بلاگنئون

پاڪستان ڪرپشن جو آستان ڇو پيو بڻجي؟

ڪرپشن ڪنهن به معاشري لاءِ هڪ اهڙو زهر آهي، جيڪو ان جي ترقي، انصاف، معيشت ۽ اخلاقي قدرن کي آهستي آهستي ختم ڪري ڇڏيندو آهي. ڪرپشن جو سادو مطلب آهي پنهنجي اختيار جو ناجائز فائدو وٺڻ يا ذاتي مفادن لاءِ اصولن، قانونن ۽ اخلاقي حدن کي لتاڙڻ به ڪرپشن جي ذمري ۾ اچن ٿا. ڪرپشن صرف رشوت يا ناجائز فائدي جو نالو ناهي، بلڪه اها هڪ اهڙو ناسور آهي جيڪا قومن جي بنيادن کي ڪمزور ڪري، ادارن کي ڌٻڻ ۾ ڌڪي ۽ عوام جو اعتماد ختم ڪري ڇڏيندي آهي. دنيا جي تاريخ اهڙن ڪيترن ئي ملڪن سان ڀريل آهي، جيڪي قدرتي وسيلن، ذهانت ۽ ترقي جي موقعن سان مالا مال هئا، پر صرف ڪرپشن سبب زوال جو شڪار ٿي ويا. انهن مان چند مثال ھيٺ پيش ڪجن ٿا. صوماليا ۾ ڏهاڪن کان گهرو ويڙهه، بدانتظامي ۽ ڪرپٽ حڪومتن سبب اتان جي رياستي ڍانچي جو خاتمو ٿي چڪو آهي. اڄ به ملڪ ۾ امن، ترقي ۽ قانون جي حڪمراني جو وڏو بحران آهي. افغانستان ۾ مذھبي انتھا پسندي کان پھريان ڪروڙين ڊالرن جي عالمي امداد باوجود، حڪومتي سطح تي ڪرپشن، جعلي معاهدا ۽ طاقتور ماڻهن جي ناجائز اثرن، ملڪ کي ترقي بدران پوئتي ڌڪي ڇڏيو. نتيجي ۾ رياستي ادارا ڪمزور ۽ عوام ھميشه نااميد رھيو. تيل جي دولت سان مالا مال هئڻ باوجود، وينزويلا ۾ ڪرپٽ قيادت، ناجائز پاليسين ۽ سياسي بدانتظامي ملڪ کي ڏيوالي جي ڪناري تي آڻي ڇڏيو. اڄ به اتي ماڻهو بنيادي خوراڪ ۽ دوائن لاءِ سڪي رهيا آهن. نائيجيريا، آفريڪا جو سڀ کان وڏو تيل پيدا ڪندڙ ملڪ آهي، پر وڏي پئماني تي ڪرپشن سبب، هتي اڪثر دولت مخصوص هٿن ۾ آهي ۽ عام ماڻهو غربت جي ور چڙهيل آهي.

 زمبابوي ۾ صدر رابرٽ موگابي جي حڪومت دوران، سياسي ڪرپشن، زمينن تي زبردستي قبضي ۽ مالي بدانتظامي سبب ملڪ جي معيشت تباهه ٿي وئي ۽ مهانگائي جي شرح عالمي سطح تي سڀ کان وڌيڪ ٿي وئي. بدقسمتي سان پاڪستان به انهن ملڪن مان آهي، جتي ڪرپشن هڪ سنگين مسئلو بڻجي چڪي آهي ۽ اھا ھاڻي لڳ ڀڳ ملڪ جي هر شعبي ۾ ھڪ بنيادي حق سمجهي ڪئي وڃي ٿي! پاڪستان ۾ ڪرپشن گھٽجڻ بجاءِ ڏينهون ڏينهن ڇو وڌي رهي آهي، ان جا ڪيترائي ڪارڻ آهن. ان ۾ سڀ کان اهم سبب احتساب جي نظام جي ڪمزوري آهي. جڏهن ڪو ڪرپٽ ماڻهو قانون کان بچي ويندو آهي ته اهو ٻين لاءِ به هڪ مثال بڻجي ويندو آهي. ٻيو وڏو سبب شفافيت جي کوٽ به آهي، ڇو ته ادارن جي ڪارڪردگي، فنڊن جي ورڇ ۽ فيصلن بابت عام ماڻهن کي معلومات نٿي ملي. انھيءَ ڪري ڪرپشن ڪندڙ عناصر وائکا نٿا ٿين. جڏھن ته ٽيون اهم سبب ڪرپشن جي ڪيسن جي فيصلن ۾ دير آهي! اسان جي ملڪ ۾ سالن جا سال ڪيس هلندا آهن، پر نتيجو ناھي نڪرندو ۽ مزي جي ڳالهه ته اھي ماڻهون ساڳين عھدن تي برقرار رھي ڪم به ڪندا رھن ٿا، پگھارون به کڻن ٿا ۽ ڪيسن کي منهن به ڏين ٿا! ان سان گڏ، سياسي مداخلت، تعليم جي کوٽ، بيروزگاري ۽ اخلاقي زوال به ڪرپشن وڌائڻ جا اهم عنصر آهن. ڪرپشن ملڪ جي معيشت کي ڪمزور ڪري ٿي، غريب غريب تر ٿيندو وڃي ٿو. جڏھن ته امير وڌيڪ امير ٿئي ٿو. وسيلن جي غير منصفاڻي ورڇ، غربت، بيروزگاري، تعليم ۽ صحت جهڙن بنيادي شعبن جي تباهي جو سبب به ڪرپشن آهي. عام ماڻهو جو ادارن تي اعتماد ختم ٿي ويندو آهي، جنهن سان معاشري ۾ بيچيني، ناانصافي ۽ مايوسي پيدا ٿئي ٿي.

