بجليءَ کان سولر تائين جو سفر

ڳوٺن توڙي شهرن ۾ بجلي جو وقفي وقفي سان اچڻ ڪا غير معمولي ڳالهه نه آهي. اڳ جڏهن بجليءَ جو وجود ئي نه هو ته ڳوٺن جا ماڻهو وڻ هيٺان کٽ رکي ڪچهريءَ ۾ لڳي ويندا هئا ۽ کين گرميءَ جو احساس ئي نه ٿيندو هو يا وري پاڻيءَ جي واٽر يا شاخ ۾ وڃي وهنجندا هئا ۽ گرميءَ کان نجات ملي ويندي هئي. وقت گذرندي ڳوٺن ۾ بجليءَ اچي وئي ۽ هرڪو خوشيءَ مان جهُمريون پائي نچڻ لڳو ته اسان جو ڳوٺ جديد دور ۾ داخل ٿي ويو، اونداهي روشنيءَ ۾ تبديل ٿي وئي،  گرمي گهٽائڻ لاءِ خرچ ڪري پنکا لڳراياسين. ڳوٺ ۾ گهرن جي چوڌاري لڳل لوڙها ڪڍرائي شاهي ڪوٽ ٺهرائي ڇڏياسين. ڪچا گهر ختم ڪري پڪين سرن ۽ سيمينٽ سان محل ٺهرائي ڇڏياسين. ان کانپوءِ پنهنجي گهر لاءِ الڳ الڳ بجليءَ جو ميٽر هڻايوسين ۽ احتياط طور بجلي استعمال ڪئي سين ته متان يونٽ وڌيڪ اچن ۽ بل زياده ڀرڻو پوي. ڪافي احتياط کانپوءِ به 100 يونٽ هلي پيا وڃن، پر بجليءَ جي بل ۾ 500 کان وڌيڪ يونٽ ڄاڻايا پيا وڃن. ڪيتريون ئي شڪايتون ڪرڻ باوجود هر مهيني 10 ڀيرا واپڊا آفيس جا چڪر لڳائي يونٽ گهٽ ڪرائيندا هئاسين.

واپڊا وارن جو چوڻ هوندو هو ته هينئر وارو بل جمع ڪرايو باقي مٿئين مهيني سيٽ ڪري وٺنداسين. وري ٻئي مهيني به “ساڳيو ڳن ساڳي ڪهاڙي”. نيٺ ٿڪجي واپڊا وارن جي پاليسيءَ تي هلڻ لڳاسين ۽ ميٽر جا چند يونٽ ۽ ڪنڊي جا 1000 رپيا ڏئي مفت بجليءَ سبب سياري ۾ هيٽر ۽ گرميءَ ۾ ايئرڪنڊيشن جا مزا ماڻڻ لڳاسين. وقت سان گڏ سختي ٿيڻ لڳي ۽ ڪنڊيءَ جو ريٽ وڌي ويو ۽ يونٽ به مهانگا ٿي ويا. تنهنڪري ميٽر ئي ڪٽرائي واپڊا وارن وٽ جمع ڪرائي ڇڏيوسين ۽ رڳو ڪنڊيءَ جا 5000 هزار لائين مين کي ڏئي خوش ٿيندا رهياسين، پر اهو سلسلو به گهڻو وقت نه هليو ۽ بجليءَ جي شديد لوڊشيڊنگ ٿيندي رهي. اسان ڳوٺ ڇڏي شهر ۾ رهڻ لڳاسين، پر اتي به تنگ گهٽيون ۽ تنگ گهر،  گرمي سان ڀريل هوندا هئا، پر هاڻي ڪجهه خوش قسمت اتي به واپڊا جي رحم و ڪرم تي هلندا هئا. ان ڪري اسان به انهن ماڻهن سان واسطا رکيا جيڪي 18 ڪلاڪ بجلي مان فائدو حاصل ڪندا هئا، پوءِ اچانڪ الائي ڇا ٿي ويو جڏهن ارڙهن ڪلاڪن واري بجلي 18 ڪلاڪن جي لوڊشيڊنگ ۾ تبديل ٿي وئي ۽ ماڻهن جا وڏا بل اچڻ لڳا ته ماڻهو مجبور ٿي پيا ته 200 يونٽ بجلي جو بل 3000 هزار جي هيٺ ۽ 201 يونٽ ٿي ويو ته 10 هزا کان مٿي.

