سموري صوبي جو حال به بدحال آهي، پر ڪراچي شهر جا سڀ روڊ رستا ڀڳا پيا آهن، پر سڀ کان وڌيڪ خراب حال اهي روڊ آهن جيڪي لانڍي، ڪورنگي، شير شاھ، اورنگي، حيدري ۽ گلشن حديد طرف آهن، انهن جو حال تمام خراب ٿي ويو آهي، ڪو پُرسانِ حال ناهي. ڪو به ان ڳالھ تي پريس ڪانفرس نٿو ڪري رياست يا وفاق جيڪي سي پيڪ جي آسري شهرن ۾ پروجڪٽ هلايا آهن، انهن جو ڪم ڪڏهن وري شروع ٿيندو، جو ماڻهن کي ته ساھ جون بيماريون ٿي ٿيون پون. روڊن ۽ رستن تي هڪ ته دونهون، ٻيو ڌوڙ، کڏا کوٻا، مٽي پٿرن جا ڍير، وري روڊن تي ”بلاڪيڊ“ نُما وڏا پٿر جيڪي روڊن کي انگڙ ونگڙ ڪيو بيٺا آهن. روڊن تي ٽريفڪ جي پيھ وري رمضان ۾ ته اهو ڏٺو ويو ته جيڪي به سخي مرد روڊن رستن تي پاڻيءَ جون بوتلون، کجور (ڪتل) فروٽ، سمبوسا، پڪوڙا ۽ کائڻ پيئڻ جون شيون کنيو بيٺا هوندا هئا، انهن جي ته ڳالھ ئي ٻي آهي. سٺي ڳالھ آهي ته انهن ماڻهن وٽ الله جو گنج ڀريو پيو آهي، پر شين جي ترتيب ناهي. شهر جي ”اين جي اوز“ ٽائيپ فلاحي ادارا به هاڻي الائي جي ڪهڙي ڊوڙ ۾ لڳي ويا آهن ته ڪير گهڻو ٿو کارائي ۽ ڪير گهڻا ڇيلا ۽ ڪڪڙ قورما ٿو کارائي. مثال ”جي ڊي سي“، ايڌي، رمضان ڇيپا، جيلاني، سيلاني ۽ هينڊس يا ڪجھ ٻيون اين جي اوز آهن، جن جو سڄو ڏينهن هڪ ئي ڪم هوندو آهي ته صاحب استطاعت ماڻهن کان پنجاھ پنجاھ هزار ۽ ڪڏهن ته لکين رپيا رڳو انهن ڇيلن ۽ ٻڪرين جي مٿان هٿ گهمائي وٺي ويندا آهن، جن کي اهو چيل هوندو آهي ڪاري ٻڪري جو صدقو ڪڍو ته پوءِ سڀ خير ٿي ويندو. ان ڪري اهي ڪاري ٻڪري ۽ ڇيلي جا مالڪ انهن تي هٿ ڦيري اهو سڀ ڪجھ انهن اين جي اوز جي نالي ڏئي پنهنجو ڪارو ناڻو سفيد ڪيو هليا ويندا آهن، يا اهي بلڊرمافيا ۽ هڪ وڏو ڪلاس جيڪو بي تحاشا دولت جو مالڪ آهي، انهن وٽ اهڙي پئسي جي کوٽ ناهي، پر ان جو استعمال به صحيح ناهي. ڪو دور هو جو ايڌي وٽ شيلٽر هائوسز به هوندا هئا (اڄ به آهن) جيڪي اهڙن ماڻهن جي مدد ڪندا هئا جن وٽ کائڻ جي لاءِ ڪجھ نه هوندو هو يا جيڪي بي يارو مددگار هوندا هئا، ان جو ڪو اوهي واهي نه هوندو هو ته ايڌي انهن کي پناھ ڏيندو هو يا ٻي ڪي اهڙا فلاحي ادارا يا ايڌي ته يتيم ۽ لاوارث ٻارن کي به پاليندو هو ۽ هاڻي به پالي ٿ، پر جڏهن