سنڌ، جيڪا وسيلن سان مالا مال آهي ۽ عالمي امدادن جو وڏو مرڪز رهي آهي، بدقسمتي سان ڪرپشن جي ڄار ۾ ڦاسي چڪي آهي. ترقياتي منصوبن لاءِ اربين رپين جي عالمي امداد هر سال سنڌ کي ملي ٿي، پر ان رقم جو وڏو حصو ڪرپٽ نظام جي نظر ٿي وڃي ٿو. نتيجي طور تعليم، صحت، آبپاشي، زراعت ۽ لائيو اسٽاڪ جهڙا شعبا ترقي بدران وڌيڪ تنزليءَ جو شڪار ٿي رهيا آهن.
تعليم سنڌ جو مستقبل خطري ۾: تعليم جي شعبي ۾ عالمي ادارن جي مدد سان ڪيترائي منصوبا شروع ٿيا، پر نتيجا مايوس ڪندڙ آهن. اسڪول بحالي پروگرام: ورلڊ بئنڪ جي مدد سان شروع ڪيل اسڪولن جي بحالي ۽ نون اسڪولن جي تعمير جا منصوبا صرف ڪاغذن تائين محدود رهيا. رپورٽن مطابق 20,000 اسڪولن جي مرمت لاءِ اربين رپيا جاري ڪيا ويا، پر حقيقت ۾ اڪثر اسڪول اڄ به بدحاليءَ جو شڪار آهن.
استادن جي ڀرتيءَ ۾ ڪرپشن: استادن جي ڀرتي لاءِ عالمي ادارن کان فنڊ مليا، پر بدعنواني سبب غير مستحق ۽ جعلي سندن تي ڀرتيون ڪيون ويون. اهڙا استاد اسڪولن ۾ حاضر ٿيڻ بدران گهر ويٺي پگهارون کڻي رهيا آهن.
تعليمي مواد: يونيسيف ۽ ٻين ادارن جي سهڪار سان ڪتاب ۽ تعليمي مواد جي فراهميءَ لاءِ پروگرام شروع ڪيا ويا، پر اهي مواد مارڪيٽ ۾ وڪرو ٿي ويا يا وري اسڪولن تائين نه پهتا.
صحت: بيمارين کان وڌيڪ ڪرپشن صحت جي شعبي ۾ عالمي امداد وڏي مقدار ۾ ملي آهي، پر عوام کي ان مان ڪو فائدو حاصل ناهي ٿيو.
دوائن جي کوٽ: اسپتالن ۾ دوائن جي فراهمي لاءِ اربين رپيا جاري ٿيا، پر اڪثر دوائون اسپتالن بدران بليڪ مارڪيٽ ۾ وڪرو ٿيون.
ديهي صحت مرڪز: هزارين ديهي صحت مرڪز عالمي امداد سان قائم ٿيا، پر اڪثر مرڪز عملي کان خالي يا بند آهن.
ناقص مشينري: ڪيترين اسپتالن ۾ عالمي امداد سان خريد ڪيل مشينري يا ته ڪم جي قابل ناهي يا وري ان کي هلائڻ لاءِ اهل عملي جي کوٽ آهي.
آبپاشي وسيلن جي تباهي: سنڌ جي آبپاشيءَ لاءِ دريائن، بندن ۽ شاخن جي مرمت لاءِ عالمي ادارن جي سهڪار سان ڪيترائي منصوبا شروع ٿيا.
ناقص تعمير: ڪيترن ئي شاخن ۽ بندن جي مرمت ناقص مٽيريل سان ڪئي وئي، جنهن سبب ٿوري برسات ۾ ئي اهي منصوبا تباهه ٿي ويا.
غلط ٺيڪيداري نظام: ٺيڪا سياسي بنيادن تي ڏنا ويا، جنهن ۾ منصوبي جي معيار بدران رشوت ۽ پسنديدگي کي اهميت ڏني وئي.
