پڇ ڪتي کي لوڏي رهيو آهي حالتون ڪٿي وڃي بيهنديون

انگريزي ۾ چون ٿا ته “پڇ پيو ڪتي کي لوڏي.” اھو پھاڪو سچ پچ يورپ، آمريڪا ۽ اسرائيل جي لاڳاپن جي ڀرپور عڪاسي ڪري ٿو. پڇ جو ڪتي لوڏڻ وارو پھاڪو بين الاقوامي لاڳاپن ۾ هن اهم عدم توازن کي پڻ واضح ڪري ٿو، جتي هڪ ننڍڙو ملڪ وڏين طاقتن تي جوڳو اثر رکي ٿو. اسرائيل، يورپ ۽ آمريڪا جي حوالي سان، هي پھاڪو ظاهر ڪري ٿو ته اسرائيل جھڙو هڪ جيتامڙو ملڪ جنهن جي آبادي تقريبن 95 لک ۽ جنھن ملڪ جي ڪل ايراضي نيو جرسيءَ کان به گهٽ آهي. وڏين عالمي طاقتن جي پرڏيهي پاليسين جي جوڙجڪ ڪري ٿو، جڏھن ته انهن وٽ گهڻا وسيلا، فوجي طاقت ۽ اقتصادي ڌاڪو موجود آهي. سيپٽمبر 2025 تائين، جاري غزہ اڳرائي ۽ عالمي اتحادن ۾ تبديلين جي دوران، اھو متحرڪ شديد تنقيد هيٺ آهي. عوامي راين جا جائزا ظاهر ڪن ٿا ته اولھ ۾ اسرائيل جي حمايت گھٽجي رهي آهي، پر اتحاد جاري آهي، جيڪو حڪمت عملي ضرورتن، تاريخي ذميوارين ۽ لابنگ جي طاقت بابت سوال اٿاري ٿو.

اسرائيل ۽ اولھ جي وچ ۾ لاڳاپن جي پاڙن جو سرو ٻي عالمي جنگ جي نتيجن ۾ ملي ٿو. هولو ڪاسٽ جي دهشتناڪ واقعن کانپوءِ ڪجهه ملڪن پاڻ تي ھڪ اجائي، ناجائز ۽ نام نھاد اخلاقي ذميواري کڻي ورتي ته هو 1948 ۾ يهودي رياست جي قيام جي حمايت ڪن. آمريڪا لاءِ، هي تعلق سرد جنگ جي دور ۾ هڪ حڪمت عملي اتحاد ۾ تبديل ٿي ويو، جتي اسرائيل وچ اوڀر ۾ سوويت اثر کي روڪڻ لاءِ هڪ مضبوط ساٿي طور ڪم ڪيو. آمريڪا اسرائيل کي 1948 کان وٺي تقريبن 310 بلين ڊالر (مهانگائي جي حساب سان) امداد فراهم ڪئي آهي، جيڪو اسرائيل کي آمريڪي پرڏيهي امداد جو سڀ کان وڏو وصول ڪندڙ بڻائي ٿو. ويجهن سالن ۾، هي حمايت وڌيڪ تيز ٿي آهي. آڪٽوبر 2023 جي حماس جي جوابي ڪارروائين کانپوءِ آمريڪا اسرائيل جي فوجي عملن ۽ لاڳاپيل علاقائي سرگرمين لاءِ گهٽ ۾ گهٽ 22.76 بلين ڊالر فراهم ڪيا آهن، جنهن ۾ مارچ 2025 ۾ سيڪريٽري آف اسٽيٽ مارڪو روبيو پاران تيز ڪيل 4 بلين ڊالر جي هٿيارن جي فراهمي شامل آهي. اپريل 2025 تائين، اسرائيل سان 751 فعال فارين ملٽري سيلز ڪيس موجود آهن، جن جي قيمت 39.2 بلين ڊالر آهي. هي مالي امداد اسرائيل جي اهميت کي واضح ڪري ٿي جيئن انٽيليجنس شيئرنگ، دهشتگردي (حقيقت ۾ مزاحمت) جي انت ۽ ٽيڪنالاجي جدت، خاص طور تي سائبر سيڪيورٽي ۽ دفاعي نظامن ۾ هڪ اهم ساٿي طور يورپ جو اسرائيل سان تعلق پڻ پوسٽ- هولو ڪاسٽ ڏوهاري احساس سان واڳيل آهي خاص طور تي جرمني ۾، جتي اسرائيل جي سلامتي کي “اسٽيٽس ريزن” يا رياست جو سبب ليکجي ٿو. يورپي يونين اسرائيل جو سڀ کان وڏو واپاري ساٿي بڻجي چڪي آهي، جنهن جو ساليانو ڏون- ڏيھي واپار 46 بلين يورو کان وڌيڪ آهي ۽ سيڙپ آمريڪا کان تقريبن ٻيڻي آهي. يورپ- اسرائيل ايسوسيئيشن معاهدو، جيڪو 2000 ۾ قائم ڪيو ويو، هن اقتصادي واھر کي ھٿي ڏئي ٿو ۽ يورپي پروگرامن ۾ ضم ٿيڻ کي آسان بڻائي ٿو. البته يورپ جو موقف آمريڪا جي مقابلي ۾ بظاھر وڌيڪ تنقيدي به رهيو آهي، جيڪو حمايت ۽ عالمي قانون جي پابندي جي مطالبي جي وچ ۾ توازن قائم رکڻ جي ظاھري ڪوشش کان وڌيڪ نه آھي. جون 2025 ۾، يورپي ڪائونسل غزہ ۾ فوري جنگ بندي ۽ يرغمالين جي آزادي جو مطالبو ڪيو، جيڪو وڌندڙ مايوسي کي ظاهر ڪري ٿو.

