ڇانھين يا هنداڻو فلسطيني جدوجهد جي هڪ طاقتور ۽ پائيدار علامت طور اڀري آهي، جيڪا فلسطين جي حمايت ۾ ٿيندڙ مظاهرن، سوشل ميڊيا پليٽ فارمن ۽ فني تخليقن ۾ نمايان طور تي نظر اچي ٿي. ان جا چمڪندڙ رنگ جھڙوڪ: سائي ۽ اڇي کل، ڳاڙهو ڳر ۽ ڪارا ٻج جيڪي فلسطيني جهنڊي جي رنگن سان گهڻي مشابهت رکن ٿا، جيڪي ان کي هڪ نازڪ، پر سورھيه علامت بڻائين ٿا، جيڪا ان جهنڊي جي جاءِ وٺي ٿي، جنهن کي مختلف صورتحال ۾ پابندين ۽ حدبندين کي منهن ڏيڻو پيو آهي. هن علامت جي شروعات جيئن فلسطيني فنڪار سليمان منصور بيان ڪئي، ستم ظريفاڻي آهي ۽ فلسطيني جدوجهد جي خلاف سنسرشپ ۽ قبضي جي تاريخ ۾ گهريون پاڙون رکي ٿي. ڇانھينءَ جو هي سفر هڪ ثقافتي بنيادي شيءِ کان عالمي سياسي علامت تائين، ان جي پيچيده تاريخي مفھومن ۽ جديد سرگرمين جو هڪ ڊگهو داستان آهي.
فلسطيني تناظر ۾ ڇانھين جي سياسي اهميت جو سرو 1980ع واري ڏهاڪي تائين لڳايو وڃي ٿو، جڏهن والاريل فلسطيني علائقن ۾ اسرائيلي پابندين جو سخت دور هو. ان وقت فلسطيني جهنڊو ان جي ڳاڙهي، سائي، ڪاري ۽ اڇي رنگن سان اسرائيلي اختيارين طرفان غير قانوني قرار ڏنو ويو هو. جهنڊي يا ان جي رنگن کي فني طور يا عوامي هنڌن تي ڏيکارڻ کي مڇرائيندڙ عمل ٺھرايو ويو هو، جيڪو اڪثر گرفتارين يا مواد جي ضبطيءَ جو سبب بڻجندو ھو. فلسطيني فنڪار سليمان منصور جيڪو فلسطيني فن جي منظرنامي ۾ هڪ نمايان شخصيت آهي، 2021ع ۾ الجزيره کي ڏنل هڪ انٽرويو ۾ هن سنسرشپ جي دور کي واضح طور ياد ڪيو. سليمان منصور بيان ڪيو ته ڪيئن سندس فني تخليقن کي رام الله ۾ سندس گيلري مان ضبط ڪيو ويو، جنهن کانپوءِ هڪ اسرائيلي آفيسر سان ملاقات ٿي، جنهن فني اظهار تي سخت قانون لاڳو ڪيا.
هن آفيسر فلسطيني فنڪارن کي سياسي موضوعن کان روڪڻ جي ڪوشش ڪندي صلاح ڏني ته اهي غير سياسي موضوعن جهڙوڪ “خوبصورت گل” يا “اگهاڙن سريرن” تي ڌيان ڏين. هڪ لمحي جي سرڪشي ۾ هڪ فنڪار آفيسر کي چيو ته “جيڪڏهن مان انهن رنگن سان گل ٺاهيان ته توهان ڇا ڪندؤ؟” افسر جو جواب واضح هو: “جيڪڏهن توهان ڇانھين به ٺاهيندو، اسان ان کي ضبط ڪنداسين.” منصور مطابق، هن غير رسمي تبصري ڇانھين کي هڪ تخريبي علامت طور استعمال ڪرڻ جو خيال پيدا ڪيو. ان جا رنگ قدرتي طور تي ممنوع فلسطيني جهنڊي جي رنگن سان هم آهنگ هئا، جيڪي فنڪارن ۽ سرگرمين کي موقعو ڏين ٿا ته هو پنهنجي سڃاڻپ ۽ مزاحمت کي ڳجهي طور تي ظاهر ڪن.
هاڻي ڇانھين فلسطيني ثقافت ۾ رڳو هڪ ميوو نه رهي آهي، پر اها سرڪشي ۽ لچڪ جي علامت بڻجي وئي. اها مختلف روپن ۾ ظاهر ٿيڻ لڳي، ديوارن تي رنگيل، ٽي شرٽن تي ڇپيل، پوسٽرن ۾ شامل ۽ والاريل علائقن ۾ آرٽ گيلرين ۾ پيش ڪئي وئي. ڇانھين فلسطينين کي سنسرشپ کان بچڻ جو موقعو ڏنو ته هو پنهنجي قومي سڃاڻپ کي تخليقي ۽ تخريبي انداز ۾ ظاهر ڪن.