آبادگارن جي اجاڙ: زميندارن کي پاڻي فراهم ڪرڻ لاءِ عالمي امداد سان سسٽم بهتر بڻائڻ جو واعدو ڪيو ويو، پر اڄ به ڪيترائي آبادگار پاڻي جي کوٽ سبب نقصان ۾ آهن.
زراعت: آبادگارن جي اميدن جو قتل زراعت سنڌ جي معيشت جو اهم حصو آهي، پر عالمي امداد باوجود هي شعبو مسلسل نقصان ۾ آهي.
زرعي اوزارن جي فراهمي: جديد زرعي اوزارن لاءِ فنڊ جاري ٿيا، پر اهي اوزار آبادگارن تائين پهچڻ بدران ڪرپٽ عملدارن جي گودامن ۾ ختم ٿي ويا.
زرعي قرضن جي بدعنواني: آبادگارن کي عالمي امداد سان زرعي قرض ڏيڻ جا اعلان ٿيا، پر اهي قرض حقدارن کي ڏيڻ بدران سفارشي ماڻهن ۾ ورهايا ويا.
آر او پلانٽس جي ناڪامي: پاڻي جي کوٽ دور ڪرڻ لاءِ عالمي امداد سان آر او پلانٽس لڳائڻ جا منصوبا فقط رپورٽن ۾ مڪمل ٿي چڪا آهن، پر حقيقت ۾ اهي پلانٽ يا ته بند آهن يا ڪم نٿا ڪن.
لائيو اسٽاڪ نظر انداز شعبو: لائيو اسٽاڪ سنڌ جي معيشت لاءِ اهم آهي، پر هن شعبي ۾ عالمي امداد جو ڪوبه اثر نظر نٿو اچي.
جانورن جي صحت: جانورن لاءِ شروع ڪيل بيمارين جي خاتمي جا پروگرام ناڪام رهيا.
فارمز جي ترقي: عالمي فنڊ سان جديد لائيو اسٽاڪ فارمز قائم ڪرڻ جو منصوبو رڳو ڪاغذي ڪارروائي تائين محدود رهيو.
عالمي امداد جي تباهيءَ جا سبب: (1) ڪرپٽ حڪومتي عملدار فنڊن جي ورڇ ۾ ڪرپشن اهم عنصر آهي. (2) غير ذميوار عالمي ادارا: عالمي ادارا پاڻ فنڊن جي خرچ تي ڪابه سخت نگراني نٿا ڪن. (3) ٺيڪيدارن جي اجارا داري: ٺيڪيداري نظام سياسي اثر رسوخ جي بنياد تي هلندڙ آهي، جنهن سبب منصوبا ناقص معيار جا ٿين ٿا.
حل ۽ تجويزون: شفافيت لاءِ آزاد ڪميشن عالمي امداد جي نگراني لاءِ آزاد ۽ خود مختيار ادارو قائم ڪرڻ ضروري آهي.
ڪرپٽ ماڻهن خلاف ڪارروائي: ڪرپٽ عملدارن ۽ ٺيڪيدارن خلاف سخت قدم کنيا وڃن.
فنڊن جي عوامي نگراني: عالمي امداد سان ٿيندڙ منصوبن بابت عوام کي آگاهي ڏني وڃي.
عالمي ادارن جو ڪردار: عالمي ادارن کي فنڊن جي خرچ بابت سخت ضابطا لاڳو ڪرڻا پوندا.
حاصل مقصد: سنڌ ۾ عالمي امداد جو غلط استعمال هڪ الميو آهي، جنهن سبب عوام بنيادي سهولتن کان محروم آهي. جيڪڏهن موجوده حالتون جاري رهيون ته سنڌ جا وسيلن سان مالا مال شعبا مڪمل طور تي تباهه ٿي سگهن ٿا. وقت جي ضرورت آهي ته سنڌ جي عوام پنهنجن حقن لاءِ آواز اٿاري ۽ ڪرپٽ نظام کي چئلينج ڪري، ڇو ته سنڌ جو مستقبل اڄ جي فيصلن تي منحصر آهي.
