اسٽيبلشمينٽ بمقابله عمران خان

گذريل ڏينهن نامياري ڪيميادان ۽ دانشور پرويز هودڀائي جو بيان سامهون آيو جنهن ۾ هن چيو ته عمران خان ۽ اسٽيبلشمينٽ جي سوچ ۾ ڪو فرق ناهي. عمران خان کي فوج کان ڪا شڪايت نه هئي ته سندن وڏا وڏا ڪاروبار آهن، هن ڪڏهن ان تي ڪجهه نه چيو. جيڪو مذهبي جنون عمران خان ڀڙڪايو، اهو ائين ئي آهي جيئن فوج چاهيو ۽ هاڻي وزيراعظم شهباز شريف به اهوئي چاهي ٿو. هن ذاڪر نائڪ جهڙن ماڻهن کي گهرايو جنهن مختلف علائقن ۾ ٻه چار تقريرون ڪيون ۽ ماڻهن کي پاڻ طرف متوجهه ڪرڻ ۽ حڪومت سان عوام سان گڏجي هلڻ تي اتفاق ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. ذاڪر نائڪ جو ڪردار پرڏيهه ۾ ڪهڙو به هجي، پر اسان جي ديس هو متنازع شخصيت طور رهيو، پر شهباز حڪومت کي الائي ڪنهن اها صلاح ڏني ته ذاڪر نائڪ گهرائڻ سان ملڪي سلامتي رهندي. قومي نصاب کي جيڪو عملي جامو هن حڪومت پارايو آهي اهو به ڪنهن کان ڳجهو ناهي. ڇا عمران خان کي اينٽي اسٽيبلشمينٽ چئي سگهجي ٿو؟ طالبان کي ڪڏهن عمران خان خراب ناهي چيو، ياد هئڻ گهرجي ته سوات ۾ قتل عام تي عمران خان ٽي ٽي پي سان گڏ هو. ٽي ٽي پي جيڪا نه رڳو هن ملڪ جي جاني دشمن آهي، پر پوري دنيا ۾ انهن جو ڪردار نهايت خطرناڪ رهيو آهي، پر هن کين دعوت ڏني ته اچو اسان جي شهر ۾ پنهنجا دفتر کوليو ۽ پنهنجي مرضيءَ سان جنهن کي وڻي تنهن تي وار ڪريو. جڏهن طالبان جي فتح ٿي ته هنن چيو ته هاڻي غلامي جون زنجيرون ٽٽي ويون آهن. اڄ به هو عمران خان کي طالبان خان چوندا آهن جيڪو بلڪل سچ چوندا آهن.

وري جيڪڏهن عمران خان اچي ويو ته وري به ائين ئي ٿيندو، طالبان جو دور اچي ويندو ۽ ساڳي افراتفري پيدا ٿيندي اهو سڀ ڪجهه پنهنجي اکين سان ڏسندي به عمران خان جي هوش ۾ اچڻ جو ڪو امڪان نظر نٿو اچي. اهو مڃڻو پوندو ته ملڪ تي ٻين صوبن جو ڪو اثر ناهي، پنجاب سڄي پاڪستان تي حڪمراني ڪري رهيو آهي. رڳو پنجاب مان سيٽون کڻڻ واري کي اقتدار ڏنو وڃي ٿو. پنجاب کانسواءِ ٻين ٽن صوبن جو ڪوبه اثر رسوخ نٿو هلي پنجاب کان سواءِ وفاق تي ٻيو ڪوبه حڪومت نٿو ڪري سگهي، اها ئي اسٽيبلشمينٽ جي چال آهي، پر ڪو ڪو ان کي سمجهي سگهي ٿو. اسٽيبلشمينٽ ۾ فوج ۽ سياستدان به آهن. هن وقت توڙي جو پنجاب ۾ عمان خان جو اثر رسوخ تمام گهڻو آهي. اقتدار ۾ نه هوندي به هو عوام جي دلين تي راڄ ڪري ٿو جيڪا ڳالهه اسٽيبلشمينٽ کي نٿي وڻي، پر اها ڳالهه مڃڻ جي آهي ته عمران خان اسٽيبلشمينٽ ۾ ڏار وجهي ڇڏيا آهن، ڇو ته عمران خان نواز شريف ۽ شهباز شريف جي ڀيٽ ۾ ڏاڍو مقبول بڻجي چڪو آهي. نواز ليگ مسلسل حڪومت ۾ هوندي به ناڪام رهي آهي. هن وقت ملڪي معيشت ٻڏي رهي آهي، ان تي سوال اٿي رهيا آهن. ڇا ان ۾ عمران خان جو ڪردار آهي. جيڪڏهن ان جو جواب ها ۾ آهي ته پوءِ ان پٺيان به ڪو هٿ ضرور آهي، جنهنڪري فوج عمران خان کي خطرناڪ سمجهي رهي آهي. 9 مئي تي جيڪو ڪجهه ٿيو اهو سڀني جي سامهون آهي ان بغاوت کان فوج ڊنل آهي. ملڪن جو بنيادي نظريو ترقي ۽ خوشحالي هجڻ گهرجي، ٻيو ڪو نظريو نه هجڻ گهرجي، چين، بنگلاديش جو به ڪو نظريو ناهي، جيڪو فوج جو مقصد آهي، اهو عمران خان جو مقصد آهي، ٻنهي جي نظرين ۾ ڪو فرق ناهي. ڪي 10 سيڪڙو نوجوان اهڙا آهن جن جي سوچ اڳتي وڌي رهي آهي جيڪي اميد جو ڪرڻو آهن. اهڙي ريت ٽرمپ جو تاثر ختم ٿي ويندو ڇو ته اتي ماڻهو پڙهيا لکيا آهن، اتي مزاحمت ٿيندي، پر هتي مزاحمت کي دٻايو وڃي ٿو. هن وقت پنجاب تي عمران خان جو دٻدٻو آهي.

