آمريڪا ۽ ايران وچ ۾ رٿيل ڳالهيون  ڪامياب ٿينديون؟

آمريڪا ۽ ايران وچ ۾ 11 اپريل تي ڳالهيون اسلام آباد ۾ ڳجهي جاءِ تي ٿي رهيون آهن، جنهن جي ميزباني پاڪستان ڪري رهيو آهي. انهن ڳالهين کي اسلام آباد معاهدي جو نالو ڏنو ويو آهي. هن وقت اسلام آباد کي جهڙوڪر سيل ڪيو ويو آهي، هر پاسي سخت چيڪنگ ٿي رهي آهي، ريڊ زون وارو علائقو اچ وڃ لاءِ بند ڪيو ويو آهي. هنن ڳالهين ۾ ميزبان ملڪ يعني پاڪستان مان محمد شهباز شريف (وزيراعظم پاڪستان)، فيلڊ مارشل سيد عاصم منير (آرمي چيف)، اسحاق ڊار (نائب وزيراعظم ۽ پرڏيهي وزير) شامل هوندا. جڏهن ته آمريڪا پاران ڳالهين جي وفد ۾  جي ڊي وينس (آمريڪي نائب صدر)، اسٽيو وِٽڪوف (وائيٽ هائوس جو خاص ايلچي)، جيرڊ ڪشنر (اڳوڻو صدارتي صلاحڪار)، بريڊ ڪوپر (سينٽ ڪام جو ڪمانڊر) شامل آهن. ائين ٻئي پاسي يعني ايراني وفد ۾ محمد باقر قاليباف (ايراني پارليامينٽ جو اسپيڪر)، عباس عراقچي (پرڏيهي وزير)، محمد باقر ذوالقدر (سپريم نيشنل سيڪيورٽي ڪائونسل جو سيڪريٽري)، ڳالهين ۾ شامل هوندا. ھي اعليٰ سطحي سفارتڪاري آهي جنهن جي ڪري پاڪستان آمريڪا-ايران امن ڳالهين جي ميزباني ڪري رهيو آهي. جيئن ته پاڪستان، آمريڪا ۽ ايران جي وچ ۾ ٻن هفتن جي جنگبندي جي ڳالهين ۾ مدد ڪرڻ ۾ پنهنجي ڪاميابي جو جشن ملهائي رهيو آهي. ان جا اڳواڻ امن ڳالهين جي ميزباني ڪرڻ جي تياري ڪري ڪامياب ٿي چڪا آهن. ملڪ جي گادي واري هنڌ اسلام آباد ۾ ڳالهين کان اڳ ٻن ڏينهن جي موڪل جو اعلان ڪيو ويو. ٻنهي ملڪن ۾ ڳالهيون ڇنڇر تي ٿيڻ واريون آهن. ٻنهي ملڪن جا وفد اسلام آباد پهچي چڪا آهن، پر اڃان تائين تصديق نه ٿي سگهي آهي ته اهي اصل ۾ اڳتي وڌندا يا نه، پر ميزبان ملڪ پاڪستان پاڻ کي تيار ڪري ورتو آهي. ملڪ جون سموريون گهٽيون خاموش ٿي ويون آهن. ڇاڪاڻ ته لڳ ڀڳ 10,000 پوليس آفيسر ۽ سيڪيورٽي فورسز مقرر ڪيا ويا آهن. دنيا جون نظرون هن وقت اسلام آباد ۾ کٿل آهن، دنيا جا ملڪ جنگ جي خاتمي ۽ آبنائي هرمز جي ٻيهر کولڻ کي ڏسڻ چاهين ٿا، هي هڪ اهم روڊ آهي جتي جنگ کان اڳ عالمي تيل جي فراهمي جو تقريبن 20 سيڪڙو وهندو هو، پر جنگ کانپوءِ اهي پاڻ کي تباهيءَ جي ڪناري تي ڏسي رهيا آهن. سنگاپور جي نانيانگ ٽيڪنالاجيڪل يونيورسٽي ۾ ڏکڻ ايشيا جي ماهر عبدالباسط جو چوڻ آهي ته جيڪڏهن ڳالهيون ناڪام ٿيون ته ڏکڻ ايشيائي قوم کي هڪ امڪاني “ڊائيٽن سمري” کي منهن ڏيڻو پوندو ۽ اهو پنهنجي پاڙيسري ايران سان جنگ ۾ ڇڪجي ويندو. ڇاڪاڻ ته پاڪستان گذريل سال سعودي عرب سان هڪ باهمي دفاعي معاهدي تي دستخط ڪيا هئا ۽ اسلام آباد ان