پڇ جي ڪتي لوڏڻ جو خيال خاص طور تي آمريڪا ۾ لابنگ جي ڪوششن سان وڌيڪ واضح ٿئي ٿو. آمريڪن اسرائيل پبلڪ افيئرز ڪميٽي اڪثر هڪ طاقتور قوت طور بيان ڪئي ويندي آهي، جيڪا ڪانگريس جي فيصلن کي چونڊ مهم جي عطين ذريعي متاثر ڪري ٿي. 2024 جي چونڊن جي سلسلي ۾، ڪميٽيءَ جي پولٽيڪل ايڪشن ڪميٽي اسرائيل نواز اميدوارن لاءِ 53 ملين ڊالرن کان وڌيڪ عطيا ڏنا، جيڪي ان جي تاريخ ۾ سڀ کان وڏو اهڙو ڪم آهي. نقاد جهڙوڪ: سڪالر جان مير شائمر ۽ اسٽيفن والٽ، دليل ڏين ٿا ته هي لابي آمريڪي پرڏيهي پاليسي کي کاري خراب ڪري ٿي، اسرائيلي مفادن کي آمريڪي مفادن تي ترجيح ڏئي ٿي. اڳوڻي صدر ڊونلڊ ٽرمپ 2025 ۾ ريمارڪ ڪيو ته آمريڪن اسرائيل پبلڪ افيئرز ڪميٽيءَ جو “ڪانگريس تي مڪمل ڪنٽرول” گهٽجي ويو آهي، جنهن جو سبب اسرائيل جي خراب ٿيندڙ عوامي تصوير کي قرار ڏنو. سوشل ميڊيا تي صارف هن جذبات جي عڪاسي ڪن ٿا. جولاءِ 2025 جي هڪ پوسٽ ۾ چيو ويو، “اسرائيل آمريڪا جو محتاج آهي، ڪنهن به شيءِ ۾ شريڪ ناهي،” جڏهن ته هڪ ٻي پوسٽ دعويٰ ڪري ٿي، “اسرائيل لابي آمريڪا ۽ ٻين ڪيترن ئي اولھه جي ملڪن جي سياستدانن تي ڪنٽرول رکي ٿي.”

