نوجوان نسل، سوشل ميڊيا ۽ ڊجيٽل غلامي

بدلجندڙ دور سان ڊجيٽل ٽيڪنالاجيءَ جو استعمال زندگيءَ جي هر شعبي ۾ وڏي رهيو آهي، اها بذات خود ڪا برائي ناهي، پر ان جو لاشعوري ۽ بي قابو استعمال نوجوانن کي نفسياتي قيد ۾ ڦاسائي رهيو آهي. جيڪڏهن نوجوان سوشل ميڊيا کي شعوري طور تي استعمال ڪن، پنهنجي ذهني آزادي جي حفاظت ڪن ۽ اخلاقي قدرن سان ڳنڍيل رهن ته اهي هن ڊجيٽل غلامي مان آزاد ٿي سگهن ٿا. 21 هين صديءَ کي “ڊجيٽل دور” سڏڻ اجايو نه هوندو. هن دور ۾، موبائل فون، انٽرنيٽ ۽ سوشل ميڊيا انساني زندگيءَ جو هڪ لازمي حصو بڻجي چڪا آهن. خاص طور تي نوجوان نسل ڊجيٽل دنيا جا سڀ کان وڌيڪ سرگرم استعمال ڪندڙ آهن. ظاهري طور تي هيءَ دنيا اظهار جي آزادي ۽ معلومات تائين فوري رسائي جي علامت لڳي ٿي، پر حقيقت ۾، ان جي پويان هڪ خاموش، پر طاقتور نظام آهي، جنهن کي الگورٿم سڏيو ويندو آهي. هي الگورٿم آهستي آهستي انساني سوچ، پسند ۽ ناپسند، ترجيحن ايتري قدر جو انسان قدرن تي اثر انداز ٿي رهيو آهي. هن صورتحال کي صحيح طور تي “ڊجيٽل غلامي” چئي سگهجي ٿو، جتي هڪ شخص زنجيرن کانسواءِ قيد ٿي ويندو آهي. الگورٿم سوشل ميڊيا پليٽ فارم جهڙوڪ: ميٽا فيس بڪ، جنهن ۾ انسٽاگرام ۽ گوگل جهڙا پليٽ فارم شامل آهن، ٽِڪ ٽاڪ ۽ يوٽيوب جهڙا سب سروس پليٽ فارم خاص الگورٿم استعمال ڪن ٿا ته جيئن انهن جي استعمال ڪندڙن کي ممڪن حد تائين اسڪرين سان ڳنڍيل رکي سگهجي. اهي الگورٿم طئي ڪن ٿا ته صارف کي ڪهڙو مواد ڏيکارڻو آهي، صارف جي ڪلڪ، پسند، ڏٺل وڊيوز، تبصرا ۽ ڳولها جي تاريخ جي بنياد تي مشتمل آهي. اهو هڪ سهولت وانگر ٿي سگهي ٿو، پر حقيقت ۾، اهو هڪ نفسياتي ڦاهي مثل آهي جيڪو شخص کي هڪ محدود “ڊجيٽل دائري” تائين محدود ڪري ٿو. يعني نفسياتي قيد آزاديءَ جو سراب آهي. نوجوان سمجهن ٿا ته اهي سوشل ميڊيا کي آزاديءَ سان استعمال ڪري رهيا آهن، پر حقيقت اها آهي ته انهن کي جيڪو مواد سامهون اچي ٿو اهو اڳ ۾ چونڊيل آهي. الگورٿم آهستي آهستي نوجوان جي ذهني بناوٽ کي شڪل ڏين ٿا. هڪ خاص نظريو، طرز زندگي يا ثقافتي رجحان بار بار ڏيکاريو ويندو آهي ۽ ذهن ۾ داخل ڪيو ويندو آهي. هن عمل جي نتيجي ۾، نوجوان جي ذهني آزادي محدود ٿي ويندي آهي ۽ هو غير محسوس طور تي هڪ خاص طريقي سان سوچڻ جو عادي ٿي ويندو آهي.

هن وقت نوجوان اڳ ۾ ئي سڃاڻپ جي بحران جو شڪار آهي. هڪ طرف سماجي قدر، مذهبي روايتون ۽ خانداني پرورش آهي ۽ ٻئي طرف مغربي ثقافت، صارفيت ۽ سوشل ميڊيا تي مشهور طرز زندگي آهي.  جيئن ته الگورٿم گهڻو ڪري مواد کي اڳتي وڌائيندو آهي جيڪو جذباتي، دلچسپ ۽ تفريح تي منحصر هوندو آهي، سنجيده مواد پوئتي رهجي ويندو آهي. نتيجي طور، نوجوان پنهنجي روايتن کي “پراڻو” ۽ مغربي طرز زندگي کي “جديد” سمجهڻ لڳن ٿا. هي اهو هنڌ آهي جتي ڊجيٽل غلامي ثقافتي غلامي ۾ تبديل ٿيڻ شروع ٿي رهي آهي. مسلسل اسڪرين تي هجڻ، پسند ۽ فالوورز جي پويان لڳڻ ۽ پاڻ کي ٻين سان ڀيٽڻ نوجوانن ۾ احساس ڪمتري جو سبب بڻجندو آهي، جيڪو دٻاءُ ۽ ڊپريشن ۾ تبديل ٿي وڃي ٿو. ڊجيٽل دنيا ۾، مذهب پڻ هڪ “مواد” بڻجي چڪو آهي. مختصر ڪلپس مذهب جي سطحي تشريح، تڪراري بيان ۽ ڪڏهن ڪڏهن گمراهه ڪندڙ معلومات نوجوانن تائين پهچائين ٿا. ڊجيٽل ميڊيا سنجيده موضوعن کان هٽي ڪري نوجوانن کي اهڙن تفريحي ۽ وقت ضايع ڪرڻ واري شين ۾ الجهائي ٿي، جنهن جي ڪري نوجوان پنهنجي مستقبل جي مقصد کان هٽي وڃي ٿو. ان لاءِ نه صرف ان نوجوان نسل کي پنهنجو ذهن استعمال ڪرڻو آهي، بلڪه رياست ۽ والدين کي به پنهنجون اکيون کولي پنهنجن ٻارن جي سرگرمين تي نظر رکڻي پوندي ته اهي ڇا ڏسي رهيا آهن، ڪنهن سان رابطي ۾ آهن. ڊجيٽل ميڊيا جي مثبت استعمال لاءِ اسان سڀني کي گڏجي نوجوانن جي رهنمائي ڪرڻي پوندي.