يمن جي حالات تي پاڪستان کي محتاط رهڻ جي ضرورت

يمن ۾ تڪرار جي ٻيهر واڌ تي پاڪستان جي پرڏيهي آفيس جو تازو بيان صرف هڪ رسمي سفارتي رد عمل ناهي، پر خطي ۾ خراب ٿيندڙ صورتحال ۾ پاڪستان جي محتاط، متوازن ۽ اصولي موقف جي عڪاسي ڪري ٿو. هڪ اهڙي وقت ۾ جڏهن وچ اوڀر هڪ ڀيرو ٻيهر جنگ، پراڪسي تڪرار ۽ طاقت جي ٽڪراءَ ڏانهن وڌي رهيو آهي. پاڪستان جي خدشي جو اظهار ۽ هڪ طرفي ڪارروائين جي سخت مخالفت هڪ واضح پيغام آهي ته پاڪستان خطي ۾ ڪنهن به نئين ٽڪراءَ کي نه رڳو خطرناڪ، پر تباهي ڪندڙ پڻ سمجهي ٿو. ياد رهي ته يمن جي سر زمين سالن کان انساني الميي، سياسي عدم استحڪام ۽ علاقائي طاقتن جي جدوجهد جو مرڪز رهي آهي ۽ تازي ڇڪتاڻ ان خوف کي ٻيهر بحال ڪيو آهي. هي تڪرار هڪ ڀيرو ٻيهر سڄي خطي کي پنهنجي لپيٽ ۾ وٺي سگهي ٿو. پرڏيهي آفيس جي ترجمان طاهر حسين اندرابي جو يمن ۾ تشدد جي وڌندڙ واقعن تي گهري ڳڻتي جو اظهار حقيقت ۾ ان حقيقت جو اعتراف آهي ته يمني بحران هاڻي صرف هڪ اندروني مسئلو ناهي رهيو. اهو سڌو سنئون خليج، بحر احمر ۽ وسيع وچ اوڀر ۾ امن ۽ استحڪام سان ڳنڍيل آهي. پاڪستان جو يمن جي اتحاد ۽ علاقائي سالميت جي مضبوط حمايت جو اعلان هڪ اهڙي وقت ۾ ٿيو آهي، جڏهن يمن عملي طور تي مختلف ڌڙن، ملائيشيا ۽ ٻاهرين اثرن جي اثر هيٺ ورهايل نظر اچي ٿو. هن موقف ذريعي، پاڪستان واضح طور تي پيغام موڪلي رهيو آهي ته ڪنهن به حل جو بنياد يمن جي “عوام جي امنگن موجب ٿيڻ گهرجي.” پاڪستان جو موقف آهي ته يمن جي بحران جو ڪوبه فوجي حل ناهي ۽ پرامن رستو اختيار ڪرڻ تي زور ڀريو آهي.

مطلب ته بيان جو هڪ تمام اهم پهلو پاڪستان جو هڪ طرفي ڪارروائين جي سخت مخالفت آهي. هي جملو ظاهري طور تي سفارتي ٻولي جو حصو آهي، پر ان جي پويان هڪ گهرو اسٽريٽجڪ پيغام آهي. هڪ طرفي ڪارروائي، چاهي فوجي آپريشن هجن، ميزائل حملا هجن، سامونڊي رستن کي نشانو بڻايو وڃي يا سياسي عمل کي سبوتاز ڪيو وڃي. هي سمورا عمل نه رڳو يمن ۾ جاري امن جي ڪوششن کي نقصان پهچائين ٿا، پر سڄي علائقي کي عدم استحڪام ڏانهن ڌڪي رهيا آهن. پاڪستان جو هي موقف اصل ۾ ان سوچ کي ظاهر ڪري ٿو ته طاقت جو استعمال عارضي برتري حاصل ڪري سگهي ٿو، پر اهو مستقل امن حاصل نٿو ڪري.

پاڪستان پاران علاقائي امن جي ڪوششون ڪرڻ ان ڳالهه جو ثبوت آهي ته پاڪستان پاڻ کي صرف تماشائي نه، پر هڪ ذميوار علاقائي ۽ عالمي رانديگر جي حيثيت سان ڏسي ٿو. سعودي عرب، خليجي ملڪن ۽ ٻين علاقائي طاقتن پاران “تڪرار گهٽائڻ” لاءِ ڪيل ڪنهن به سفارتي يا سياسي ڪوشش جي حمايت ڪندي، پاڪستان هڪ پيغام موڪلي رهيو آهي ته ڳالهيون ئي واحد رستو آهن. هيءَ اها ئي پاليسي آهي جيڪا پاڪستان تازن سالن ۾ مختلف علاقائي تڪرارن جي حوالي سان ظاهر ڪئي آهي، چاهي اهي وچ اوڀر يا ڏکڻ ايشيا ۾ هجن، پر هر وقت ڳالهيون ڪريو، پر جنگ نه ڪريو.