ڇانھين فلسطيني کاڌن ۽ زراعت ۾ هڪ بنيادي شيءِ رهي آهي، جيڪا وچ اوڀر ۾ وڏي پيماني تي پوکبي آهي. ان جي گهڻي دستيابي ۽ ثقافتي اهميت ان کي فلسطينين لاءِ هڪ رسائي جوڳي ۽ لاڳاپيل علامت بڻايو. ان جي عملي استعمال کان علاوه ڇانھين هڪ گهرو ثقافتي پڙاڏو رکي ٿي. 2023ع ۾ هڪ انسٽاگرام پوسٽ ۾ سليمان منصور هڪ فلسطيني ٻارن جي لوڪ ڪهاڻي جو حوالو ڏنو، جنهن ۾ هڪ افسانوي ٻار جو ذڪر آهي، جيڪو ڇانھين مان نڪري ٿو ۽ ساماڻل شخص وانگر ڳالهائڻ ۽ عمل ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿو. هن غزه جي ٻارن سان هڪ دردناڪ مشابهت جوڙي، جيڪي قبضي ۽ تڪرار جي سخت حقيقتن جي ڪري پنهنجي عمر کان گهڻو اڳ بالغ ٿيڻ تي مجبور آهن. سليمان منصور لکيو، “اهو ڪو افسانو نه لڳڻ گهرجي. غزه جي ٻارن کي بالغ ٿيڻ تي مجبور ڪيو وڃي ٿو، اهي بالغ جيڪي دوزخ ۾ زندگي گذاري رهيا آهن، “جنهن سان ثقافتي قصن ۽ سياسي حقيقتن جو سنگم نمايان ٿئي ٿو.”
فلسطيني جهنڊو جنهن جي علامت ڇانھين آهي، پاڻ هڪ شاهوڪار تاريخ رکي ٿو، جيڪا وسيع عرب قوم پرست تحريڪ سان جڙيل آهي. 1916ع ۾ مڪي جي امير شريف حسين بن علي ان کي ڊزائين ڪيو، جيڪو عثماني حڪمراني جي خلاف عرب بغاوت جي علامت طور ٺاهيو ويو. ان وقت، موجوده فلسطين، شام، اسرائيل، اردن ۽ لبنان تي مشتمل علائقو عثماني ڪنٽرول هيٺ هو ۽ امير شريف حسين بن علي هڪ متحد، آزاد عرب بادشاھت جو خواب ڏٺو. جيتوڻيڪ بغاوت، برطانوي مدد سان عثمانين کي شڪست ڏيڻ ۾ ڪامياب ٿي، پر متحد عرب رياست جو خواب پرمار مداخلتن جي ڪري، جنهن ۾ فلسطين تي برطانوي مينڊيٽ شامل آهي، پورو نه ٿي سگهيو.
1948ع ۾ اسرائيل جي ٺھڻ کانپوءِ، فلسطيني جهنڊي کي قومي علامت طور بحال ڪيو ويو. بهرحال 1967ع جي ڇهن ڏينهن واري جنگ کانپوءِ، جڏهن اسرائيل اولھندي ڪناري، غزه پٽي ۽ اوڀر بيت المقدس تي قبضو ڪيو، جهنڊي تي وري پابندي لڳائي وئي. ايتري قدر جو جهنڊي جي رنگن کي ڏيکاريندڙ تصويرون يا پوسٽر به ضبط ڪيا ويندا هئا ۽ ان کي ڏيکاريندڙن کي گرفتاري کي منهن ڏيڻو پوندو هو. اھڙي پابندي 1993ع تائين جاري رهي، جڏهن اوسلو ٺاھ فلسطيني اختياري جي قيام ۽ جهنڊي کي جائز علامت طور قبول ڪرڻ جي اجازت ڏني. بهرحال جهنڊي جو درجو تڪراري رهيو. جنوري 2023ع ۾ اسرائيل جي قومي سلامتي واري وزير ايتمار بن گوير عوامي هنڌن تي فلسطيني جهنڊو ڏيکارڻ تي پابندي کي وري لاڳو ڪيو، ان کي “دهشتگردي جي حمايت” ۽ اسرائيل جي خلاف مڇرائيندڙ عمل قرار ڏنو. هن قدم ڇانھين جي علامتي ڪردار کي وڌيڪ مضبوط ڪيو، خاص ڪري سوشل ميڊيا تي جتي صارفين سنسرشپ ۽ پوسٽ هٽائڻ کان بچڻ لاءِ ڇانھين جي ايموجي استعمال ڪرڻ شروع ڪيو.
