تاريخ ۾ ڪڏهن ڪڏهن اهڙا لمحا ايندا آهن، جڏهن حڪومت جو هڪڙو فيصلو حڪمرانن ۽ عوام جي وچ ۾ موجود وڏي فاصلي کي چٽي نموني ظاهر ڪري ڇڏيندو آهي. پاڪستان ۾ پيٽروليم شين جي قيمتن ۾ اوچتو ٿيل واڌ به اهڙو ئي هڪ لمحو آهي. هڪ اهڙي وقت تي جڏهن دنيا وچ اوڀر ۾ ڀڙڪندڙ جنگ جي شعلن کي بيچيني سان ڏسي رهي آهي، جڏهن عالمي مارڪيٽون غير يقيني صورتحال سبب ڏڪي رهيون آهن، ۽ جڏهن عام ماڻهو هر هنڌ وڌندڙ مهانگائي ۽ زندگيءَ جي خرچن بابت پريشان آهن، تڏهن پاڪستان جي عوام صبح اٿي هڪ اهڙي خبر ٻڌي جيڪا معاشي پاليسي کان وڌيڪ ڪنهن بي رحم سزا وانگر محسوس ٿي. هڪ ئي ڌڪ سان پيٽرول جي قيمت ۾ پنجونجاهه رپيا في ليٽر واڌ ڪئي وئي. اهڙي ملڪ لاءِ، جيڪو اڳ ئي بي قابو مهانگائي، بيروزگاري ۽ بک جي بار هيٺ دٻيل آهي، اها واڌ رڳو اقتصادي تبديلي نه، پر لکين ماڻهن جي عزت ۽ بقا تي سڌي چوٽ آهي.
حڪومت هن فيصلي جي وضاحت عالمي حالتن سان ڳنڍي ڪئي آهي. سرڪاري اختيارين جو چوڻ آهي ته وچ اوڀر ۾ وڌندڙ تڪرار ۽ ڪچي تيل جي عالمي مارڪيٽ ۾ واڌ ويجهه سبب قيمتن ۾ واڌ ڪرڻ کانسواءِ ٻيو ڪو چارو نه بچيو هو. جنگيون هميشه رسد ۽ طلب جي نازڪ توازن کي متاثر ڪنديون آهن. طاقتور ملڪن وچ ۾ جاري ڇڪتاڻ عالمي مارڪيٽن تي اثر وجهي رهي آهي. سمنڊن مان گذرندڙ تيل بردار جهاز هاڻي غير يقيني صورتحال جي ڇانوَ ۾ سفر ڪري رهيا آهن، انشورنس جا خرچ وڌي رهيا آهن ۽ واپاري پريشان آهن. حڪومت جو دليل آهي ته اهي سڀ عنصر ملڪي سطح تي تيل جي قيمتن کي متاثر ڪن ٿا، پر پاڪستان جي ماڻهن جي دلين ۾ هڪ سادو پر ڏکوئيندڙ سوال اڀري رهيو آهي. جيڪڏهن عالمي حالتون ئي سبب آهن ته پوءِ دنيا ۾ اهڙي اوچتي ۽ وڏي واڌ رڳو پاڪستان ۾ ئي ڇو؟
ٻين ملڪن سان ڀيٽ ڪرڻ سان هڪ حيرت انگيز حقيقت سامهون اچي ٿي. دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ساڳين عالمي حالتن جو مقابلو احتياط ۽ ذميواري سان ڪيو آهي. ڪٿي قيمتن ۾ ٿوري واڌ ڪئي وئي آهي، ڪٿي انهن کي مستحڪم رکيو ويو آهي ۽ ڪٿي حڪومتن سبسڊي ڏئي عوام کي رليف فراهم ڪيو آهي، پر پاڪستان ۾ سڄو بار انهن ماڻهن جي ڪلهن تي وڌو ويو آهي جيڪي اڳ ئي غربت جي ڪناري تي بيٺل آهن. هيٺ ڏنل انگ اکر انهيءَ حقيقت کي وڌيڪ واضح ڪن ٿا.
دنيا جي ڪيترن ئي ملڪن ۾ تيل جي قيمتن ۾ واڌ پنج سيڪڙو کان به گهٽ رهي آهي. ڪٿي ٻه سيڪڙو، ڪٿي چار سيڪڙو ۽ ڪٿي ته بلڪل به واڌ ناهي ڪئي وئي. ڀارت ۽ افغانستان جهڙن پاڙيسري ملڪن قيمتون ساڳيون رکيون آهن. بنگلاديش، سري لنڪا ۽ نيپال جهڙن ملڪن رڳو معمولي واڌ ڪئي آهي جيڪا عام ماڻهن جي زندگي کي تباهه ڪندڙ نه آهي. امير ملڪن به آهستي آهستي تبديليون آنديون آهن ته جيئن عوام تي اوچتو بار نه پوي، پر پاڪستان ۾ هڪ ئي رات ۾ ويهه سيڪڙو کان وڌيڪ واڌ ڪري ماڻهن جي معاشي ساھ کي ڄڻ نپوڙي ڇڏيو ويو آهي.
