانپوءِ هڪ ڪوڙي الزام تحت موت جي سزا ٻڌائي وئي، جيڪا سزا پاڪستان جي تاريخ ۾ هڪ ڪاري باب جي طور تي سڃاتي وڃي ٿي. جنهن کي سپريم ڪورٽ قاضي فائز عيسيٰ جي دور ۾ عدالتي قتل قرار ڏئي کيس باعزت بري ڪيو.