ڪي پي ڪي ۾ عمران خان جي حڪومت آهي. بلوچستان تي بغاوت جا جهنڊا لڳي ويا آهن ۽ وفاق کان نفرت جو اظهار ٿي رهيو آهي، باقي سنڌ زرداري ليگ پٺيان هلي اقتدار جي حوس ۾ محو آهي. ان ڪري اسٽيبلشمينٽ جا ٽڪرا ٽڪرا ٿيڻ جو وقت قريب اچي چڪو آهي. ڪجهه ڏينهن اڳ جمعيت علماءِ اسلام جي سربراهه مولانا فضل الرحمان چيو هو ته ملڪ اندر جيڪو ڪجهه ٿي رهيو آهي اهو ووٽ جي چوري سبب ٿيو آهي، ادارن کي اليڪشن کان پري رهڻو پوندو، پاڪستان ۾ هن وقت ڪا حڪومت ناهي. هن چيو ته اسٽيبلشمينٽ کي ڪهڙو حق آهي ته اها حڪومت ڪري، اسٽيبلشمينٽ کي حق ناهي ته اسان جي ووٽ سان کيڏي، چونڊون آئين موجب ٿيڻ گهرجن، مسئلي جو اصل بنياد ووٽ جي چوري آهي. سندس چوڻ هو ته جيڪڏهن حڪومت عمران خان کي جيل ۾ رکندي ۽ هو هر صورت ۾ نڪرڻ جي ڪوشش ڪندو ته صورتحال خراب ٿيندي. سياسي ڪارڪنن جا جذبا سچا هوندا آهن، قيادت کي کين درست هدايتون ڏيڻ گهرجن، پي ٽي آءِ اڄ به اسٽيبلشمينٽ اڳيان مُفاهمتن بجاءِ مزاحمتن جا اعلان ڪري رهي آهي. اُن معاملي جي پويان ڪيترائي سبب ٿي سگهن ٿا، پر سوال اهو آهي ته ڇا پي ٽي آءِ جي اندروني پارٽي پوزيشن اسٽيبلشمينٽ سان ٽڪر کائڻ جي حالت ۾ آهي؟ اڪثر سياسي مُبصرن جي راءِ آهي ته پي ٽي آءِ هن وقت ايترو ته ڦاٿل آهي جو هو پنهنجي جان به مشڪل سان بچائي سگهن ٿا.

جيڪڏهن هو عملي طور اسٽيبلشمينٽ سان مزاحمت جو اعلان ڪن ٿا ته ڪنهن به طرح سياسي همدرديون حاصل نٿا ڪري سگهن، ڇو ته اسلام آباد مان ملندڙ اطلاع موجب، پي ٽي آءِ جي جوابدارن کي فوجي عدالتن مان ملندڙ معافيون افواهن جو مرڪز بڻيل آهن، پر حڪومت ۽ اسٽيبلشمينٽ جا ذريعا ان بابت وضاحت ڪري چڪا آهن ته اهي معافيون قانوني طريقيڪار جو حصو آهن ۽ ان جو ڪنهن به ڳالهين يا ڊيل سان ڪو تعلق ناهي. 190 ملين پائونڊ ڪيس ۾ فيصلو اهم موڙ ثابت ٿي سگهي ٿو. جيڪڏهن عمران خان کي ان ڪيس ۾ سزا ملي ٿي ته پي ٽي آءِ جي بارگيننگ پوزيشن ڪمزور ٿي ويندي، پر جيڪڏهن بريت ٿيندي ته ان سان پي ٽي آءِ جي سياسي حيثيت مضبوط ٿي سگهي ٿي. ٻئي طرف، اسٽيبلشمينٽ ۽ حڪومت پاران عمران خان لاءِ ڪنهن پاليسي ۾ ڪا تبديلي اچي سگهي ٿي. حڪومت چاهي ٿي ته عمران خان کي ڪجهه حد تائين رليف ملي، پر ساڳئي وقت هو کيس قابو ۾ رکڻ به چاهي ٿي. پي ٽي آءِ جون نظرون عالمي سطح تي ڊونلڊ ٽرمپ تي آهن، پر موجوده حالتن ۾ پاڪستان اندر اسٽيبلشمينٽ پاران عمران خان سان ڳالهين جا امڪان واضح طور رد ڪيا پيا وڃن. حڪومت ۽ رياست پنهنجي فيصلي تي مضبوط آهي ۽ موجوده صورتحال ۾ ڪنهن به قسم جي رعايت يا ڊيل جا امڪان گهٽ نظر اچن ٿا.