ميرٽ جي لتاڙ PST ۽ JEST نوجوانن تي رياستي ظلم جو داستان!

سنڌ جي تعليم کاتي ۾ سالن کان انصاف جا نعرا لڳندا رهيا آهن، پر جڏهن رياست پنهنجي ئي پڙهيل لکيل نوجوانن سان ناانصافي ڪري ته اهو درد تاريخ ۾ لکجي وڃي ٿو. هي درد تڏهن شروع ٿيو، جڏهن 2021 ۾ سنڌ ۾ تعليم کاتي PST ۽ JEST جون ڀرتيون IBA سکر جي حوالي ڪيون، نوجوانن هزارين اميدن سان ٽيسٽ ڏني، ڏينهن رات محنت ڪئي ۽ 40+ مارڪن سان ميرٽ تي پاس ٿي ويا. هي پاس ٿيڻ فقط مارڪن جو انگ نه هو، پر زندگيءَ جي تبديل ٿيڻ جو خواب هو، والدين جي محنت جو نتيجو هو ۽ سماج ۾ عزت حاصل ڪرڻ جو دروازو هو، پر افسوس 2021 کان 2025 تائين سندن خوابن جي چوڌاري اونداهو وڌندو ويو ۽ ناانصافيءَ جي ڪاري رات سندن زندگين تي قبضو ڪري وئي، پر افسوس جو سنڌ جا اُهي هزارين نوجوان، جيڪي 40+ مارڪن سان آءِ بي اي جي ٽيسٽن ۾ ميرٽ تي پاس ٿيا، انهن کي رياستي پاليسين، سياسي مداخلت، انتظامي غفلت ۽ عدالتي حڪمن جي لتاڙجڻ سبب شديد ناانصافيءَ جو نشانو بڻايو ويو. انهن جو آئيني، قانوني ۽ انساني حق کسي ورتو ويو. جڏهن ته سياسي بنيادن تي فيل اميدوارن کي پاس ڪري نوڪريون ڏنيون ويون. سنڌ جي تعليم کي تباھ ڪيو ويو، اسڪول بند پيا آهن، ٻار تعليم کان محروم آهن، پر ميرٽ پاس نوجوان در در جون ٺوڪرون کائي رهيا آهن. مسئلو اهو آهي ته هن سڄي عرصي دوران حڪومت عدالتي حڪمن، عدالتي مشاهدي، رپورٽن، احتجاجن ۽ زميني حقيقتن باوجود ان مسئلي کي حل نه ڪيو آهي، جنهن سبب ميرٽ جي لتاڙ، مايوس نوجوان ۽ تعليم جي تباهيءَ جو خوفناڪ ڏيک اڄ اسان جي اڳيان بيٺو آهي. ھاڻي ان ناانصافيءَ جو آخري حل اهو آهي ته فورن 40+ ويٽنگ اميدوارن کي آفر آرڊر جاري ڪيا وڃن، خالي پيل 20 هزار سيٽن تي ڀرتيون ڪيون وڃن، بند اسڪول کوليا وڃن، رٽائرمينٽ واري خلا کي 8 ھزار ويٽنگ ۾ ويٺل اميدوارن سان ڀريو وڃي ۽ عدالتي حڪمن تي بنا دير مڪمل عمل ڪيو وڃي. تعليم مستقبل آهي ۽ مستقبل نوجوانن کان شروع ٿئي ٿو. 2021 ۾ جڏهن IBA سکر شفاف ٽيسٽون ڪرايون ۽ هزارين نوجوان 40+ مارڪ سان پاس ٿيا، تڏهن انهن کي يقين هو ته اها ڀرتي سنڌ جي تاريخ ۾ سڀ کان صاف ۽ شفاف هوندي، پر آخر ۾ 8000 کان وڌيڪ نوجوانن کي ويٽنگ لسٽ ۾ رکي روڪيو ويو ۽ پوءِ ڪنهن قسم جو ڪو قدم نه کنيو ويو. 2021 جو سال انهن لاءِ اميد جو سال هو، پر 2022 کان 2025 تائين اهو سال درد، انتظار، مايوسي، احتجاج، عدالتن ۽ ناانصافين جو سلسلو بڻجي ويو.

