عمران خان جي آزاديءَ واري تحريڪ ڪوبه نتيجو نه ڏئي سگهندي

اڳوڻي وزير اعظم عمران خان جي آزاديءَ جي تحريڪ شروع ٿي ويئي آهي. چيو پيو وڃي ته هي تحريڪ عمران خان جا پٽ هلائيندا. جيڪي ان مقصد لاءِ لنڊن کان پاڪستان اچي رهيا آهن، پر وري ٻئي ڏينهن خبر آئي ته ٻئي پٽ قاسم ۽ سليمان پاڪستان اچڻ کان اڳ آمريڪا پهچي ويا آهن جتي اهي آمريڪي سينيٽرن ۽ ٻين بااثر ماڻهن سان ملاقات ڪري رهيا آهن. آمريڪا ۾ رهندڙ هڪ پاڪستاني صحافي ٻڌايو ته عمران خان جا پٽ آمريڪي سينيٽرن جي هڪ مضبوط وفد سان پاڪستان ايندا ۽ پاڪستاني سياست ۾ هلچل مچائيندا. جڏهن اها خبر عام ٿي ته سرڪاري رد عمل به سامهون آيو. راڻا ثناءُ الله چيو ته جيڪڏهن عمران خان جا پٽ پاڪستاني سياست ۾ حصو وٺڻ جي ڪوشش ڪندا ته انهن کي گرفتار ڪيو ويندو. جمائما پنهنجي پٽن جي متوقع گرفتاري تي ڪاوڙيل هئي، هن راڻا ثناءُ الله کي چئلينج ڪندي چيو ته، “مان ڏسان ٿي ته منهنجي پٽن کي ڪير گرفتار ڪري ٿو.” پوءِ هڪ افواهه اُٿيو ته جمائما پنهنجن پٽن کي پاڪستان وڃڻ کان روڪيو آهي. بهرحال، تازيون رپورٽون آهن ته قاسم ۽ سليمان آمريڪا کان لنڊن واپس اچي ويا آهن ۽ خطرو آهي ته اهي آمريڪي سينيٽرن سان گڏ پاڪستان ايندا. جڏهن ته عمران خان جيل مان پيغام موڪليو آهي ته سندس پٽ ساڻس ملڻ لاءِ اچي رهيا آهن، اهي پي ٽي آءِ جي پاڪستان جي سياست ۾ حصو نه وٺندا. حڪومت ۽ اسٽيبلشمينٽ جون پريشانيون ختم ٿي ويون آهن. پٽن جي پنهنجي پيءُ سان ملڻ تي ڪو به اعتراض نه ڪندو، پر هي ملاقات پاڻ ئي منظم ڪئي ويندي ۽ ان کي مڪمل طور تي رڪارڊ ڪيو ويندو.