کان پوءِ “واضح ڪيو آهي ته اهو سعودين کي ڏنل پنهنجي وابستگي جو احترام ڪندو”، پر ان جي نتيجي ۾ “پاڪستان جون ٽي سرحدون غير محفوظ ٿي سگهن ٿيون”، هو پاڪستان جي ٻين پاڙيسري ملڪن افغانستان ۽ هندستان سان موجوده تڪرار جو حوالو ڏيندي چوي ٿو ته پاڪستان چئن صوبن مان ٻن صوبن ۾ مڪمل بغاوتن سان وڙهي رهيو آهي. پاڪستان اهو برداشت نٿو ڪري سگهي ته پنهنجي ملڪ ۾ بغاوت ٿئي”، پر هن ڳالهين جي دور ۾ فخر ۽ جوش پاڪستاني سوشل ميڊيا تي حاوي ٿي رهيو آهي، مختلف ميمز وائرل ٿي رهيا آهن. اها هڪ فتح آهي ان لحاظ کان ته دنيا جو ڪوبه ٻيو ملڪ جنگبندي ۾ مدد نه ڪري سگهيو ۽ اسان هڪ ممڪن تباهي جي ڪناري تي هئاسين. پاڪستان ان کي روڪيو، هيءَ ڪاميابي هڪ اهڙي ملڪ لاءِ تمام گهڻي ضرورت آهي جنهن سالن جي سياسي بيچيني، صرف ٻه سال اڳ قرض جي ڊيفالٽ جي ڪناري تي هڪ نازڪ معيشت ۽ هندستان سان شديد رقابت برداشت ڪئي آهي. پوءِ پاڪستان هي ڪارنامو ڪيئن حاصل ڪيو؟ هي ملڪ ٽرمپ جو پسنديده ملڪ ڪيئن بڻيو؟ هن وقت پاڪستان هڪ منفرد پوزيشن ۾ آهي. ڇاڪاڻ ته آمريڪا، ايران ۽ خليجي ملڪن طرفان ان تي اعتماد ڪيو ويندو آهي. حڪمران پارٽي پاڪستان مسلم ليگ سان تعلق رکندڙ سينيٽر مشاهد حسين سيد جي مطابق، مصالحت جي عمل جي اڳواڻي پاڪستان جو فوجي سربراهه عاصم منير ڪري رهيو آهي، جنهن کي آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ پنهنجو “پسنديده فيلڊ مارشل” سڏيندو آهي. جنرل عاصم منير پاڪستان ۾ سڀ کان وڌيڪ طاقتور شخص آهي، هڪ اهڙو ملڪ جتي فوج ڊگهي عرصي کان سياست ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي. ٽرمپ جي ٻئي دور جي شروعات کان ٿوري دير بعد، جنرل عاصم منير آمريڪي صدر سان لاڳاپا ٺاهڻ شروع ڪيا ۽ کيس “ٻه شروعاتي ڪاميابيون” ڏنيون، آمريڪا ۽ گڏيل قومن ۾ پاڪستان جي اڳوڻي سفير مليحا لوڌي چوي ٿي فيلڊ مارشل، سي آءِ اي جي انٽيليجنس تي عمل ڪندي، 2021 ۾ ڪابل ايئرپورٽ تي بم ڌماڪي جي پويان مبينا ماسٽر مائينڊ کي ان وقت حوالي ڪيو جڏهن آمريڪي افغانستان مان نڪرندا رهيا هئا. هن خودڪش حملي ۾ گهٽ ۾ گهٽ 170 افغان ۽ 13 آمريڪي سروس ميمبر مارجي ويا. “ٽرمپ ايترو شڪرگذار هو جو هن ڪانگريس کي پنهنجي پهرين خطاب ۾ ان جو ذڪر ڪيو،”  لوڌي چوي ٿي ته ٻي فتح “پاڪستان جي طرفان کيس اهو پيغام  ڏنو ته هن هندستان سان هڪ وڏي جنگ کي روڪڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو آهي.” پاڪستان انهن چند ملڪن مان هڪ آهي جن ٽرمپ کي نوبيل امن انعام لاءِ نامزد ڪيو آهي، جنهن جي هو ڊگهي عرصي کان خواهشمند آهي.