واپڊا پاران هي ڌاڙو ڏينهن ڏٺي جو رياستي سرپرستي ۾ بدمعاشي سان هنيو پيو وڃي. ڪنهن کي ڪو خوف ۽ ڊپ ناهي. غريب ماڻهو حرام خورن جي ظلم هيٺ پيسجن پيا. دنيا جي ڪنهن به ملڪ ۾ پنهنجي ئي ملڪ جي عوام جو رت چوسڻ جو اهڙو مثال ڪٿي به نٿو ملي. اهو ظلم ڏسي ماڻهو پنهنجي بچيل پونجي ۽ گهر جا زيور وڪرو ڪري سولر لاءِ پئسا ڪمايا ۽ ٻه سولر پينل لڳايا، هڪ اسٽيم جنريٽر لڳايو ته جيئن زندگي آسان ٿي سگهي، پر جڏهن سرڪار کي ماڻهن جي سڪون سان زندگي گذارڻ جي خبر پئي ته حڪمران پريشان ٿي ويا ۽ ڏينهن رات سوچڻ لڳا ته عوام کي ڪيئن پريشان ڪجي. آخر ان نتيجي تي پهتا ته سولر سسٽم ايترو مهانگو ڪريو جو غريب نه وٺي سگهي ۽ ان ۾ وڏي حد تائين ڪامياب به ٿي ويا، پر ان جي باوجود به غريب ماڻهن ڍور ڍڳا کپائي قرض کڻي سولر پليٽ، بيٽري ۽ پنکا خريد ڪيا. مطلب ته مهانگي بجلي ۽ ان جا بل ادا ڪندڙ صارفين مجبور ٿي سستي انرجي ڏانهن منتقل ٿي رهيا آهن. جڏهن ته توانائي واري وفاقي وزير جو چوڻ آهي ته ماضيءَ ۾ اسان گهٽ ۾ گهٽ قيمت جي پاليسي اختيار نه ڪئي هئي، پر هاڻي هي پاليسي گهٽ ۾ گهٽ قيمت تي ٻڌل هوندي. سڀ کان پهرين، سوال اهو آهي ته اسان اهو ڇو نه ڪيو؟ ۽ هن پاليسي پاڪستان کي ڪيترو نقصان پهچايو؟ ٻيو جڏهن عوام سولر جي آپشن ڏانهن وڃي رهيو آهي ته توهان ان تي ڳنڍ وجهي انهن لاءِ مهانگو ڇو بڻائي رهيا آهيو ۽ پوءِ نيٽ ميٽرنگ پاليسي کي عوام لاءِ تڪليف ڇو بڻائي رهيا آهيو. مسئلو عوام لاءِ آهي، جڏهن بجلي جي طلب ڪئي ويندي آهي ته هر شيءِ مهانگي هوندي آهي. بجلي جي وڌيڪ قيمتن جي ڪري، صنعتون وڏي پيماني تي بند ٿي رهيون آهن، جنهن سان بيروزگاري وڌي رهي آهي. پوءِ آڊيٽر جنرل اسان کي ٻڌائي رهيو آهي ته بجلي ورهائيندڙ ڪمپنيون 244 ارب جو اوور بل ڪري رهيون آهن. صرف هڪ مهينو مون صارفين کي 47.81 ارب رپين جا اضافي بل موڪليا آهن. ٻئي طرف توانائي جو وزير اهو به چئي رهيو آهي ته نيٽ ميٽرنگ سسٽم ختم ٿي ويندو (يعني عوام کي وڌيڪ تڪليف نه ايندي). واپڊا جي موجوده پاليسي بچيل صارفين تي اضافي بار وجهي رهي آهي.