يورپ ۾، اھو اثر وڌيڪ واضح آهي، خاص طور تي اقتصادي فائدي ۽ سياسي دٻاءُ ذريعي. اسرائيل يورپ جي معيشت ۾ 66 بلين يورو جي سيڙپ ڪئي آهي، جيڪو ان کي گهڻو اثر رسوخ فراهم ڪري ٿو، پر اندروني ورڇ موجود آهي. جرمني مضبوطيءَ سان حمايتي آهي، جڏهن ته آئرلينڊ ۽ اسپين جهڙا ملڪ فلسطيني رياست کي تسليم ڪرڻ جي حمايت ڪن ٿا. جولاءِ 2025 ۾ يورپ جي پرڏيهي وزيرن پابندين تي بحث ڪيو، پر عمل جي بدران اندروني اختلافن جي ڪري فيصلو نه ڪري سگهيا. هيومن رائٽس واچ ۽ ايمنسٽي انٽرنيشنل جون ۽ جولاءِ 2025 ۾ يورپ- اسرائيل ايسوسيئيشن معاهدي کي معطل ڪرڻ جو مطالبو ڪيو، يورپ جي غير عملي کي “ظالماڻو ۽ غير قانوني خيانت” قرار ڏيندي اسرائيل جي “وحشياڻن ڏوھن” جي حوالي سان جون 2025 جي هڪ سوشل ميڊيا پوسٽ هن تڪرار کي اجاڳر ڪري ٿي، “يورپ اڃان تائين اسرائيل لاءِ ثقافتي ۽ اخلاقي خودڪشي ڪرڻ لاءِ تيار نه آھي.”

تازي صورتحال، خاص طور تي غزہ جنگ، جيڪا سيپٽمبر 2025 تائين پنهنجي 23 هين مهيني ۾ آهي، انهن محرڪات کي وڌيڪ تيز ڪيو آهي. هي تڪرار آڪٽوبر 2023 ۾ حماس جي جوابي ڪارروائي سان شروع ٿيو، جنهن ۾ 1,139 اسرائيلي مارجي ويا ۽ ان جي نتيجي ۾ 63,557 فلسطيني شھيد ڪيا ويا ۽ 160,660 زخمي ڪيا ويا. اسرائيل جي ڇڙواڳ اڳرائي اڃان به جاري آهي، جن ۾ سيپٽمبر 2 تي 17 فلسطينين کي شھيد ڪرڻ وارا حملا ۽ غزہ سٽي ۾ نئين حملي جي منصوبا بندي شامل آهي. نومبر 2023 ۽ جنوري 2025 ۾ جنگ بنديون ناڪام ٿيون، مارچ نئين تڪرارن کي جنم ڏنو. آمريڪا جي حمايت اٽل آهي، جنهن ۾ گڏيل قومن جي قراردادن کي ويٽو ڪرڻ ۽ هٿيارن جي منتقلي شامل آهي، پر اهو عرب ملڪن سان لاڳاپن کي خراب ڪري ٿو ۽ عالمي ناراضگي کي وڌائي ٿو.

عوامي راين ۾ واضح تبديليون آيون آهن. آمريڪا ۾، جولاءِ 2025 جي گئلپ پول ظاهر ڪري ٿو ته صرف 32 في سيڪڙو ماڻهو غزہ ۾ اسرائيل جي فوجي عملن جي حمايت ڪن ٿا، جيڪو اڳوڻي راين کان گهٽ آهي. اپريل 2025 جي هڪ ٻئي سروي مطابق اسرائيل بابت ناپسنديده رايا 53 في سيڪڙو تي پهتا آھن، جيڪي 2022 ۾ 42 في سيڪڙو هئا، جنريشن زي جا 60 في سيڪڙو ڪجهه پولز ۾ حماس جي حمايت ڪن ٿا اسرائيل جي مقابلي ۾، آگسٽ 2025 جي هڪ پول ۾ اڌو اڌ آمريڪي ووٽرن خيال ظاھر ڪيو ته اسرائيل نسل ڪشي ڪري رهيو آهي. يورپ ۾، حمايت تاريخي طور تي گهٽ سطح تي آهي. جون 2025 جي يوگا سروي مطابق جرمني ۾ خالص پسنديدگي 44، فرانس ۾ 48 ۽ ڊنمارڪ ۾ 54 آهي، صرف 13-21 في سيڪڙو مثبت رايا رکن ٿا. هڪ ٻئي عالمي سروي 24 ملڪن ۾ 62 في سيڪڙو وچولي ناپسنديده رايا ظاهر ڪري ٿو.