بهرحال، ڪجهه دوستن جو چوڻ آهي ته اهو يقين ناهي ته سليمان ۽ قاسم واقعي پاڪستان ۾ ايندا؟ انهن جي رستي ۾ اڃان تائين ڪيتريون ئي رڪاوٽون آهن. اهو ممڪن آهي ته انهن کي پاڪستان جو ويزا ڏيڻ کان انڪار ڪيو ويندو. 5 آگسٽ کان هلندڙ تحريڪ مان اسٽيبلشمينٽ کي ڪيترو فائدو ٿيو آهي؟ جڏهن ته 5 آگسٽ تي ننڍن وڏن شهرن ۾ جيڪو عوام عمران خان جي حق ۾ نڪتو ان حڪومت جون وايون بتال ڪري ڇڏيون آهن هونئن به اهو اصول آهي ته جنهن شيءِ کي گهڻو دٻائبو آهي اها وڌيڪ اڀرندي آهي سو عمران خان جي آزاديءَ واري تحريڪ ڏينهون ڏينهن زور وٺندي رهي ٿي. ان جو اندازو 9 مئي جي ڪيسن ۾ فوري سزائن مان لڳائي سگهجي ٿو. انهن ڪيسن ۾، پي ٽي آءِ جي سڀني پارلياماني اڳواڻن ۽ پنجاب جي اهم اڳواڻن کي 10 سال قيد جي سزا ٻڌائي وئي آهي ۽ اليڪشن ڪميشن وڏي ڦڙتي ڏيکاري آهي ۽ انهن جي نااهلي جو نوٽيفڪيشن جاري ڪيو آهي، جيتوڻيڪ سزا يافته ميمبرن جون اپيلون اڃان تائين هاءِ ڪورٽ ۽ سپريم ڪورٽ ۾ التوا ۾ آهن، هڪ رپورٽ موجب، عدالت انهن جي سزائن کي معطل به ڪري ڇڏيو آهي. شاهه محمود قريشي ۽ سندس پٽ زين قريشي سزا يافته ماڻهن ۾ شامل نه آهن. چيو وڃي ٿو ته انهن جي آزادي هڪ ڊيل جو نتيجو آهي. شاهه محمود قريشي ڊگهي عرصي کان پي ٽي آءِ ۾ جيڪا سياسي ثابت قدمي ڏيکاري آهي اها حيران ڪندڙ آهي. جيتوڻيڪ اهو قريشي خاندان جو مزاج ناهي، اهي وقت سان گڏ تبديل ٿيندا رهيا آهن، پر هن ڀيري انهن غير معمولي جرئت ڏيکاري آهي. بهرحال، برداشت جي به هڪ حد آهي.

شاهه محمود قريشي پي ٽي آءِ جو سڀ کان سينئر اڳواڻ آهي ۽ پارٽي جو نائب صدر پڻ آهي. جيڪڏهن ان جو نالو ڪنهن ڊيل تحت ڪڍيو ويو آهي، ته پوءِ اسٽيبلشمينٽ ان جو فائدو وٺڻ جي ڪوشش ڪندي ۽ پي ٽي آءِ ۾ هڪ نئون گروپ اڀرندو. جيتوڻيڪ پي ٽي آءِ ۾ گروپن ۽ ڌڙن جي ڪابه کوٽ ناهي ۽ ڪيترائي  گروپ اڳ به ٺهيل آهن، پر سڀ کان وڏو گروپ عمران خان جو آهي، جنهن جو ڪم اسٽيبلشمينٽ سان ٿڌو آهي. اهي هن سان ڪابه ڊيل ڪرڻ لاءِ تيار نه آهن. جيتوڻيڪ ڊيل جي نتيجي ۾، عمران خان جي آزادي هن وقت ممڪن ٿي سگهي ٿي. عمران خان چوي ٿو ته هو جيل ۾ مرندو، پر ڊيل نه ڪندو. ڊيل جو مطلب آهي ته ڪجهه سندس ڳالهه قبول ڪندا ۽ ڪجهه ٻي پارٽي جي ڳالهه قبول ڪندا. اهوئي آهي جيڪو پاڪستاني سياست ۾ هاڻي تائين ٿيندو رهيو آهي. ان جو هڪ واضح مثال ميان نواز شريف آهي، هن ڪيترائي ڀيرا اسٽيبلشمينٽ جو مقابلو ڪيو آهي، پر جڏهن سندس خلاف انتقامي ڪارروائي ٿي ته هو ثابت قدمي ۽ همت نه ڏيکاري سگهيو ۽ مخالف پارٽي سان ڊيل ڪندي تنگ رستي مان نڪري آيو. هن ڀيري، هن پنهنجي مشهور بيانيي کي مٽي ڪري ڇڏيو آهي. سندس بيانيو ووٽ جو احترام ڪرڻ هو. سندس ان قول کي عوام جي حمايت حاصل هئي.