ڇانھين جي علامت فلسطيني علائقن کان اڳتي وڌي فلسطيني مقصد سان ايڪتا جي عالمي علامت بنجي وئي آهي. آڪٽوبر 2023ع ۾ تڪرار جي شدت وڌڻ کانپوءِ خاص طور تي اسرائيل جي غزه ۾ فوجي ڪارروائين کانپوءِ ڇانھين جي علامت جي مقبوليت ۾ واڌارو ٿيو. دنيا جي مختلف حصن ۾ فلسطين جي حمايت ۾ مظاهرن جي شريڪن ڇانھين کي پنهنجي احتجاج ۾ شامل ڪرڻ شروع ڪيو، اهي نشانيون، بينر ۽ حالانڪه اصل ڇانھين کڻي حمايت جو اظهار ڪري رهيا هئا. سوشل ميڊيا پليٽ فارمن تي، جتي مواد جي نگراني اڪثر فلسطيني جهنڊي تي مشتمل پوسٽن کي هٽائي ٿي يا نشان لڳائي ٿي، ڇانھين جو ايموجي هڪ تخليقي حل بڻجي ويو، جيڪو صارفين کي سنسرشپ جي خطري کانسواءِ پنهنجي يڪجهتي جو اظهار ڪرڻ جو موقعو ڏئي ٿو.
فلسطيني فنڪارن ڇانھين جي علامت کي وڌائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. هڪ ٻيو اھم فلسطيني فنڪار خالد حوراني ڪيترن سالن کان ڇانھين کي پنهنجي ڪم ۾ شامل ڪري رهيو آهي. هڪ قابل ذڪر ڪم ۾، خالد حوراني هڪ سونهري پسمنظر سان ڇانھين رڱي جيڪا بعد ۾ نيلامي ۾ وڪرو ٿي ته جيئن فلسطينين لاءِ صحت جي سارسنڀال فراهم ڪندڙ هڪ برطانوي بنياد تي قائم تنظيم جي حمايت ڪئي وڃي. اهڙا فني اظهار نه رڳو علامت کي زنده رکن ٿا، پر ان جي اهميت کي فلسطيني برادرين لاءِ ٺوس حمايت ۾ تبديل ڪن ٿا.
جڏهن ته ڇانھين فلسطيني مزاحمت جي هڪ مشهور علامت بڻجي چڪي آهي، آمريڪا ۾ ان جي تاريخ هڪ مڪمل مختلف ۽ پريشان ڪندڙ مفھوم ظاهر ڪري ٿي. آمريڪا ۾ هن ميوي کي نسل پرستانه روايتن سان جوڙيو ويو آهي، خاص ڪري ڪارن آمريڪين کي نشانو بڻائيندي 1865ع ۾ غلامي جي خاتمي کانپوءِ ڪيترن ئي آزاد ٿيل ڪارن ماڻهن معاشي بقا لاءِ ڇانھين جي پوک ۽ وڪري طرف رخ ڪيو. ميوي جي تيزيءَ سان پچڻ ۽ آسان پوک جي ڪري اهو محدود وسيلن وارن لاءِ هڪ ڀروسي جوڳو فصل هو. بهرحال اڇن نسل پرستن هن تعلق کي ڪاري ماڻهن کي سست، ٻاراڻي ۽ ناپاڪ طور پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيو. ڪاري ماڻهن کي ڪوڙن اوگڻن سان ڇانھين کائيندي ڪارٽون تصويرون خاص طور تي جم ڪرو دور ۾ ڏکڻ رياستن ۾ عام ٿي ويون. اهي تصويرون ڪاري برادري کي توهين ۽ ذلت جو نشانو بڻائڻ لاءِ هٿيار طور استعمال ٿيون، جنهن ڇانھين کي نسل پرستيءَ جي دردناڪ تاريخ سان جوڙي ڇڏيو.
هي تاريخي بار 2023ع ۾ ٻيهر سامهون آيو، جڏهن ڊيموڪريٽڪ سوشلسٽس آف آمريڪا (DSA) ڪانگريس مين حڪيم جيفريز، هڪ آفريڪي آمريڪي سياستدان، کان غزه سان يڪجهتي ڏيکارڻ لاءِ فلائرن ۾ ڇانھين جي علامت استعمال ڪئي. فلائر ۾ ڇانھين جي استعمال غير ارادي طور تي آمريڪي تناظر ۾ ان جي نسل پرستانه مفھومن کي اڀاريو، جنهن تڪرار کي جنم ڏنو. هن واقعي علامتن جي پيچيدگين ۽ مختلف ثقافتي ۽ تاريخي تناظر ۾ انهن جي مختلف معنائن کي نمايان ڪيو. جڏهن ته ڇانھين فلسطينين لاءِ مزاحمت ۽ سڃاڻپ جي نمائندگي ڪري ٿو، ان جي آمريڪي استعمال ۾ نقصانڪار روايتن کي جاري رکڻ کان بچڻ لاءِ احتياط سان غور ويچار جي ضرورت آهي.