تازو عالمي اداري ٽرانسپيرينسي انٽرنيشنل جي 2025 ۾ ڪيل سروي موجب پاڪستان ۾ سڀ کان وڌيڪ ڪرپٽ ادارو پوليس جو آهي، جنهن کانپوءِ سرڪاري ٺيڪن ۽ ٽينڊرن جو شعبو ۽ ٽئين نمبر تي عدليا آهي. شهرين جو چوڻ آهي ته پوليس ۾ رشوت، سياسي اثر ۽ طاقت جو ناجائز استعمال عام آهي. جڏھن ته عدليه جي سست نظام، اثر رسوخ تحت فيصلا ۽ انصاف ۾ دير عوام جو اعتماد ختم ڪري ڇڏيو آهي. سروي موجب %77 ماڻهو حڪومت جي ڪرپشن خلاف کنيل قدمن کان مطمئن نه آهن. جڏهن ته %66 جو خيال آهي ته صحت جي شعبي ۾ به ڪرپشن ماڻهن جي زندگين کي ڏکيو بڻائي ڇڏيو آهي. ڪرپشن جو خاتمو ڪيئن ممڪن آهي؟ اھو ھڪ ڏکيو سوال ضرور آھي، پر ناممڪن ھرگز ناھي، ڇو ته جيڪڏهن اسان سنجيده ٿي ڪرپشن جي پاڙ پٽڻ جي ڪوشش ڪيون ته اھو ممڪن بڻجي سگهي ٿو، جنهن لاءِ ڪجهه سخت قدم کڻڻ جي ضرورت پئجي سگھي ٿي. مثال طور: ڪرپشن کي ختم ڪرڻ لاءِ سڀ کان پھريان ھيٺيان قدم کڻڻ نھايت ضروري آھن.

مضبوط احتساب جو نظام: ملڪ ۾ سڀني لاءِ هڪ جهڙو قانون لاڳو هجي، وزير هجي يا ڪلارڪ، احتساب بنا فرق جي ٿيڻ گهرجي.

ادارن جي خودمختياري: پوليس، عدليا، نيب ۽ ٻين ادارن کي سياسي مداخلت کان پاڪ ڪري آزاد ڪم ڪرڻ جي آزادي ڏني وڃي.

شفافيت: سرڪاري معاملا، فنڊن جي ورڇ ۽ ادارن جي ڪارڪردگي بابت معلومات عام ماڻهن تائين پهچڻ گهرجي.

تعليم ۽ آگاهي: ڪرپشن خلاف تعليمي نصاب ۾ مواد شامل ڪري نئين نسل کي ايمانداري، فرض شناسي ۽ حب الوطنيءَ بابت شعور پيدا ڪرڻ ضروري آهي.

سزائن جو نفاذ: ڪرپٽ ماڻهن کي مثال بڻائڻ لاءِ سخت سزائون ڏيڻ گهرجن ته جيئن ڪنھن ٻئي کي ڪرپشن ڪرڻ کان پھريان ھزار ڀيرا سوچڻ گھرجي!

ڪرپشن هڪ اهڙو ناسور آهي، جيڪو پاڪستان جي ترقيءَ ۾ وڏي رنڊڪ بڻيل آهي. جيڪڏهن اسان چاهيون ٿا ته ملڪ ترقي ڪري، ادارا مضبوط ٿين، عوام کي انصاف ملي ۽ نوجوانن کي اميد نظر اچي ته پوءِ ڪرپشن خلاف بي رحم جنگ شروع ڪرڻي پوندي نه ته تمام جلد ھي پاڪ آستان ڪرپشن جو آستان بڻجي ويندو! ۽ ٻي ڳالهه ته هي صرف حڪومت جو نه، پر هر شهري جو فرض آهي ته هو ڪرپشن کي رد ڪري، ايمانداري کي اختيار ڪري ۽ ملڪ جي بھتري لاءِ پنهنجي حصي جو ڪردار ادا ڪري.