حامي دليل ڏين ٿا ته اسرائيل جي اهميت اتحاد کي جائز قرار ڏئي ٿي. هڪ پرتشدد علائقي ۾ جمهوريت جي حيثيت سان، اهو اهم انٽيليجنس ۽ ٽيڪنالاجي جدت فراهم ڪري ٿو. 2025 جي هيريٽيج فائونڊيشن رپورٽ آمريڪا- اسرائيل لاڳاپن کي “حڪمت عملي پارٽنرشپ” ۾ تبديل ڪرڻ جي صلاح ڏئي ٿي. يورپ ۾، ٽيڪنالاجي تعاون جا اقتصادي فائدا ڪجهه لاءِ تنقيدن تي غالب آهن، پر نقاد خبردار ڪن ٿا ته هي “اڻٽر حمايت” اولھ جي خود مختياري ۽ مفادن کي نقصان پهچائي ٿي. اهو عالمي ڏکڻ کي پريشان ڪري ٿو، چين ۽ روس جهڙن حريفن کي وڌائي ٿو ۽ تڪرارن کي دائمي بڻائي ٿو. نقاد جهڙوڪ: عفرائيم ڪارش پنهنجي ڪتاب “دي ٽيل ويگس دي ڊاگ” ۾ دليل ڏئي ٿو ته وچ اوڀر جواڻ جٽاءُ اندروني عنصرن مان نڪرندو آهي، نه الھندي سامراج مان، جڏهن ته ٻيا جهڙوڪ: فواز گرگس لابنگ جي اثر کي اجاڳر ڪن ٿا.

موجوده صورتحال ۾ نسلن جي تبديلين سان هي معاملو ٻيهر ترتيب وٺي سگهي ٿو. ننڍي عمر جا اولھ وارا ماڻهو، سماجي ميڊيا ۽ انساني حقن جي بيانن کان متاثر، اسرائيل کي وڌيڪ ناپسنديده سمجهن ٿا، جيڪو لابي جي اثر کي گهٽائي ٿو. جيڪڏهن يورپ پابنديون لاڳو ڪري يا فلسطين کي هڪطرفي طور تي تسليم ڪري، جهڙوڪ: 2025 ۾ بحث ٿيو، اهو ٽرانس ايٽلانٽڪ اتحاد کي ٽوڙي سگهي ٿو. هڪ گهڻ قطبي دنيا ۾، جتي عروج تي اچڻ واريون طاقتون آمريڪي غلبي کي چئلينج ڪن ٿيون، اتحاد جا نقصان فائدن کان وڌي سگهن ٿا.

پڇ جو ڪتو لوڏڻ هڪ گهڻ رخي رشتي کي ظاھر ڪري ٿو، جيڪو اخلاقيات، حڪمت عملي ۽ طاقت کي ملائي ٿو، ڇا اهو فائديمند آهي، خطرن جي خلاف هڪ مضبوط ساٿي يا نقصانڪار هڪ ذميواري جيڪا ساک کي نقصان پهچائي ٿي، اهو نقطهءِ نظر تي منحصر آهي. جيئن غزہ جنگ جاري آهي ۽ عوامي جذبات مڇرجن پيا، اولھ کي هڪ ڏينھن حساب ڏيڻو پوندو ته ڇا صحيح آھي. موجوده صورتحال جاري رکڻ يا وڌيڪ متوازن عالمي نظام لاءِ لاڳاپن جو ٻيهر جائزو وٺڻ؟ پڇ ڪتي کي لوڏي رھيو آھي، پر ويڇا ظاهر ڪن ٿا ته اهو سلسلو سدائين جاري رھڻ وارو نه آھي.