سنڌ جو سچو عاشق ۽ سچل سرمست جو صوفياڻو رنگ

محبت جيڪا هر ٻوليءَ ۾ هڪ جهڙي هوندي آهي، پر جڏهن اها محبت مڪمل نه ٿئي ته اها يا ته بربادي بڻجي ويندي آهي يا روحانيت جو مسڪن بڻجي ويندي آهي. سنڌ ماءُ جي عظيم صوفي شاعر حضرت سچل جي ڪهاڻي به ڪجھه اهڙي ئي آهي. يعني هڪ اهڙي بيقرار محبت جيڪا نيٺ تصوف جو رنگ اختيار ڪري ويٺي.

سچل سرمست 1739ع ۾ راڻيپور (ضلعي خيرپور سنڌ) ۾ جنم ورتو. سندس اصل نانءُ عبدالوهاب هو، پر هن کي ماڻهو “سچل” يعني سچ ڳالهائڻ وارو سڏيندا هئا. سندس والد بزرگوار هڪ نيڪ دل عالم هو، مگر سچل جي دل ۾ دنياوي علم کان وڌيڪ جذبن جي ڌڙڪ غالب رهندي هئي. روايت آهي ته سچل جواني جي جوڀن ۾ هڪ هندو نينگريءَ سان لنئون لڳائي ويٺو، جيڪا نينگري مقامي ويد جي گهر جي نياڻي هئي. محبت جا اهي ٻئي ڪنارا اڪثر ڪري سنڌو درياءَ تي گڏ ٿيندا هئا. ڪتابن، موسمن ۽ خوابن تي ڳالهين جي ڏي وٺ ٿيندي هئي، پر جيئن ئي خاندانن کي پروڙ پئي هڪ طوفان اچي ويو. “اهو ممڪن ناهي! هڪ مسلمان ۽ هندو؟ اها نه عزت بچائيندي،نه دين!” نينگريءَ جي شادي زبردستي ڪنهن ٻئي هنڌ ڪئي وئي. سچل سائين احتجاج ۾ پاڻ کي ڪمري ۾ بند ڪري ڇڏيو، ڪيترائي ڏينهن نه ڪجھه کاڌائين ۽ نه وري ڳالهايائين.

عشق کان تصوف تائين… دل ٽٽل، مگر اکيون روشن

جڏهن محبوبا هن جي زندگي کان زبردستي ڌار ڪئي وئي، سچل پاڻ کي اندر کان ٽوڙي ڇڏيو، پر محبت کي ختم نه ڪيو، بلڪه انهيءَ کي نئين صورت ڏنائين، هو چوندو هو ته: “جڏهن زميني محبوب کسجي وڃي ته آسماني محبوب جي ڳولا شروع ٿيندي آهي.” ائين هو هڪ صوفي بڻجي ويو. سندس شاعري ۾ محبت، درد، سوال ۽ روشني سڀ ڪجھه موجود هو. سندس هڪ مشهور شعر ۾ هو پنهنجي محبوبا کي ياد ڪندي هينئن چوي ٿو:

مون ڏٺو يار، نه آيو سڪون،

ڪرم ڪري، ٿي وڃان قربان!

اڄ سچل سرمست جي مزار راڻيپور ۾ آهي، جتي هر سال هزارين پانڌيئڙا اچن ٿا، جتي صرف دعائون ناهن ٿينديون، بلڪه بين، ساز ۽ روحاني وجد ٿيندو آهي. ماڻهو چون ٿا ته سچل جي شاعري ۾ اهو ڏک ۽ درد پوئيل آهي، جنهن کي صرف سچو عاشق ئي سمجهي سگهي ٿو. سچل سرمست جي ڪهاڻي اسان کي سيکاري ٿي ته محبت جيڪڏهن سچي هجي ته اها ڪنهن هڪ انسان کان شروع ٿي سموري انسانيت سان ڳنڍجي وڃي ٿي، جنهن جي منزل جدائي نه بلڪه روشني هوندي آهي.