سنڌ ۾ پهرين ئي هزارين استاد رٽائر ٿي چڪا هئا، هزارين اسڪول هڪ ٽيچر تي هلي رهيا هئا يا بند هئا، شاگردن جي تعليم تباھ ٿي رهي هئي، پر تعليم کاتي ان بحران کي حل ڪرڻ بدران، اصل حقدارن کي نظرانداز ڪرڻ جو فيصلو ڪيو. ڪيترن ضلعن ۾ خالي جايون موجود هيون، پر نوجوانن جو ڪو آواز نه ٻڌو ويو. 2022 ۽ 2023 ۾ جڏهن ملڪ ۾ سياسي بحران، مهانگائي، بيروزگاري ۽ معاشي بدحالي وڌي، تڏهن هي نوجوان وڌيڪ متاثر ٿيا، پر ان باوجود هنن جدوجهد جاري رکي. ڪراچي پريس ڪلب، سکر، خيرپور، شڪارپور، گھوٽڪي، لاڙڪاڻو، ڪنب، قمبر شهداڪوٽ، حيدرآباد، ٽنڊوآدم، بدين، ٺٽو، مٽياري ۽ ٻين ضلعن ۾ احتجاج ڪيا ويا، پر حڪومت جي ڪن تي جونءَ به نه چُري. 2023 ۽ 2024 ۾ هن جدوجهد هڪ تاريخي رخ اختيار ڪيو. جڏهن فيميل اميدوارن ميل اميدوارن سان گڏ 151 ڏينهن کان وڌيڪ ڪراچي پريس ڪلب تي احتجاجي تحريڪ جاري رکي. ڪراچي ۾ ڏينهن رات ڌرڻو، بيمار ٿي ويندڙ اميدوار، گرمي، سياري، مينهن، رمضان جون اونداهيون راتيون، پر احتجاجي جدوجهد جاري رهي. پوءِ تاريخي لمحو آيو، جڏهن هنن ڪراچي کان اسلام آباد تائين پيادل مارچ ڪيو. ڪيترن ڏينهن تائين هزارين ميلن جو سفر، پيرن ۾ زخم، جسم ٿڪجي پيا، پر حوصلو نه ٽٽو. پرامن احتجاج کي لٺبازي، شيلنگ ۽ گرفتارين جو نشانو بڻايو ويو. عورت اميدوارن تائين کي نه بخشيو ويو. ھاڻي سوال اھو اڀري ٿو. ڇا سنڌ ۾ پنهنجي حق لاءِ آواز اٿارڻ ڏوهه آهي؟ ڇا نوڪري جو حق آئيني طور شامل ناهي؟ ڇا تعليم ۽ ميرٽ بچائڻ بغاوت آهي؟ ڇا هي جمھوريت آهي يا سياسي آمريت؟ سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ جڏهن اميدوارن دانهن ڏني ته جسٽس صلاح الدين پنهور واضح طور حڪم جاري ڪيو،PST  ۽ JEST +40 ويٽنگ اميدوارن کي جنگي بنيادن تي ڀرتي ڪيو وڃي. حڪم صاف، قانوني ۽ لازمي هو، پر ان عدالتي حڪم کي حڪومت ائين نظرانداز ڪيو ڄڻ ته عدالتي حڪم جي انهن کي ڪا خبر ئي نه هجي. ڪابينا پڻ منظوري ڏني ته 40+ ويٽنگ اميدوارن کي آفر آرڊر ڏنا وڃن، پر حڪومتي فائيلن ۾ هن خواب کي دفن ڪيو ويو.

