پاڪستان ۾ مهانگائي جو مسئلو هڪ ڀيرو ٻيهر شديد صورت اختيار ڪري رهيو آهي، جتي توانائي، خوراڪ ۽ روزمره ضرورتن جون قيمتون عوام جي پهچ کان ٻاهر نڪري رهيون آهن. تازين رپورٽن ۽ حالتن مان صاف ظاهر ٿئي ٿو ته مهانگائي هاڻي صرف انگن تائين محدود نه رهي آهي، پر هر گهر جي معاشي ڍانچي کي لوڏي ڇڏيو آهي. ڪراچي سميت وڏن شهرن ۾ ايل پي جي جي قيمت 500 رپيا في ڪلو تائين پهچڻ ان ڳالهه جو واضح ثبوت آهي ته توانائي جي شعبي ۾ بي ضابطگيون وڌي رهيون آهن. سرڪاري اگهن کان لڳ ڀڳ 200 رپيا وڌيڪ قيمت تي وڪرو ٿيڻ انتظامي ناڪامي ۽ ريگيوليٽري ادارن جي ڪمزوري کي ظاهر ڪري ٿو. جڏهن عام ماڻهو کي پچائڻ لاءِ گئس به مهانگي ملي، ته ان جو اثر سڌو سنئون زندگي جي معيار تي پوي ٿو. ٻئي طرف خوراڪ جي شعبي ۾ به صورتحال انتهائي ڳڻتي جوڳي آهي. پرائس ڪنٽرول نظام عملي طور ناڪام نظر اچي ٿو ۽ دڪاندار پنهنجي مرضي سان اگهه مقرر ڪري رهيا آهن، جنهن ڪري عام ماڻهو کي مهانگيون شيون خريد ڪرڻ تي مجبور ٿيڻو پوي ٿو. کير ۽ ڏهي جهڙيون بنيادي شيون به هاڻي عام ماڻهو جي پهچ کان پري ٿينديون پيون وڃن، جيڪا هڪ خطرناڪ علامت آهي. توانائي جي شعبي ۾ بحران مهانگائي جي وڏي سبب طور سامهون اچي رهيو آهي. عالمي مارڪيٽ ۾ تيل جي قيمتن ۾ واڌ ۽ وچ اوڀر ۾ جاري جنگ جي نتيجي ۾ پاڪستان ۾ پيٽرول ۽ ڊيزل جي قيمتن ۾ تاريخي اضافو ڏٺو ويو آهي. پيٽرول جي قيمت 458 رپيا في ليٽر ۽ ڊيزل 520 رپيا في ليٽر تائين پهچڻ بعد، ٽرانسپورٽ، زرعي خرچن ۽ صنعتن تي وڏو بار پيو آهي. جڏهن ته حڪومت طرفان 80 رپيا في ليٽر گهٽتائي جو اعلان ڪيو ويو، پر عوام ان کي ناڪافي قرار ڏئي رهيو آهي، ڇو ته ان جا حقيقي اثر اڃا تائين ظاهر نه ٿيا آهن. هڪ اهم نڪتو اهو به آهي ته پاڪستان ۾ پيٽرول جي قيمت علائقي جي ٻين ملڪن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ آهي. ڀارت، بنگلاديش ۽ سري لنڪا جي مقابلي ۾ پاڪستاني عوام کي وڌيڪ قيمت ادا ڪرڻي پوي ٿي، جنهن جو وڏو سبب ٽيڪسن ۽ ليون جو وڌندڙ بوجهه آهي. هڪ ليٽر پيٽرول تي لڳ ڀڳ 46 سيڪڙو ٽيڪس لاڳو هجڻ اهو ظاهر ڪري ٿو ته حڪومت پنهنجي آمدني لاءِ سڌو سنئون عوام تي ڀاڙيندي رهي آهي.
عالمي رپورٽن مطابق مهانگائي ۾ وڌيڪ اضافي جو خطرو پڻ موجود آهي. وچ اوڀر ۾ جاري تڪرار سبب توانائي ۽ خوراڪ جون قيمتون وڌڻ جو امڪان آهي، جنهن سان پاڪستان جهڙي درآمد تي دارومدار ڪندڙ معيشت وڌيڪ متاثر ٿي سگهي ٿي. جيتوڻيڪ معاشي واڌ جي شرح ۾ ڪجهه بهتري آئي آهي، پر اها بهتري عام ماڻهو تائين منتقل ٿيڻ ۾ ناڪام رهي آهي. حڪومت طرفان ڪجهه رليف قدمن جو اعلان ضرور ڪيو ويو آهي، جهڙوڪ موٽر سائيڪل سوارن لاءِ سبسڊي، ٽرانسپورٽ شعبي لاءِ امداد ۽ ننڍن آبادگارن لاءِ مالي سهائتا، پر انهن قدمن جي عملي نفاذ تي سوال اٿن ٿا. ڪيترن ئي اعلانن باوجود، عوام کي فوري ۽ واضح رليف نظر نٿو اچي. وڌندڙ مهانگائي نه صرف معاشي مسئلو آهي، پر اهو آهستي آهستي سماجي بيچيني کي به جنم ڏئي رهيو آهي. جڏهن روزمره جي ضرورتن جون شيون عوام جي برداشت کان ٻاهر نڪري وڃن ٿيون ته ماڻهن ۾ مايوسي ۽ بيچيني وڌڻ فطري ڳالهه آهي. جيڪڏهن حڪومت طرفان بروقت ۽ اثرائتا قدم نه کنيا ويا، ته اهڙي صورتحال ۾ عوامي ردِعمل، احتجاجن ۽ سماجي دٻاءَ ۾ واڌ جا امڪان به پيدا ٿي سگهن ٿا، جيڪي ملڪ جي مجموعي استحڪام لاءِ هڪ نئون چئلينج بڻجي سگهن ٿا. اصل مسئلو اهو آهي ته مهانگائي کي صرف عارضي قدمن سان ڪنٽرول ڪرڻ ممڪن ناهي. ان لاءِ مضبوط ۽ ڊگهي مدي واري حڪمت عملي جي ضرورت آهي. توانائي جي مقامي ذريعن تي ڌيان ڏيڻ، زرعي پيداوار وڌائڻ ۽ مارڪيٽ ۾ سخت نگراني ڪرڻ وقت جي اهم ضرورت آهي. ساڳي وقت، ذخيره اندوزي ۽ ناجائز منافع خوري خلاف سخت ڪارروائي ڪرڻي پوندي.
آخر ۾ اهو چئي سگهجي ٿو ته پاڪستان ۾ مهانگائي جو بحران هڪ گهڻ رخي مسئلو بڻجي چڪو آهي، جنهن ۾ عالمي حالتون، مقامي پاليسيون ۽ انتظامي ناڪاميون سڀ شامل آهن. جيڪڏهن حڪومت سنجيدگي سان قدم نه کنيا، ته مهانگائي جو هي طوفان وڌيڪ شدت اختيار ڪري سگهي ٿو ۽ عام ماڻهو لاءِ زندگي وڌيڪ ڏکي بڻجي ويندي. عوام کي هاڻي صرف اعلانن نه، پر فوري ۽ عملي رليف جي ضرورت آهي ۽ اهو ئي وقت جو اهم تقاضو آهي.
