سنڌ جي تهذيب جي رڳن ۾ ٻوليءَ جو رت وهي ٿو. انهيءَ رت جي روانگي کي محفوظ، معياري ۽ جديد دور سان هم قدم ۽ هم آهنگ رکڻ لاءِ سنڌ حڪومت 1990ع جي ترميمي قانون تحت سنڌي ٻوليءَ جي اٿارٽي Sindhi Language Authority-SLA قائم ڪئي، جنهن جو مستقل هيڊڪوارٽر حيدرآباد، قاسم آباد ۾ آهي. مقصد صاف سنڌي ٻوليءَ جي ترقيءَ لاءِ پاليسي، معيار جو تعين، تدريس ۽ اشاعت ۾ درست ٻوليءَ جو استعمال ۽ سرڪاري/نيم سرڪاري دستاويزن ۾ ٻوليءَ جو صحيح ۽ باقاعده استعمال.
قيام ۽ ڪارڻ: سنڌ اسيمبليءَ جي “Use of Sindhi Language Act, 1972” ۽ 1990ع جي ترميمن جي پسمنظر ۾ اٿارٽي جو قيام ٿيو ته جيئن سنڌي کي تعليم، ميڊيا، درسي ڪتابن، سرڪاري خط و ڪتابت ۽ نشر و اشاعت جي مڪمل سلسلي ۾ بنيادي حيثيت ملي. پهرين بورڊ آف گورنرز جي صدارت نامور محقق ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ وٽ رهي.
اٿارٽيءَ جا چيئرمين- اٿارٽيءَ جي قيادت ڪيترن علمي شخصيتن ڪئي: ڊاڪٽر نبي بخش بلوچ (1991-1994)، نواز علي شوق، نبي بخش قاضي، ممتاز مرزا (اضافي چارج)، امر جليل، غلام علي الانا (1998-2001)، ڊاڪٽر محمد قاسم ٻگھيو (2001-2005)، عبدالقادر جوڻيجو (2005-2008)، ڊاڪٽر فهميده حسين (2008-2015)، پوءِ ڊاڪٽر عبدالغفور ميمڻ، ڊاڪٽر محمد علي مانجھي ۽ 5 آگسٽ 2022ع کان موجوده چيئرمين ڊاڪٽر اسحاق سميجو.
ترقي جو دور :ڊاڪٽر فهميده حسين جو ڊگهو دور (2008-2015)، اداري کي اشاعتي سڌاري، لغتن جي ڪم ۽ سنڌي ٻولِي تحقيقي جرنل جي باقاعدگيءَ سان ادارتي سٽاءُ مليو. ان دور ۾ تدريس/خانگي اسڪولن بابت بحث به اڀريو، جنهن ۾ اختياريت جي حدن تي تنقيد ۽ وضاحتون سامهون آيون.
انسٽيٽيوٽ آف سنڌي ڪمپيوٽنگ ۽ ڊجيٽل جهتون: 2017ع ۾ سنڌي OCR جو پهريون بِيٽا جاري ٿيو، موبائل ايپس، آن لائين لغت ۽ يونيڪوڊ/ ڪمپيوٽنگ لاڳاپيل ڪم تي نظامتي اڳڀرائي ٿي.
موجوده دور (ڊاڪٽر اسحاق سميجو): ٻوليءَ کي قومي ٻولين جي درجي بابت آگاهي مهمون، عوامي گڏجاڻيون ۽ ميڊيا تي ذميوار پوزيشننگ؛ فيبروري 2025ع ۾ قومي حيثيت بابت مهم هلي.
ڪاميابين جو جائزو: “سنڌي ٻولِي” جرنل جي تسلسل سان سنڌي لسانيات/ادب ۾ جديد تحقيقي بحث پيدا ٿيو، تازن عددن تائين مواد آن لائين موجود آهي. ڊجيٽل رسائي: آن لائين لغتون ۽ موبائيل ايپس وسيلي اَڌ لک کان وڌيڪ مدخلن تائين عام رسائي؛ يوزر- فرينڊلي سرچ ۽ ملٽي لِنگول فيچرز سان. ڪمپيوٽنگ ۾ واڌارو :OCRورڊ نيٽ/ڪورپس جهڙا منصوبا (ايمبائل/ساٿي اداري وسيلي) سنڌي کي جديد NLP دنيا ۾ آندو. وارثي ادب جي ڊجيٽل سنڀال، ڀٽائي پيڊيا جهڙي منصوبي سان شاھ جي رسالي جا ترجما/ٽيڪسٽ، آڊيو، لکتون ۽ ٽرانسليشن گڏ ٿي هڪ معياري گيٽ وي تي اچن ٿا.
