سنڌ جي تعليمي نظام کي ڪيترن ئي سالن کان جنهن وڏي بيماري ڪمزور ڪيو آهي، ان مان سڀ کان خطرناڪ بيماري “ڪاپي ڪلچر” آهي. امتحانن دوران نقل، ناجائز سهولتون، سوالن جا پرچا ليڪ ٿيڻ ۽ نگراني ڪندڙ عملي جي لاپرواهي سبب تعليم جو معيار سخت متاثر ٿيو آهي. هاڻي سنڌ حڪومت، خاص طور تي تعليم واري وزير سيد سردار شاهه، ڪاپي ڪلچر خلاف زيرو ٽالرنس پاليسي جو اعلان ڪيو آهي، جيڪا هڪ اهم ۽ جرئتمند قدم طور ڏٺي پئي وڃي. سردار شاهه جو چوڻ آهي ته جيڪو شاگرد ڪاپي ڪندي پڪڙبو، ان کي بورڊ امتحان ۾ ويهڻ جي اجازت نه ڏني ويندي، جڏهن ته امتحاني مرڪزن جي عملي، سپرنٽينڊنٽن، اندروني ۽ بيروني عملي ۽ نگرانن خلاف به سخت ڪارروائي ڪئي ويندي. اهو اعلان رڳو بيان نه، پر تعليمي سڌارن ڏانهن سنجيده ارادو ظاهر ڪري ٿو، پر سوال اهو آهي ته ڇا اها پاليسي عملي طور ڪامياب ٿي سگهي ٿي؟ حقيقت اها آهي ته ڪاپي ڪلچر رڳو شاگردن تائين محدود ناهي. ان ۾ ڪجهه والدين، استاد، اسڪول انتظاميا، امتحاني عملي ۽ سماج جا مختلف طبقا به ڪنهن نه ڪنهن صورت ۾ شامل رهيا آهن. ڪيترن هنڌن تي نقل کي “حق” يا “رواج” سمجهيو وڃي ٿو. اهڙي حالت ۾ رڳو سزا سان مسئلو مڪمل ختم ٿيڻ مشڪل آهي. ان پاليسي جي ڪاميابي لاءِ ضروري آهي ته حڪومت صرف اعلانن تي نه، پر عملي قدمن تي ڌيان ڏئي. امتحاني مرڪزن ۾ سي سي ٽي وي ڪئميرائون لڳايون وڃن، غير جانبدار عملي جي مقرري ڪئي وڃي، اوچتا دورا ڪيا وڃن ۽ قانون ٽوڙيندڙن کي بنا سفارش سزا ڏني وڃي. ان سان گڏوگڏ اسڪولن ۾ تدريسي معيار بهتر ڪيو وڃي، ڇو ته جڏهن شاگرد کي سٺي تعليم ملندي ته هو نقل تي ڀاڙڻ بدران پنهنجي قابليت تي ڀروسو ڪندو. والدين جو ڪردار پڻ اهم آهي. جيڪڏهن والدين ٻارن کي ايمانداري، محنت ۽ سچائي جو سبق ڏيندا ته شاگرد به غلط رستن کان پاسو ڪندا. استادن کي به پنهنجو مقدس فرض سمجهي شاگردن جي رهنمائي ڪرڻي پوندي، نه ڪي ناجائز مدد.