اهو سوال اڃان تائين هوا ۾ معلق آهي ته آخر پاڪستان ۾ اهڙو فيصلو ڇو ڪيو ويو؟ عالمي بحران جو بار هميشه غريب ماڻهن تي ئي ڇو وڌو ويندو آهي؟ حڪومت ڇو سمجهي ٿي ته خزانو ڀرڻ جو رستو رڳو محنت ڪشن، هارين، استادن، مزدورن ۽ ننڍن دڪاندارن جي کيسي مان گذري ٿو؟
پيٽرول رڳو هڪ شيءِ نه آهي؛ اهو جديد معيشت جي رڳن ۾ ڊوڙندڙ رت وانگر آهي. جڏهن ان جي قيمت وڌي ٿي ته زندگي جي هر شعبي تي اثر پوي ٿو. ٽرانسپورٽ مهانگي ٿي وڃي ٿي، کاڌي پيتي جون شيون مهانگيون ٿين ٿيون، روزمره جي ضرورتون ماڻهن جي پهچ کان ٻاهر نڪري وڃن ٿيون. هڪ بس هلائيندڙ کي جيڪڏهن پيٽرول مهانگو پوي ٿو ته هو ڀاڙو وڌائيندو. هڪ هاري جيڪو ٽريڪٽر هلائي ٿو، اهو فصلن جي قيمت وڌائيندو. هڪ دڪاندار جيڪو سامان هڪ شهر کان ٻئي شهر آڻيندو آهي، اهو خرچ گراهڪن تي وجهي ڇڏيندو. اهڙي طرح پيٽرول جي قيمت ۾ واڌ معيشت ۾ باهه وانگر پکڙجي وڃي ٿي ۽ غريب ماڻهن جي ننڍڙي بجيٽ کي ساڙي ڇڏيندي آهي.
هن فيصلي جو وقت به بي رحمي جو هڪ ٻيو مثال آهي. اها واڌ مقدس مهيني رمضان ۾ ڪئي وئي آهي، جيڪو همدردي، خير خواهي ۽ صبر جو مهينو سمجهيو ويندو آهي. عوام کي رليف ڏيڻ بدران انهن تي وڌيڪ بار وڌو ويو آهي. مارڪيٽن ۾ اڳ ئي مصنوعي کوٽ سبب مهانگائي وڌي رهي آهي. ميوا، ڀاڄيون، اٽو، کنڊ ۽ ٻيون ضروري شيون ڏينهون ڏينهن مهانگيون ٿي رهيون آهن. عيد ويجهو اچي رهي آهي ۽ اهي خاندان جيڪي اڳ ٿوري خوشي سان عيد ملهائيندا هئا، هاڻي اهو سوچي پريشان آهن ته ڇا هو پنهنجن ٻارن لاءِ نوان ڪپڙا وٺي سگهندا يا نه.
حقيقت اها آهي ته معاشي پاليسيون سڀني تي هڪجهڙو اثر نٿيون وجهن. امير طبقي لاءِ پيٽرول جي قيمت وڌڻ رڳو هڪ معمولي تبديلي آهي، پر غريب لاءِ اها زندگي ۽ بقا جو مسئلو بڻجي وڃي ٿي. وڏيون گاڏيون هلائيندڙ اشرافيا شايد ان واڌ کي محسوس به نه ڪري. انهن جا محل جهڙا گهر، ايئر ڪنڊيشن آفيسون ۽ شاندار زندگيون جيئن جو تيئن هلنديون رهنديون، پر هڪ مزدور، هڪ استاد، هڪ ريڙهو هلائيندڙ يا هڪ هاري لاءِ هڪ هڪ رپيو اهميت رکي ٿو. اهو چيو ويندو آهي ته ڪنهن قوم جي سڃاڻپ ان ڳالهه مان ٿيندي آهي ته اها پنهنجي ڪمزور ماڻهن سان ڪهڙو سلوڪ ڪري ٿي. جيڪڏهن اهو معيار اختيار ڪجي ته موجوده پاليسي سنجيده سوال اٿاري ٿي. حڪومت پنهنجي خرچن کي گهٽائڻ بدران عوام تي وڌيڪ بار وڌي ڇڏيو آهي. سرڪاري فضول خرچيون گهٽ ڪرڻ، اعليٰ عهديدارن جون مراعتون گهٽائڻ يا غير ضروري خرچن کي روڪڻ بدران سڀ کان آسان رستو اختيار ڪيو ويو آهي.