انھيءَ دوران تعليم واري وزير سردار شاهه پنهنجي تڪ کي ھارڊ قرار ڏئي 32 مارڪن وارن فيل اميدوارن کي ھڪ گريس مارڪ ڏئي پاس ڪيو. جڏهن ته پاسنگ مارڪس 40 ھيون، جنهن سان 19,500 فيل اميدوار نوڪرين تي لڳايا ويا، پر سڄي سنڌ جا 8000+ اصل ميرٽ پاس 40 کان 50 مارڪون حاصل ڪندڙ نوجوان نظرانداز ڪيا ويا. هي عمل رڳو غير قانوني نه، پر ميرٽ جي لتاڙ هو. اسٽوڊنٽ ٽيچر ريشو پاليسي تحت پڻ سياسي ۽ چونڊيل ضلعن جون ڀرتيون ڪيون ويون، پر ڄاڻايل ضلعن ۾ ويٽنگ پاس نوجوان بلڪل نظرانداز ڪيا ويا. خاص طور شڪارپور ضلعي ۾ جتي هزارين اسڪول خالي پيل هئا، اسٽوڊنٽ ٽيچر ريشو(STR)  پاليسي تحت ھزارين جايون خالي پيل ھيون، پر اتي آءِ بي اي پاس اميدوار زيرو ڀرتي ٿيا.2025  ۾ ارلي رٽائرمينٽ تحت سنڌ ۾ 20,000 نيون جايون خالي ٿيون، پر انهن تي به 40+ ويٽنگ اميدوارن کي اڃان تائين ڀرتي نه ڪيو ويو آهي. هن ناانصافيءَ جي انتها ان وقت ٿي، جڏهن هڪ پاسي تعليم کاتي ۾ بحران وڌندو رهيو، ٻار بغير استادن جي ڪلاسن ويهندا رهيا، اسڪول بند پيل رھيا ۽ ٻئي پاسي ميرٽ پاس نوجوان بي روزگاري، نفسياتي دٻاءُ ۽ معاشي تنگدستي ۾ تباھ ٿي رهيا هئا. ڪيترا نوجوان ڊپريشن، بيماري ۽ مايوسي جو شڪار ٿيا. ڪيترن خودڪشي لاءِ سوچيو، ڪيترن جا گهر معاشي بحران ۾ اچي ويا. والدين جي اميدون ٽٽيون، نوجوانن جي اکين مان چمڪ ختم ٿي وئي. هي مسئلو رڳو نوڪري جو ناهي، پر سماجي تباهيءَ جو آهي. تعليم جي مستقبل جو آهي ۽ مستقبل کي بچائڻ لاءِ نوجوانن کي سندن حق ڏيڻ لازمي آهي. هاڻي فقط ان جو واحد ۽ آخري حل اھو ئي آهي آهي ته PST ۽ JEST +40 ويٽنگ اميدوارن کي بنا ڪنهن دير جي آفر آرڊر جاري ڪيا وڃن۔ خالي پيل 20 هزار سيٽن تي ڀرتي فوري ڪئي وڃي، عدالت جي حڪمن تي مڪمل عملدرآمد ڪيو وڃي، ويٽنگ لسٽ جو مدو 2026 تائين وڌايو وڃي، بند پيل اسڪول کوليا وڃن ۽ سياسي ڀرتين بدران ميرٽ کي بحال ڪيو وڃي. سنڌ جي تعليم کي بچائڻ، نوجوانن جي زندگين کي تباھ ٿيڻ کان بچائڻ ۽ رياستي انصاف کي بحال ڪرڻ لاءِ هي قدم فوري، لازمي ۽ تاريخي ذميواري آهي. هي ڪالم 2021 کان 2025 تائين ٿيندڙ ناانصافين، جدوجهد، احتجاجن، عدالتي حڪمن، حڪومتي غفلت ۽ تعليم جي تباهيءَ جو مڪمل دستاويزي رڪارڊ آهي، جيڪو حڪومتي، ادارن ۽ سماج کي ياد ڏياريندو رهندو ته انصاف فقط لفظ نه، پر فرض آهي، ۽ نوجوانن جو حق ڪڏهن به کسي نٿو سگهجي!