نقطو اهو آهي ته اضافي بار توهان جي بجلي ورهائيندڙ ڪمپنين وارا وجهي رهيا آهن، جيڪي پنهنجي خراب ڪارڪردگي کي لڪائڻ لاءِ لفظن جي جنگ ۾ ملوث آهن. ڇا انهن تي ڌيان ڏيڻ ضروري آهي. حڪومت آءِ ايم ايف جي مطالبن جي ڪري بجليءَ جي قيمتن ۾ بار بار واڌ ڪرڻ تي مجبور آهي. 2000ع کان وٺي، بجلي جي قيمتن ۾ 155 سيڪڙو تائين اضافو ٿيو آهي، ايتري قدر جو بل ڪڏهن ڪڏهن گهر جي ڪرائي کان به وڌيڪ هوندا آهن. انهيءَ سبب جي ڪري پاڪستان جا ماڻهو ڪنهن نه ڪنهن توانائي جي ذريعن ڏانهن وڌي رهيا آهن. ماڻهو پاڪستان جي بجلي نظام کان مايوس آهن ۽ سوچين ٿا ته شمسي توانائي حاصل ڪرڻ بهتر آهي.

هن وقت حڪومت جي پريشانيءَ جو وڏو سبب آءِ پي پيز جو اٺ ارب قرض آهي، تنهنڪري حڪومت قومي گرڊ استعمال ڪندڙن جي گهٽتائي کان ڊڄي رهي آهي. گذريل مهيني، حڪومت سولر پينلز تي هڪ نئون ڏهه سيڪڙو ٽيڪس لاڳو ڪيو ته توانائي وزارت صارفين کان سولر توانائي جي خريداري جي شرح گهٽائڻ جي تجويز پيش ڪئي. عوام سولر پينلز تي لاڳو ٽيڪس کي غير منصفاڻه سمجهي ٿو. ٻئي طرف نيٽ ميٽرنگ جي معاملي ۾ ڪيل فيصلو پڻ غير منصفاڻه آهي. جنهن تحت صارفين کان هڪ يونٽ ستر رپين جي بدران صرف ڏهه رپين ۾ خريد ڪيو ويندو. هي سڄو مسئلو حڪومت جي پنهنجن فيصلن جي ڪري آهي. آخرڪار، حڪومت ايترا پاور پلانٽ ڇو لڳائڻ جي اجازت ڏني، جڏهن ته ملڪ ۾ ڪوبه فارم نه هو؟ پوءِ ايترن سالن تائين انهن سان معاهدا ڪيا ۽ انهن پاور پلانٽس کي وقت بوقت ادائگيون پڻ ڏنيون، جيڪو قومي خزاني لاءِ هڪ وڏو نقصان هو.

حافظ صاحب کي ته ڇڏيو، جنهن ڌرڻا هنيا ۽ آءِ پي پيز سان معاهدا ختم ڪرڻ جو مطالبو ڪيو، جنهن جي ڪري ڪجهه سان معاهدا به ختم ڪيا ويا، پر حڪومت اڃان تائين صحيح فيصلا ڪرڻ لاءِ تيار ناهي. اها نه ته بجلي چوري کي روڪڻ تي سنجيده ڌيان ڏئي ٿي ۽ نه ئي سرڪاري ملازمن، اسٽيبلشمينٽ ۽ واپڊا ملازمن کي مفت بجلي فراهم ڪرڻ بند ڪري ٿي. اهو سسٽم صرف غريب ماڻهن کي نشانو بڻائي ٿو، اهو ماڻهن کي گرڊ مان بجلي حاصل ڪرڻ کان روڪي ٿو. هاڻي هڪ ڳالهه ٿي چڪي آهي ته شمسي توانائي ملڪ جو مستقبل آهي ۽ ٻارڻ کان پاڪ، سستي بجلي ترقيءَ جو روشن رستو آهي.