وچ اوڀر جي جنگ بلاشبه عالمي معيشت کي لوڏي ڇڏيو آهي. اهو علائقو دنيا جي تيل جي وڏي پيداوار جو مرڪز آهي. جڏهن اتي جنگ يا تڪرار ٿيندو آهي ته تيل جي رسد متاثر ٿيندي آهي، سامونڊي رستا خطري ۾ پئجي ويندا آهن ۽ عالمي مارڪيٽن ۾ بيچيني وڌي ويندي آهي، پر تاريخ ٻڌائي ٿي ته دانشمند حڪومتون اهڙن بحرانن کي حڪمت عملي سان سنڀالينديون آهن. اهي تيل جا ذخيرا وڌائينديون آهن، سبسڊي ڏينديون آهن ۽ غريب طبقي کي اوچتن معاشي ڌڪن کان بچائينديون آهن، پر هتي پاليسيون غريبن کي بچائڻ بدران انهن کي عالمي بحران جي سڌي ڌڪ هيٺ آڻي بيهارين ٿيون. نتيجي طور غربت جو دائرو وڌندو پيو وڃي. اهي خاندان جيڪي اڳ معمولي، پر سڪون واري زندگي گذاريندا هئا، هاڻي غربت جي ليڪ کان هيٺ لهي رهيا آهن. پگهارون ساڳيون آهن، پر قيمتون آسمان سان ڳالهيون ڪري رهيون آهن. نوجوان ڊگريون هٿ ۾ کڻي روزگار جي ڳولها ۾ در در ڀٽڪندا رهن ٿا، پر روزگار جا موقعا گهٽجي رهيا آهن.
اهڙي ماحول ۾ پيٽرول جي قيمت ۾ اوچتي واڌ ماڻهن لاءِ رڳو معاشي خبر نه، پر هڪ ذهني ڌڪ آهي. اهو پيغام ڏئي ٿو ته حڪمرانن لاءِ عام ماڻهن جي تڪليفن جي ڪا اهميت ناهي، پر سوال اڃان به قائم آهي، عالمي بحرانن جي قيمت هميشه غريب ڇو ڀرين؟ سرڪاري عهديدار ۽ امير طبقا قرباني ڇو نٿا ڏين؟ حڪومت پاڻ سادگي اختيار ڪرڻ بدران عوام کان قربانيون ڇو طلب ڪري ٿي؟ بدقسمتي سان پاڪستان ۾ اهڙو منظر گهٽ نظر اچي ٿو. هتي قرباني هميشه عوام کان گهري ويندي آهي، جڏهن ته اختيار ۽ آسائشون حڪمرانن وٽ ئي رهنديون آهن.
حڪومت کي ياد رکڻ گهرجي ته معاشي پاليسيون رڳو انگ اکر نه هونديون آهن؛ اهي انساني زندگين کي متاثر ڪنديون آهن. هر معاشي فيصلو اخلاقي ذميواري سان جڙيل هوندو آهي. جيڪڏهن عالمي بحران جو بار ورهائڻو آهي ته اهو انصاف سان ورهايو وڃي. امير طبقا وڌيڪ حصو ڀرين، حڪومت پنهنجا خرچ گهٽائي ۽ پاليسيون رڳو معاشي حساب ڪتاب نه، پر انساني همدردي جي بنياد تي تيار ڪيون وڃن.
پاڪستان جي عوام کي ڪا خاص رعايت نه گهرجي. انهن کي رڳو انصاف، عزت ۽ هڪ اهڙي زندگي گهرجي جنهن ۾ غربت جو دائمي خوف نه هجي. موجوده حالتن ۾ اها درخواست ڪا وڏي ڳالهه نه هئڻ گهرجي.
تاريخ ۾ ڪڏهن ڪڏهن اهڙا لمحا ايندا آهن، جڏهن حڪومت جو هڪڙو فيصلو حڪمرانن ۽ عوام جي وچ ۾ موجود وڏي فاصلي کي چٽي نموني ظاهر ڪري ڇڏيندو آهي. پاڪستان ۾ پيٽروليم شين جي قيمتن ۾ اوچتو ٿيل واڌ به اهڙو ئي هڪ لمحو آهي. هڪ اهڙي وقت تي جڏهن دنيا وچ اوڀر ۾ ڀڙڪندڙ جنگ جي شعلن کي بيچيني سان ڏسي رهي آهي، جڏهن عالمي مارڪيٽون غير يقيني صورتحال سبب ڏڪي رهيون آهن، ۽ جڏهن عام ماڻهو هر هنڌ وڌندڙ مهانگائي ۽ زندگيءَ جي خرچن بابت پريشان آهن، تڏهن پاڪستان جي عوام صبح اٿي هڪ اهڙي خبر ٻڌي جيڪا معاشي پاليسي کان وڌيڪ ڪنهن بي رحم سزا وانگر محسوس ٿي. هڪ ئي ڌڪ سان پيٽرول جي قيمت ۾ پنجونجاهه رپيا في ليٽر واڌ ڪئي وئي. اهڙي ملڪ لاءِ، جيڪو اڳ ئي بي قابو مهانگائي، بيروزگاري ۽ بک جي بار هيٺ دٻيل آهي، اها واڌ رڳو اقتصادي تبديلي نه، پر لکين ماڻهن جي عزت ۽ بقا تي سڌي چوٽ آهي.