هي ويچارو هن دنيا مان رحلت ڪري ويو ته ڪو ملان مولوي هن جي نماز نه پيو پڙهي، رڳو ان ڪري ته هن معاشري ۾ حرامي ٻارن کي تحفظ ڏنو ۽ انهن ٻارن کي پيءُ جو نالو ڏنو، جن کي انهن جي ماءُ ڪنهن بي نام جهولي ۾ وجهي پاڻ هلي وئي ۽ گناھ ٻئي جي حوالي ڪري وئي، ته ايڌي انهن کي پنهنجو نالو ڏنو. پر ايڌي هن معاشري ۾ حلالي ۽ حرامي گڏائي ويو. مثال هاڻي به ڪيترائي وڏي درجي وارا فنڪار آهن جن ايڌي کان ٻار (پٽ ۽ ڌيءَ) پالڻ لاءِ ورتا آهن، ان ڪري ته انهن کي اولاد ناهي ۽ اهي يتيم ٻار انهن وٽ رهي اعليٰ تعليم به حاصل ڪن ٿا، انهن ۾ نالي وارا راڳي به آهن، ٽي وي آرٽسٽ به آهن ته واپاري طبقي وارا ماڻهو به، پر هاڻي اهي سڀ اين جي اوز ڪنهن لنگر خاني کان گھٽ ناهن جن جو استعمال يا ڪارج هاڻي ايڪسپلائٽ ٿي ويو آهي، جن کي معاشري جي ضرورت جي مطابق بهتر ڪجي، بهرحال شهر ۾ پاڻي جي ايتري ته قلت هجي ٿي جو ماڻهو گهرن جي ٽنڪيءَ ۾ پاڻي نٿا ڏين پر ماڻهو پلاسٽڪ جون بولتون ڀري ڀري گذارو ٿا ڪن ۽ اهو حيرت اها به آهي ته گهرن جي نلن ۾ پاڻي نٿو اچي، پر دڪاندار وٽ اچي ٿو، پر حڪومت جون ڪجھ ڌريون يا قانون لاڳو ڪندڙ ادارا به ڪجھ پاڻي جا ”هائيڊرنٽ، به هلائين ٿا جن جي ڪمائي لکين رپيا هجي ٿي مثال ڊفينس ۾ نَلَ جو پاڻي ناهي ايندو، پر انهن وٽ هر مهيني ڪنٽينر لهن ٿا ۽ اهي ائين ئي سالن کان وٺي پيا زندگي گذارين، پر سسٽم پوءِ به بگڙيل آهي يا مثال 27 آگسٽ 2020 واري بارش ۾ جيترو پاڻي ڊفينس ۾ گڏ ٿيو هو اوترو پاڻي شايد ڪنهن ٻئي علائقي ۾ گڏ ٿيو هجي ان ڪري ته نالن جو نيٽ ورڪ جام ٿيڻ جي ڪري شهر جي ڪيترن علائقن ۾ اهڙي صورتحال هئي جيڪا بعد ۾ ڪنٽرول ٿي وئي، پر گٽر سائنس اڃان تائين سمجھڻ جي ضرورت آهي ته اهڙين بارشن ۾ ماڻهن جا لکين رپيا انهن ڪروڙن جي گاڏين تي ٻُڏي ويا هئا جيڪي گاڏيون ”اليڪٽريفائيڊ“ هيون ان ڪري شهري پريشر گروھ اهڙي سياست ڪري ڄاڻن جتي رڳو اها اڙَ ملي ته حڪومت ڪٿي ڳٿل آهي ۽ انهن جي ڀنگي (ٻالا) مافيا ڪيتري ته مضبوط آهي جو سسٽم جام ڪري ٿي ڇڏي ۽ ماڻهو وائڙو ٿي وڃي ته آخر ڇا ڪجي جو اهي گٽر سائنس جا نيٽ ورڪ سمجهي وٺجن ته ڪهڙو ڪاڏي ٿو وڃي ۽ ڪهڙو ڪاڏي؟ ۽ ان کي ڪير ايڪسپلائيٽ ڪري رهيو آهي.