“ياد رکو ته ٽرمپ کي واقعي ٽيرف جنگ مان گهڻي خوشي نه ملي رهي هئي جيڪا هو عملي طور تي دنيا جي هر ملڪ تي لاڳو ڪري رهيو هو.” پاڪستان پنهنجي اهم معدنيات تائين رسائي جو واعدو پڻ ڪيو آهي، جنهن کي آمريڪا قومي سلامتي جي مفاد طور ڏسي ٿو. سيپٽمبر 2025 ۾ پاڪستان جي فرنٽيئر ورڪس آرگنائيزيشن ملڪ جي اهم معدنيات جي وڏي کاڻ رکندڙ آهي، جيڪا فوج جي ماتحت ڪم ڪري ٿي. هڪ آمريڪي ڪمپني سان 500 ملين ڊالرن جي سيڙپڪاري جي معاهدي تي دستخط ڪيا. هيءَ تقريب وزيراعظم هائوس ۾ ٿي، جنهن ۾ جنرل عاصم منير پڻ شرڪت ڪئي. پوءِ جنوري ۾ پاڪستان ورلڊ لبرٽي فنانشلز جي هڪ الحاق سان هڪ معاهدي تي دستخط ڪيا، جيڪو ٽرمپ ۽ سندس خاندان پاران گڏيل طور تي قائم ڪيل ڪرپٽو ڪرنسي منصوبو آهي، جيڪو ممڪن طور تي ملڪ جي ڊجيٽل ادائگي جي نظام ۾ ان جي اسٽيبل ڪوائن کي ضم ڪندو. ان ملڪ جي ٽرمپ جي دائري سان لاڳاپن کي پڻ مضبوط ڪيو آهي. بهرحال انهن ويجهن لاڳاپن پاڪستان کي ايران ۾ پهرين آمريڪي-اسرائيلي حملي جي سرڪاري طور تي مذمت ڪرڻ کان نه روڪيو، پر جڏهن ايران هڪ فوجي اتحادي سعودي عرب جي تيل جي شعبن تي بمباري ڪئي ته پاڪستان پڻ ايران جي خلاف سخت لفظن ۾ بيان جاري ڪيو. 7 اپريل تي پاڪستان گڏيل قومن جي سلامتي ڪائونسل جي قرارداد کان پرهيز ڪيو جنهن ۾ رياستن کي آبنائي هرمز کي ٻيهر کولڻ جي ڪوششن کي هم آهنگ ڪرڻ تي زور ڏنو ويو ۽ ان عمل کي “هڪطرفو” قرار ڏنو. هن “اصولي موقف” ۽ “متوازن انداز” ايران ۽ ٻين خليجي ملڪن جي اعتماد کي وڌائڻ ۾ مدد ڪئي آهي. گذريل پنجن هفتن دوران، وزيراعظم شهباز شريف ۽ سندس نائب پرڏيهي وزير اسحاق ڊار، واشنگٽن، ماسڪو، بيجنگ، اهم يورپي گاديءَ وارن هنڌن، ترڪيه، مصر ۽ سعودي عرب ۽ قطر جهڙن جي سي سي رياستن ۾ هڪ درجن کان وڌيڪ عالمي اڳواڻن ۽ اعليٰ عملدارن سان ڳالهايو. جنهن ڏينهن جنگبندي جو اعلان ڪيو ويو، شهباز شريف چيو ته هن ايران جي صدر مسعود پزيشڪيان سان “گرمجوشي ۽ اهم ڳالهه ٻولهه” ڪئي آهي، جنهن “ايندڙ ڳالهين ۾ ايران جي شرڪت جي تصديق ڪئي ۽ پاڪستان جي ڪوششن جي تعريف ڪئي.” ان مان اهو لڳو ته شهباز شريف هن موقعي تي ايران سان پاڪستان جي ڊگهي عرصي وارن لاڳاپن کي فائدو ڏيڻ جي قابل ٿي ويو. ٻئي ملڪ ايران سان 920 ڪلو ميٽر سرحد شيئر ڪن ٿا ۽ نتيجي طور ڏهاڪن کان تعاون ڪري رهيا آهن. جڏهن ته پاڪستان هڪ سني اڪثريت وارو ملڪ آهي ۽ ايران دنيا جي سڀ کان وڏي شيعه آبادي وارو ملڪ آهي. هر سال هزارين پاڪستاني زيارت لاءِ ايران جو سفر ڪن ٿا، جيڪو شيعه مذهب جو سڀ کان وڏو ملڪ آهي، پر هن وقت تائين اهو واضح ناهي ته پاڪستان جي ڪوششن جو نتيجو واعدو ڪيل امن ڳالهين ۾ نڪرندو يا نه. جنگبندي تي مڪمل عمل ٿيندو يا نه. ڇا ٻئي ڌريون اصل مقصد ماڻي سگهنديون يا نه. اهي سوال سڀني کي منجهائي رهيا آهن. آمريڪا هر صورت ۾ جنگ جو خاتمو چاهي ٿو، پر ايران مستقبل ضمانت گهري ٿو. ڇو ته “اڳيون مرحلو هڪ جامع معاهدي تي پهچڻ ڏکيو آهي، ڇو ته جنگبنديءَ واري اعلان کانپوءِ “اسرائيل لبنان تي سخت حملو ڪري جنگبندي کي ڪمزور ڪرڻ جي ڪوشش ڪري چڪو آهي.” ان اسرائيلي حملي ۾ لبنان ۾ 300 کان وڌيڪ ماڻهو مارجي ويا ۽ اسرائيل چوي ٿو ته ايران جي جنگبندي ۾ لبنان شامل ناهي. “پاڪستان ۾ آفيسرن ۾ يقيني طور تي اها پريشاني آهي ۽ ان محاذ تي، ذميواري ٽرمپ تي آهي ته هو اسرائيل کي روڪي.” پاڪستان اڳ ۾ ئي امن کي فروغ ڏيڻ لاءِ پنهنجو ڪردار ادا ڪيو آهي. “هڪ سهولتڪار جي حيثيت سان، توهان جو ڪم گھوڙي کي پاڻي ڏيڻ آهي. توهان ان کي پيئڻ تي مجبور نٿا ڪري سگهو. اهو ڌرين تي منحصر آهي ته اهي پاڪستان پاران فراهم ڪيل موقعي جو صحيح استعمال ڪن ۽ جنگبنديءَ جو مڪمل خاتمو آڻين. ٻي صورت ۾ تباهي ناگزير آهي.”