پنهنجي سونپيل ڪمن ۾ ڪامياب: معيار بندي/اشاعت، هِن محاذ تي اٿارٽي نمايان آهي املا/اسلوب، لغتن ۽ جرنل ذريعي عملي اثر پيو. (مٿين ذريعن موجب) ڊجيٽلائزيشن: پورٽلز/ايپس ۽ OCR ذريعي وڏو جهٽڪو مليو؛ يونيورسٽين/تحقيقي حلقن ۾ سنڌي متن سان ڪم آسان ٿيو. تعليم ۾ نفاذ: سرڪاري سطح تي قانون/قراردادن باوجود خانگي اسڪولن ۾ مڪمل ۽ يڪسان عملداري مسلسل چيلينج رهي آهي. جيتوڻيڪ 2019ع ۾ لازمي تدريسي فيصلا ٻيهر زور سان آيا.
چيلينج ۽ رڪاوٽون: (1) ادارياتي سياست ۽ سفارشي تهذيب- 2012ع ۾ ڪارڪردگيءَ بابت سخت تنقيد سامهون آئي “ڪرونيزم” ۽ رڳو ڪتاب ڇپائڻ تائين ڪم محدود ٿيڻ جهڙيون ڳالهيون؛ اهڙا بحث ادارتي شفافيت ۽ ميرٽ جي ضرورت ڏيکارين ٿا. (2) نفاذ جون حدون- خانگي اسڪولن تي سنڌي پڙهائڻ جو حتمي نفاذ تعليم کاتي/ضابطن سان ڳنڍيل آهي، جنهن ۾ اٿارٽيءَ جي اختيارن جون حدون آهن. (3) وسيلن جي تسلسل ۽ فني صلاحيت- ڊجيٽل منصوبا OCR، ورڊنيٽ، ڪورپس کي ڊگهي مدي وارا وسيلا، سروس ۽ ماهر گهربل ڪڏهن عالمي معيار تائين پهچڻ لاءِ گڏيل پارٽنرشپس ضروري ٿينديون. (4) سماجي رويا ۽ زبانن جي سياست- وڏن شهرن ۾ انگريزي/اردو جو غلبو، ٻارن سان گهر ۾ مادري ٻولي ڳالهائڻ جو گهٽجڻ ۽ بورڊن/سائن بورڊن تي سنڌي لکڻ جي پابنديءَ جو سماجي نفاذ. اهي سڀ موضوع اڃان به ڪم گهُرن ٿا.
مستقبل جو واٽ نقشو: تعليمي لاڳاپو مضبوط ڪريو- خانگي تعليمي بورڊن سان MOUاسڪولن لاءِ تيار- استعمال نصابي ڪِٽس ۽ آن لائين تربيت. ڊيٽا- ڊرائيوَن زبان پاليسي: ڪورپس/ورڊ نيٽ کي کليل ڊيٽا جي حيثيت ڏيو ته يونيورسٽيون ۽ انڊسٽري گڏجي سنڌي NLP ايڪو سسٽم ٺاهين. ميڊيا/ڊجيٽل ڪيمپن: جهڙيءَ طرح 2025ع جي آگاهي مهم هلائي، اهڙيون ٻيون موضوعي مهمون، ٻارن جي ڪتابن، بايو لنگول تعليم ۽ سائن بورڊ مهم کي تسلسل، شفافيت ۽ ميرٽ: بورڊ ۽ انتظامي مقررين ۾ کليل اشتهار سازي، ڪارڪردگيءَ جا ساليانا اشاريه ۽ آن لائين “اِيڊيٽرز نوٽ/پروگريس ڊائري” شايع ڪرڻ.
انجام ايڏي راھ، ايڏو سفر: سنڌي ٻوليءَ جي اٿارٽي پنهنجي قيام کان وٺي ڪتاب، لغت، جرنل ۽ هاڻ ڊجيٽل اوزارن وسيلي سنڌيءَ لاءِ پُل تعمير ڪيو آهي. ڪٿي ڪٿي ادارتي کاتن جي سرحدن، وسيلن ۽ سماجي روين سبب سفر سست ٿيو، پر واٽ صاف آهي: علم، تحقيق ۽ ٽيڪنالاجيءَ جي ميڙ سان سنڌي نه رڳو زنده، پر زماني سان زنده دل رهندي.
سنڌ جي تهذيب جي رڳن ۾ ٻوليءَ جو رت وهي ٿو. انهيءَ رت جي روانگي کي محفوظ، معياري ۽ جديد دور سان هم قدم ۽ هم آهنگ رکڻ لاءِ سنڌ حڪومت 1990ع جي ترميمي قانون تحت سنڌي ٻوليءَ جي اٿارٽي Sindhi Language Authority-SLA قائم ڪئي، جنهن جو مستقل هيڊڪوارٽر حيدرآباد، قاسم آباد ۾ آهي. مقصد صاف سنڌي ٻوليءَ جي ترقيءَ لاءِ پاليسي، معيار جو تعين، تدريس ۽ اشاعت ۾ درست ٻوليءَ جو استعمال ۽ سرڪاري/نيم سرڪاري دستاويزن ۾ ٻوليءَ جو صحيح ۽ باقاعده استعمال.