هن بيان ۾ سعودي عرب سان مڪمل دشمني جو اظهار خاص طور تي قابل ذڪر آهي. پاڪستان ۽ سعودي عرب جا لاڳاپا صرف سفارتي نه آهن، پر تاريخي، مذهبي، دفاعي ۽ اقتصادي بنيادن تي ٻڌل آهن. پاڪستان پاران سعودي عرب جي بادشاهت جي سلامتي لاءِ پنهنجي عزم جي ٻيهر تصديق ان ڳالهه جي نشاندهي ڪري ٿي ته پاڪستان خطي ۾ پنهنجي ويجهي اتحادي جي سلامتي کي اهميت ڏئي ٿو ۽ پرڏيهي پاليسي جو هڪ اهم حصو سمجهي ٿو. بهرحال، ساڳئي وقت، پاڪستان يمني مسئلي کي حل ڪرڻ لاءِ ڳالهين ۽ سفارتڪاري تي ٻڌل عمل جي حمايت ڪندي توازن برقرار رکيو آهي، جنهن جو مطلب اجائي فوجي مدد نه، پر امن لاءِ گڏيل ڪوشش ڪرڻ آهي.

يمني بحران جديد دور جي سڀ کان پيچيده تڪرارن مان هڪ آهي، جتي اندروني سياسي اختلاف، قبائلي  structuresفرقيوارانه پهلو ۽ علاقائي طاقتن جا مفاد هڪٻئي سان ڳنڍيل آهن. اهڙي تڪرار ۾، ڪنهن به هڪ ڌر جي ڪا فتح يا شڪست ناهي، پر صرف انساني نقصان ۾ اضافو ٿيندو آهي. پاڪستان جو بيان ته اهو يمن ۾ پائيدار امن ۽ استحڪام قائم ڪرڻ جي سڀني ڪوششن جي حمايت ڪري ٿو، ان حقيقت جو اعتراف آهي ته هن جنگ جو ڪوبه فوجي حل ناهي. يمن جا ماڻهو اڳ ۾ ئي ڏڪار، بيماري ۽ تباهه ٿيل انفرااسٽرڪچر کي منهن ڏئي رهيا آهن ۽ هر نئون تڪرار انهن لاءِ هڪ نئون الميو پيش ڪري ٿو.

بيان جي آخري حصي ۾ پاڪستان جي اميد ته يمن جا ماڻهو ۽ علاقائي طاقتون گڏجي هڪ جامع ۽ پائيدار حل لاءِ ڪم ڪندا، هيءَ بنيادي طور تي، هڪ اخلاقي ۽ سياسي اپيل آهي. هي اپيل صرف يمني ڌرين لاءِ نه، پر سڀني علاقائي طاقتن لاءِ آهي جيڪي سڌي يا اڻ سڌي طرح تڪرار ۾ ملوث آهن. هڪ جامع حل جو مطلب آهي هڪ اهڙو حل جنهن ۾ سڀني اسٽيڪ هولڊرز کي ٻڌو وڃي. طاقت جي ڀيٽ ۾ مصالحت کي ترجيح ڏني وڃي ۽ يمن کي پراڪسي جنگ جي ميدان جي بدران هڪ خود مختيار رياست طور ڏٺو وڃي. جيڪڏهن هن بيان کي مجموعي طور تي ڏٺو وڃي ته اهو پاڪستان جي پرڏيهي پاليسي ۾ هڪ مستقل رجحان کي ظاهر ڪري ٿو توازن، احتياط ۽ اصولي موقف. هڪ طرف، سعودي عرب جي بي مثال حمايت آهي ته ٻئي طرف، جنگي قدمن کان فاصلو ۽ سفارتڪاري تي زور ڏنو ويو آهي. هيءَ اها نفيس لڪير آهي جنهن کي پار ڪرڻ ڪو آسان ڳالهه نه آهي. ڇو ته پاڪستان اڳ ئي ٻين ملڪن جا سور پنهنجي سيني ۾ سمائي چڪو آهي، جنهنڪري هن وقت تائين ڏکيائين کي پڻ منهن ڏيئي رهيو آهي ان ڪري موجوده صورتحال ۾ پاڪستاني سرڪار کي محتاط ٿي بيان بازي ڪرڻ گهرجي ان ۾ ئي اسان سڀني جو ڀلو آهي.