هڪ عام ميوي کان عالمي مزاحمت جي علامت تائين ڇانھين جو سفر فلسطيني ماڻهن جي تخليقي صلاحيت ۽ لچڪ جو ثبوت آهي. سنسرشپ جي مقابلي ۾ ضرورت مان پيدا ٿيندڙ ڇانھين هڪ ورسٽائل ۽ طاقتور علامت بڻجي وئي آهي، جيڪا هڪ ئي وقت ۾ قومي فخر ۽ سرڪشي کي ظاهر ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿي. ان جي ڪاميابي، فن، مظاهرن ۽ ڊجيٽل پليٽ فارمن تي ظاهر ٿيڻ. ان جي زماني سان گڏ ترقي ڪرڻ جي صلاحيت کي ظاهر ڪري ٿي، جڏهن ته فلسطيني سڃاڻپ ۾ پاڙون رکي ٿي.
بهرحال، ڇانھين جي ٻٽي تاريخ، خاص طور تي آمريڪا ۾ ان جي نسل پرستانه مفھومن، سياسي علامتن ۾ تناظر جي اهميت کي واضح ڪري ٿي. سرگرمين ۽ فنڪارن کي انهن پيچيدگين کي بهتر طور تي سنڀالڻ گهرجي ته جيئن يقيني بڻايو وڃي ته ايڪتا جو پيغام غلط فهميءَ جو شڪار نه ٿئي. فلسطينين لاءِ، ڇانھين انهن جي جدوجهد جو هڪ جاندار اظهار آهي، جيڪو پابندين جي باوجود پنهنجي سڃاڻپ کي ظاهر ڪرڻ ۽ دنيا جي حامين سان رابطو قائم ڪرڻ جو هڪ طريقو آهي. جيئن سليمان منصور جي ڪهاڻي واضح ڪري ٿي ته ڪيئن نه ھڪ ظالم جو هڪ غير رسمي تبصرو به مزاحمت جي هڪ طاقتور هٿيار ۾ تبديل ٿي سگهي ٿو، اهو ثابت ڪري ٿو ته علامتون، انهن ماڻهن وانگر جن جي اهي نمائندگي ڪن ٿيون، سڀ کان ڏکي حالتون به سھي سگهن ٿيون ۽ سڻايون به ثابت ٿي سگهن ٿيون.
اڄوڪي ورهايل ۽ ڇڙوڇڙ دنيا ۾، ڇانھين ثقافتن، تاريخن ۽ جدوجهدن جي وچ ۾ هڪ پل جو ڪم ڪري ٿي. اهو هڪ مثال آهي ته سنسرشپ، قبضي ۽ تڪرار جي باوجود، تخليقي صلاحيت ۽ لچڪ اهڙين علامتن کي جنم ڏئي سگهن ٿيون، جيڪي پنهنجي ابتدا کان گهڻو اڳتي پڙاڏا ڪندي، ماڻهن کي انصاف ۽ آزادي جي حاصلات لاءِ متحد ڪن.
ڇانھين يا هنداڻو فلسطيني جدوجهد جي هڪ طاقتور ۽ پائيدار علامت طور اڀري آهي، جيڪا فلسطين جي حمايت ۾ ٿيندڙ مظاهرن، سوشل ميڊيا پليٽ فارمن ۽ فني تخليقن ۾ نمايان طور تي نظر اچي ٿي. ان جا چمڪندڙ رنگ جھڙوڪ: سائي ۽ اڇي کل، ڳاڙهو ڳر ۽ ڪارا ٻج جيڪي فلسطيني جهنڊي جي رنگن سان گهڻي مشابهت رکن ٿا، جيڪي ان کي هڪ نازڪ، پر سورھيه علامت بڻائين ٿا، جيڪا ان جهنڊي جي جاءِ وٺي ٿي، جنهن کي مختلف صورتحال ۾ پابندين ۽ حدبندين کي منهن ڏيڻو پيو آهي. هن علامت جي شروعات جيئن فلسطيني فنڪار سليمان منصور بيان ڪئي، ستم ظريفاڻي آهي ۽ فلسطيني جدوجهد جي خلاف سنسرشپ ۽ قبضي جي تاريخ ۾ گهريون پاڙون رکي ٿي. ڇانھينءَ جو هي سفر هڪ ثقافتي بنيادي شيءِ کان عالمي سياسي علامت تائين، ان جي پيچيده تاريخي مفھومن ۽ جديد سرگرمين جو هڪ ڊگهو داستان آهي.