ڇاڪاڻ ته اهو سڌو سنئون عوام جي ووٽ جي حق سان لاڳاپيل هو، پر جڏهن ميان صاحب لاءِ ڏکيو وقت آيو، ته هن لالچ ۾ اچي مخالف ڌر سان ڊيل ڪئي ۽ “بوٽ جي عزت ڪريو” جو هڪ نئون رستو اختيار ڪيو. اهڙي طرح، اليڪشن ۾  شڪست برداشت ڪرڻ جي باوجود، هو ايوان اقتدار ۾ ته نه آيو، پر پنجاب ۾ سندس ڌيءَ مريم نواز ۽ مرڪز ۾ سندس ڀاءُ شهباز شريف اقتدار مان لطف اندوز ٿي رهيا آهن، هاڻي هو هڪ گاڊ فادر جو درجو رکي ٿو. عمران خان به ميان صاحب جي نقش قدم تي هلي سگهي ها، پر هن ائين ڪرڻ کان انڪار ڪيو ۽ پنهنجي موقف تي ثابت قدم رهيو. سندس ثابت قدمي کيس ماڻهن، خاص طور تي نوجوانن ۾ هيرو بڻائي ڇڏيو آهي ۽ هو جيل ۾ هجڻ باوجود به ماڻهن جي دلين تي راڄ ڪري رهيو آهي.

5 آگسٽ ڪيترن ئي طريقن سان هڪ اهم ڏينهن آهي. هن ڏينهن تي، هندستان پنهنجي آئين جي خلاف ورزي ڪندي قبضو ڪيو. هن واقعي کي 6 سال ٿي ويا آهن، پر پاڪستان هندستان خلاف ڪا به اثرائتي سفارتي ڪارروائي نه ڪري سگهيو. اهو ممڪن هو ته هن ڏينهن کي پاڪستان ۾ ڪاري ڏينهن طور ملهايو وڃي ها، پر اسان اهو به نه ڪري سگهياسين. پي ٽي آءِ موجب، هي ڏينهن اهم آهي. ڇاڪاڻ ته هن ڏينهن تي پي ٽي آءِ جي باني عمران خان کي عدالت گرفتار ڪيو هو. هو ٻن سالن کان جيل ۾ آهي، پر ڪابه عدالت کيس ضمانت تي آزاد ڪرڻ لاءِ تيار ناهي. هر ڪو ان جو سبب ڄاڻي ٿو ته آخر عمران خان تي ڪيس ڪهڙا آهن. ڇو ته هن وقت سڀني طرفن کان مايوس عمران خان پنهنجي آزاديءَ لاءِ تحريڪ شروع ڪرڻ جو اعلان ڪيو آهي. تحريڪ ٻن يا چئن ڏينهن جو احتجاج ناهي، پر اهو مسلسل جاري رهڻ وارو سلسلو آهي جيڪو پنهنجي مقصد حاصل ڪرڻ تائين جاري رهندو. هاڻي سوال اهو آهي ته ڇا 5 آگسٽ جي تحريڪ پنهنجي اڳواڻ کي آزاد ڪرائي سگهندي؟ شايد پي ٽي آءِ ان جو جواب ڏيڻ جي پوزيشن ۾ ناهي، ڇو ته ان ۾ ڪيترائي تخريبڪار آهن.

ڇا عمران خان جا پٽ هن تحريڪ جو حصو بڻجڻ لاءِ ايندا آهن يا نه. اهو به هڪ راز آهي. جڏهن ته، حڪومت ۽ اسٽيبلشمينٽ هن تحريڪ سان منهن ڏيڻ لاءِ انتظام ڪيا آهن. 5 آگسٽ واري تحريڪ ڪهڙا نتيجا ڏيندي اسان ان حوالي سان ڪجهه به چوڻ جي پوزيشن ۾ نه آهيون. جڏهن ته، اسان يقيني طور تي چئي سگهون ٿا ته هڪ تحريڪ آهي جيڪا وقفي وقفي سان هلندي رهندي، پر ملڪي حالتن کي مدنظر رکندي اها تحريڪ مثبت ثابت نه ٿيندي. ڇو ته ماڻهو هاڻي سڀني سياستدانن کي هڪ ئي لسٽ ۾ آڻي فيصلا ڪن ٿا ۽ مسلسل احتجاج عوام کي ٿڪائي وجهن ٿا.